Η προσωπικότητα του Άγγελου Παπαδημητρίου δε χωράει σε χαρακτηρισμούς. Εικαστικός, ηθοποιός, περφόρμερ, τραγουδιστής, απλώς πολυτάλαντος. Πρωτοπόρος και σπουδαίος εικαστικός, απίστευτα τρυφερός ερμηνευτής, χαρισματικός ηθοποιός. Όσους χαρακτηρισμούς και αν του προσδώσεις δε φτάνουν να περιγράψουν έναν γλυκό, πρόσχαρο, πανέξυπνο, βαθιά ευγενή, εξαιρετικά μορφωμένο και διορατικό άνθρωπο με χιούμορ και αυτοσαρκασμό. Για τους ανθρώπους που έχουν τη χαρά να τον συναναστρέφονται, μιλάμε για  έναν καλό φίλο, έναν υπέροχο χαρακτήρα με ταπεινότητα, απόλυτη διαύγεια μέσα στη θολή καθημερινότητα, ονειροπόλο και απροσποίητο. Η συζήτησή μας λίγες ημέρες πριν από την πρεμιέρα της παράστασης «Τρειςευτυχισμένοι» στο θέατρο Πορεία, ξεκίνησε από τον χαρακτήρα μας πέρα από το θέατρο.

Πιστεύεις ότι τον χαρακτήρα μας τον έχουμε ή τον φτιάχνει το σπίτι μας;
Ούτε συζήτηση. Τον έχουμε. Ούτε σε ποσοστό δεν τον φτιάχνει το σπίτι. Όπως με βλέπεις, έτσι ήμουνα από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου. Σήμερα είμαι λίγο πιο βλάκας. Από τους απέξω δεν έμαθα τίποτα. Κανείς δε μου ‘μαθε τίποτα. Τα είχα όλα μέσα μου και κάποιος μου τα έβγαλε. Μου τα έβγαζε. Γι’ αυτό πρέπει να είμαστε με καλούς ανθρώπους. Για παράδειγμα, ο Νίκος Καραθάνος δε μου ‘μαθε κάτι, αλλά μου δημιούργησε τη συνθήκη να αναπτύξω εγώ την ψυχή μου. Και το χρωστάω έως θανάτου.

Άγγελος Παπαδημητρίου

Πιστεύεις ότι οι άνθρωποι αλλάζουν χαρακτήρα ή αλλάζουν συμπεριφορές για να επιβιώσουν;
Όχι, δεν αλλάζουν για επιβίωση. Εγώ θυμάμαι ότι κατάλαβα από πολύ μικρός ότι τα είχα όλα. Ήταν το 1955, 1956. Είχα τα ωραιότερα παιχνίδια, παιχνίδια που δεν είχαν άλλα παιδιά. Λοιπόν εγώ όλα μου τα παιχνίδια τα είχα ανταλλάξει για να πάρω ένα μικρό πλαστικό ινδιανάκι που το είχε βρει ένα γειτονόπουλο στα φακελάκια του Κλιν, του απορρυπαντικού. Αυτό ήθελα. Στα 30 μού έγραφαν οι κριτικοί για το κιτς, το φτηνό και πώς το μετατρέπω. Το ίδιο ήμουνα.

Αυτό το έκανες με αφέλεια;
Όχι δε ήμουν αφελής, άφοβος ήμουν. Μου έλεγε ο Μαυροΐδης και ο Λάππας «πώς το κανες αυτό, δε φοβήθηκες ποτέ;»

Δε φοβόσουν εξαιτίας της καλής οικονομικής σας κατάστασης;
Όχι, ήξερα ότι αυτό είναι σαθρό. Είχα συλλάβει από τότε την οικονομική πτώση, ότι είμαστε ταυτόχρονα και φτωχοί, την κακομοιριά την έβλεπα μέσα στον πλούτο. Μεγάλωσα ανάμεσά τους. Έβλεπα και κακομοίρηδες. Έτσι, μεγαλώνοντας, τίποτα ανθρώπινο δε μ’ άρεσε. Είχα μια χαρά για κάτι παραπάνω, αυτό μου έδινε την αφοβία, γιατί δε μου άρεσαν τα ανθρώπινα, δε με ευχαριστούσαν. Εγώ ήθελα πάντα, για παράδειγμα, να κάνω κάτι για να ευχαριστήσω τους άλλους, τους γονείς μου κατ΄αρχήν.

«Όχι λέω στα μεσαία, στα ταπεινά και στα μεγάλα δίνω όλη μου την ενέργεια»

Δηλαδή;
Όταν τελείωσα το σχολείο, ήταν άρρωστος ο πατέρας μου.  Τον λάτρευα τον πατέρα μου και φοβόμουνα ότι θα πεθάνει από μέρα σε μέρα. Πέθανε βέβαια 85 ετών, αλλά σκεφτόμουνα πάντα να κάνω κάτι για να τον ευχαριστήσω και έτσι έδωσα στην ιατρική. Ακόμα και ο ίδιος μου έλεγε: γιατί πας ιατρική; Το έκανα για να χαρεί, τον είχα σαν παιδί μου. Γιατί ήταν μοναδικός ο πατέρας μου, οι γονείς μου. Τελικά δεν πήγα ούτε ιατρική, ούτε πουθενά. Αλλά δε γινόταν να μην ευχαριστήσω αυτούς τους ανθρώπους που δε μου ζήτησαν ποτέ τίποτα, ακόμα και όταν, όπως πολλοί πλούσιοι, είχαν φτωχύνει. Τίποτα δε ζήτησαν, ήταν κάτι το αδιανόητο για αυτούς.  Και μετά γνώρισα τους ανθρώπους. Δηλαδή γνώρισα την Ελένη Βακαλό. Μετατράπηκα σε καλλιτέχνη εξαιτίας της.

Τι συνέβη;
Θυμάμαι και τη στιγμή που συνέβη αυτό. Είχα φτιάξει δυο πάπιες. Τις κοιτάζει και λέει, «αυτό είναι τέχνη, αυτό δεν είναι». Αμέσως. «Τι είναι τέχνη, τι δεν είναι και τι είναι το ανάμεσά τους»; Εγώ εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι θα ασχοληθώ με το ανάμεσά τους. Είναι η στιγμή που το μυαλό κάνει κλακ. Μέχρι τότε ήμουνα είκοσι χρονών, αλλά ένα μωρό στην ουσία. Με κοίταξε και είπε «ρε μάγκα, αυτά που κάνεις γίνονται τώρα στην Αμερική».

Την έχεις απολαύσει αυτή την περίοδο με τα εικαστικά;
Μόλις έγινα 40 χρονών, κρακ, τα σταμάτησα και άρχισα να κάνω θέατρο. Επάνω στην καλύτερη εποχή μου που έβγαζα χρήματα. Μέσα μου είπα τελείωσε, θέλω άλλο.

Πιάνεσαι καθόλου με αυτά, τα σκέφτεσαι;
Τα έχω μέσα στο μυαλό μου, πολύ. Τα πιάνω, αλλά νομίζω τα έχω εξαντλήσει, θα επαναλάμβανα τον εαυτό μου, το νιώθω. Δεν πάει παραπάνω. Καταλαβαίνει ο καλλιτέχνης ότι δεν πάει παραπάνω και εγώ βλέπω όχι μόνο το μέσα μου, αλλά και το γύρω μου.

Θέλεις να σου κάνουν μια αναδρομική έκθεση;
Βαριέμαι πολύ, παρόλο που με έχουν παρακαλέσει και νομίζω είμαι πολύ μικρός. Να φύγω να μην είμαι παρών και να γίνει. Βέβαια λέω είμαι μικρός και από την άλλη σκέφτομαι ότι είμαι 65, έχω την ίδια ηλικία με τον Λεβέντη. Το πιστεύεις; Τον βλέπω στη Βουλή και λέω «Θεέ μου, έτσι είμαι; Άθλιος γέρος θυμωμένος; Αποκλείεται να είμαι έτσι, αυτός είναι σαν πατέρας μου».

Άγγελος Παπαδημητρίου

Όταν αποφάσισες να αρχίσεις να κάνεις θέατρο, τι σκέφτηκες, πώς ξεκίνησε όλο αυτό;
Όλα τα χρωστάω στη Μελίνα Τανάγρη. Ενώ όλοι έλεγαν «τι καλός που είναι ο Άγγελος», αυτή με εμπιστεύτηκε, κανείς άλλος. Και με παίρνει να κάνουμε περιοδεία και χαλάει ο κόσμος και από εκεί με βλέπει ο Παπανδρέου στην πειραματική της Θεσσαλονίκης και μου προτείνει να κάνω Μαλβόλιο, ήταν η πρώτη φορά που πάτησα το πόδι μου στο σανίδι. Και από ‘κει με πήρε ο Βουτσινάς τηλέφωνο για τις Νεφέλες και έτσι μόνο του άλλαξε όλο αυτό το πράγμα. Και από τότε δε σταμάτησα να δουλεύω, δεν έχω κάνει διάλειμμα ούτε πέντε λεπτά, ούτε για να κάνω διακοπές.

Λες όχι εύκολα;
Λέω όχι σε δυνατούς. Αν ο αδύναμος μου ζητήσει κάτι λέω πάντα ναι.

Και στο θέατρο πού λες ναι ή όχι;
Όχι λέω στα μεσαία, στα ταπεινά και στα μεγάλα δίνω όλη μου την ενέργεια. Ό,τι είναι ενδιάμεσο δε με ενδιαφέρει. Ούτε η μεσαία συμπεριφορά με ενδιαφέρει. Τα μεγάλα μόνο και τα μικρά.

Με τον Νίκο (Καραθάνο) πώς γνωριστήκατε;
Είχε πει στους φίλους του «βρείτε μου κάποιον σαν τον Κούρκουλο στα νιάτα του». Τελικά, βρήκε εμένα για να παίξω στον Συρανό, που δεν έχω καμία σχέση με τον Κούρκουλο. Ήρθε και με βρήκε και μου μίλησε στον πληθυντικό. Του είπα «θα έρθω, αλλά αν δεις σε δέκα μέρες ότι δεν τα καταφέρνω χωρίς κουβέντα, θα πω ότι αρρώστησα, διώξε με». Κάναμε μέχρι τώρα έξι συνεργασίες. Είναι αρχή μου αυτό. Αν δω ότι κάποιος δε με αγαπάει και δε με εκτιμάει, θέλω να φύγω. Αν δε δω τη θέρμη σε αυτή τη σχέση, φεύγω.

Από την παράσταση «Γκόλφω» σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου

Από την παράσταση «Γκόλφω» σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου

Αυτό συμβαίνει και στη ζωή;
Ναι. Δεν μπορώ χλιαρά πράγματα, είμαι των μεγάλων σχέσεων. Δεν μπορώ τα μισά.

Ποια είναι τα μισά;
Τα μεγάλα είναι όταν ο άλλος είναι παρών. Όταν είναι εδώ. Όταν δεν είναι στο κινητό, απέναντί μου. Αυτό με προσβάλλει.

Θυμάσαι τα καλά ή και τα κακά;
Υπάρχουν φορές που κάθομαι και σκέφτομαι απεγνωσμένα και δε θυμάμαι τίποτα κακό, σαν να έχει φύγει μόνο του. Ή έχω μνήμη κακή ή το σβήνει ο εγκέφαλος, δεν ξέρω. Νομίζω ότι οι επιθυμίες μας είναι μικρότερες, εννοώ δεν επιθυμώ τίποτα περισσότερο από αυτό που επιθυμεί ο άλλος, πες το και υπεροψία αυτό. Και από πράγματα, από αυτό που λέμε υλικά αγαθά, δε θέλω τίποτα. Τα χαρίζω όλα, το ‘λεγε και ο πατέρας μου όταν καταστράφηκε «τι είχαμε τι χάσαμε». Το έλεγε με περιφρόνηση ουσιαστική, γιατί η βαρύτητα ήταν αλλού. Στα σπίτια και στις ιστορίες τους, στο βλέμμα, στα ίδια τα όντα. Άλλες ζωές.

«Ήμουνα το απόλυτο αουτσάιντερ»

Υπάρχει κάτι που σε κάνει να νοσταλγείς το παρελθόν;
Το παρελθόν είναι σαν να μην υπάρχει. Σαν να γεννήθηκα χθες. Ούτε το μέλλον με ενδιαφέρει. Με ενδιαφέρει το τώρα, να είμαι παρών. Νομίζω αυτή είναι η μεγάλη επιτυχία της ζωής μου.

Σχεδιάζεις το μέλλον;
Τίποτα δε σχεδιάζω. Ούτε έχω σχεδιάσει ποτέ. Ό,τι έγινε προέκυψε. Κανένας σχεδιασμός. Όταν ξεκίνησα, όλοι έλεγαν δεν πρόκειται να κάνει τίποτα. Έλεγαν τι θα κάνει αυτό το παιδί; Ήμουνα το απόλυτο αουτσάιντερ.

Τη δουλειά την παίρνεις στα σοβαρά;
Δουλεύω στα σοβαρά. Πολλή δουλειά. Δούλευα για μήνες μέχρι να κάνω το δικό μου, γιατί στην πορεία καταλαβαίνεις τι κάνεις. Η δική μου δουλειά δεν είναι φιλοσοφία, ούτε μου άρεσε ποτέ η φιλοσοφία στα εικαστικά, εγώ έκανα χειροτεχνία, κάτι κοπιαστικό, με πόνο, εργόχειρο.

Στο θέατρο δουλεύεις με τον ίδιο τρόπο;
Το θέατρο μοιάζει να είναι ελαφρό και κρύβονται τόνοι δουλειάς από κάτω. Στην «Όπερα της πεντάρας», έκανα βόλτες σαν μουρλός στην Αθήνα μόνος μου επί τρεις μήνες και τραγουδούσα τα τραγούδια πάνω στον τονισμό το γερμανικό.

Άγγελος Παπαδημητρίου

Σου αρέσει ο κόσμος του θεάτρου;
Νιώθω μια λύπηση. Το κορμάκι τους είναι πολύ βασανισμένο. Η ζωή τους είναι βάσανο, οι ηθοποιοί βασανίζονται πάρα πολύ. Σαν τα ζώα του τσίρκου. Είναι βάσανο αυτή η ζωή και το βάσανο αυτό με στενοχωρεί. Ο πόνος τους. Οι εικαστικοί είναι άρχοντες. Γι’ αυτό και κανένας δε μου φαίνεται κακός. Ακόμα και στον τελευταίο θα βρω κάτι, αν δω τον ζωντανό άνθρωπο, θα βρω κάτι να μου αρέσει πολύ. Δηλαδή ακόμα και σε αυτούς που κοροϊδεύουμε λέω «έλα μωρέ είναι μια χαρά».

Τι σε κρατάει στο θέατρο;
Η αγάπη των ανθρώπων. Εγώ δεν μπορώ να πω όχι στην αγάπη του Νίκου, του Γιάννη, του Γιώργου, δεν μπορώ, σου ζητούν να παίξεις, είναι σαν κομπλιμέντο, είναι τόσοι άλλοι και έχουν διαλέξει εσένα. Και με έχουν σεβαστεί πολύ. Στο θέατρο υποτάσσομαι στο γούστο κάποιου άλλου. Επειδή είμαι πολύ ενεργητικός σαν εικαστικός, σαν ηθοποιός είμαι παθητικός. Στα εικαστικά είναι όλο δικό μου, θεριεύω. Ο ηθοποιός είναι λίγο σαν πουτάνα, για χρήση, εκτελείς, αν είσαι μάγκας στρίβεις και κάνεις άλλα μόνος σου.

«Ο ηθοποιός είναι λίγο σαν πουτάνα, για χρήση, εκτελείς, αν είσαι μάγκας στρίβεις και κάνεις άλλα μόνος σου»

Τον εαυτό σου πού τον υποτάσεις;
Είμαι σκληρός με τον εαυτό μου, τον υποτάσσω στο λόγο μου. Είδα ας πούμε αυτή την εικόνα στη Βενετία, κάτω από τις γέφυρες να μιλούν με τα κινητά και είπα εγώ δε θα πάρω ποτέ κινητό και δεν έχω πάρει. Αν πω ποτέ, έχει τελειώσει, είναι ο λόγος μου.

Το λες εύκολα;
Όχι όμως και δύσκολα. Με δεσμεύει ο λόγος μου, είναι αδύνατον να το πω και να μη το κάνω. Έχω χάσει φίλους, επειδή είπα ποτέ. Αυτοδεσμεύομαι. Όταν δίνω υπόσχεση, τέλος. Δε θα πατήσω το λόγο μου ποτέ, προτιμώ να πεθάνω. Δηλαδή αν το κάνω αυτό έστω μια φορά και πατήσω το λόγο μου, θα μου σπάσει ο τσαμπουκάς εφ’ όρου ζωής. Δε θα ήμουνα ο Άγγελος Παπαδημητρίου που εγώ αγάπησα. Με τον εαυτό μου έχω μια συμπαθητική απόσταση, αλλά ο άνθρωπος που πατάει το λόγο του δεν είμαι αυτός.

Τι είναι αυτό που σε θυμώνει τόσο για να πεις το ποτέ;
Αν ο άνθρωπος απέναντί μου με συνδέει με τον κακό εαυτό μου, αν είναι η γέφυρα που με συνδέει με το κακό.

Είναι θέμα αισθητικής ή οντολογικό;
Είναι οντολογία, μη με τσιγκλάς και μου θυμίζεις τον κακό μου εαυτό, σε σιχαίνομαι. Σιχαίνομαι αυτούς που έχουν για όλους έναν κακό λόγο, δε θέλω να μου θάψεις τους ανθρώπους μου, τους συνεργάτες μου, δε θέλω. Αυτό το να μιλούν άσχημα για ανθρώπους που προτιμώ, που αγαπώ το θεωρώ προσβλητικό. Σιωπώ, αλλά δεν το ανέχομαι. Βρίσε όσο θέλεις, αλλά μη μου το ενώσεις με ένα δικό σου ψέμα.

Άγγελος Παπαδημητρίου

Ποια νομίζεις ότι είναι η πιο έξυπνη στιγμή της ζωής σου;
Νομίζω ότι η πιο έξυπνη στιγμή της ζωής μου ήταν να φύγω στα σαράντα μου από την επιτυχία. Αυτή που μου έφτιαχνε και ένα ωραίο προφίλ. Σιγά -σιγά θα γινόμουνα σαν μούμια, είπα « τι δουλειά έχεις με αυτή την επιτυχία; Σήκω φύγε, καθάρισε γρήγορα». Αυτό με σώζει. Γιατί τη θαυμάζω την επιτυχία, αλλά δεν ταυτίζομαι, δεν είναι δική μου. Εγώ ως οντότητα φεύγω σαν ανθρωπάκι, είμαι μαζεμένος, η επιτυχία είναι κάτι θεϊκό, δεν το οικειοποιείσαι. Για τα εικαστικά μου έχω υμνητικές κριτικές. Καμιά φορά έτσι, φτιάχνω το αρχείο μου, τις βλέπω και καταλαβαίνω ότι δεν έχουν για μένα καμία σημασία. Οι γονείς μου ας πούμε χαίρονταν, τώρα δεν έχουν μεγάλη σημασία οι κριτικές.

«Εγώ ως οντότητα φεύγω σαν ανθρωπάκι, είμαι μαζεμένος, η επιτυχία είναι κάτι θεϊκό, δεν το οικειοποιείσαι»

Η κριτική στο θέατρο;
Νομίζω δεν υπάρχει αληθινή κριτική, δηλαδή βρίζουν τόσο εύκολα, δε βοηθάει σήμερα η κριτική να συζητήσουμε σοβαρά ακόμα και για πράγματα αριστουργηματικά.

Αυτό είναι θέμα της τέχνης ή της κοινωνίας;
Της κοινωνίας μας. Γιατί υπάρχει ο δίκαιος και ο άδικος λόγος. Ο Στρεψιάδης. Στρίβει μέσα τους η συμπάθεια, η αντιπάθεια και λένε με ευκολία «χάλια αυτό». Τώρα ειδικά με το ίντερνετ που υπάρχουν τόσες γνώμες.

Πάντα υπήρχαν πολλές γνώμες, απλώς δεν τις μαθαίναμε.
Ναι, δεν τις μαθαίναμε. Τις λιγότερες γνώμες τις παλεύεις, τις πιο πολλές ή τους άσχετους δεν παλεύεις. Θέλει ψυχή και μόρφωση. Θέλει σεβασμό προς τον άλλο. Οπότε καλύτερα να σιωπάς, να λες μια γνώμη, να μην κρίνεις εύκολα. Εγώ δεν έχω φοβηθεί ποτέ κριτική, αλλά για παραστάσεις που έχω παίξει έχω στενοχωρηθεί.

Από την παράσταση «Τρειςευτυχισμένοι» σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά

Από την παράσταση «Τρειςευτυχισμένοι» σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά

Σου αρέσει να βλέπεις θέατρο;
Καμιά φορά βαριέμαι, αλλά αν δεις κάτι καλό, είναι μαγικό. Τους μονολόγους βαριέμαι πολύ, μη μου πεις για μονολόγους.

Πες μου για το έργο «Τρειςευτυχισμένοι», του Λαμπίς, που ετοιμάζετε.
Αυτό είναι ένα έργο αριστούργημα. Αυτό που με στενοχωρεί είναι ότι όταν γινόταν αυτό, εμείς σφαζόμασταν με τον Αλή Πασά. Και εκείνοι έγραφαν για ερωτικά τρίγωνα. Και ο Γιάννης (Χουβαρδάς) ρίχνει ένα βλέμμα, βαθύ, έξω από τα φρου- φρου και τα σαλονάκια. Είναι κωμωδίες αυτά τα έργα, αλλά το γέλιο είναι πικρό. Αυτά τα έργα δεν είναι θέατρο, είναι μανιφέστο.

Θα καταλάβουμε ποτέ τη Δύση;
Από σπόντα. Είναι τόσο δυνατό το ελληνικό τραγούδι που δεν σε αφήνει να καταλάβεις τίποτα άλλο. Τόσο ωραίο και τόσο αύταρκες. Ακούς τη φωνή της Καίτης Γκρέι, βάζω και ακούω και ανεβαίνει η ψυχή μου στα ουράνια. Όχι μόνο δε μας επιτρέπει να καταλάβουμε τη Δύση, μας επιβάλλει να την περιφρονήσουμε. Ακούς Μπιθικώτση. Σου λέει εδώ υπάρχει ζωή. Ακούς την Πόλυ Πάνου την Εσκενάζυ, την Βέμπο, την Δανάη, πού να χωρέσουν αυτά μέσα σου; Δέκα ζωές θέλεις. Τι να ακούσεις μετά; Άντε τη Μαρία Κάλλας, δίνεις μια και πας στην όπερα. Έτσι είναι.

Info παράστασης: Οι Τρεις ευτυχισμένοι | 21 Ιανουαρίου – 31 Μαρτίου 2017 | Θέατρο Πορεία