Επιστήμονες, μουσικοί και καλλιτέχνες συνεργάστηκαν με τον κορυφαίο Άγγλο καλλιτέχνη Άκραμ Καν που κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση στην Αθήνα στις 21 Φεβρουαρίου με την καινούργια του δημιουργία «Ξένος». Με το έργο αυτό ολοκληρώνει την εντυπωσιακή καριέρα του ως ερμηνευτής σε έργα μεγάλης διάρκειας, όπως και ο ίδιος ανακοίνωσε λίγους μήνες νωρίτερα. Ο Άκραμ Καν δημιουργεί και αυτός σε ένα σταυροδρόμι πολλών διαφορετικών παραδόσεων, καλλιτεχνικών γλωσσών και πολιτισμικών ιδιωμάτων.

© JeanLouisFernandez

© JeanLouisFernandez

Η συνέντευξη τύπου στη Στέγη ήταν αποκαλυπτική για τον τρόπο δουλειάς, την έρευνα στις παλαιότερες και σύγχρονες έννοιες, το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της Ευρώπης και του κόσμου.

Η χορογραφική και σκηνοθετική ιδέα του 43χρονου χορογράφου, συνδέει την ιδέα του μυθολογικού Προμηθέα με την τεχνολογία, την ιδέα του αέναου στρατιώτη που προσφέρει ελπίδα και την πρόβλεψη του Προμηθέα που έριξε μια ματιά στο μέλλον και είδε ότι είμαστε καταδικασμένοι, με την ιδέα της ξενοφοβίας πριν, μετά και κατά τη διάρκεια κάθε πολέμου, όσο και της χειραγώγησης της Ιστορίας από τους νικητές.

«Ξεκίνησα κατ΄αρχάς με τα παιδιά μου, έφερα μια ευθύνη απέναντι στα παιδιά μου», λέει ο Καν, «γιατί ήθελα να ρίξω μια ματιά στην ιστορία για να δω πώς αποδίδεται. Μέσα από την έρευνα, κατέληξα στο ότι την ιστορία τη διαμορφώνουν οι κυρίαρχοι και όχι οι ηττημένοι, μάλιστα προσφάτως σε μια έρευνα στην Αγγλία, επιστήμονες που ερεύνησαν το DNA των ανθρώπων κατέληξαν ότι οι πρώτοι έποικοι της Αγγλίας ήταν έγχρωμοι, το ίδιο αποδεικνύεται και για την υπόλοιπη Ευρώπη. Αισθάνθηκα ότι η εικόνα της πανοραμικής άποψης της ιστορίας με αφορά, όπως και η εικόνα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στον οποίο εκατομμύρια ξένοι είχαν πολεμήσει στο πλευρό των βρετανικών στρατευμάτων. Μάλιστα, σε ένα πρόσφατο άρθρο ένας Ινδός καθηγητής πανεπιστημίου δήλωνε ότι «η επέτειος των 100 ετών από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο αφορούσε μόνο τους λευκούς, μέχρι που βρήκα πως και οι παππούδες μου ήταν πολεμιστές», οπότε άλλαξε και η άποψή του και για αυτές τις επετειακές εκδηλώσεις».

Ο Καν μελετώντας ενδελεχώς τα πολύτιμα αυτά αρχεία, διαπίστωσε την αλλοίωση πολλών στοιχείων που αναγράφονται εκεί, επομένως και η απόδοση της αλήθειας δίνεται με μια εικόνα που δεν αποδίδει το χάος.

«Με αφορά η εικόνα της πανοραμικής άποψης της ιστορίας»

Ο Άκραμ Καν τιτλοφορεί την παράσταση «Ξένος» για να μιλήσει για τον ξένο, τον αλλοδαπό, για τα κύματα μετανάστευσης που προηγήθηκαν των Παγκοσμίων Πολέμων και το φαινόμενο της ξενοφοβίας που τα συνόδευσε. «Δεν ισχυρίζομαι», λέει ο Καν «ότι επειδή αυτή τη στιγμή παρατηρούμε τέτοια συμπτώματα οπωσδήποτε θα υπάρξει ένας πόλεμος, ωστόσο δε μπορούσα να παραβλέψω αυτή την πραγματικότητα, ήθελα να την μελετήσω σε βάθος, έτσι ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι μια άγκυρα του έργου, ένα σημείο αναφοράς μου. Ο πόλεμος σε κάθε περίπτωση είναι πόλεμος, οπότε όλοι οι συνεργάτες σε όλα όσα προηγήθηκαν της παράστασης έμειναν εμβρόντητοι, σχεδόν σοκαρίστηκαν όταν διαπίστωσαν ότι το ανθρώπινο είδος είναι σε θέση να είναι εξαιρετικά δημιουργικό και εξίσου καταστροφικό».

 Άκραμ Καν © Ανδρέας Σιμόπουλος

Άκραμ Καν © Ανδρέας Σιμόπουλος

Η σαγηνευτική χορογραφία της ανθρώπινης κίνησης που επινοεί ο Καν σε κάθε του έργο, πέραν του εμφανούς, είναι ένα μέρος και ένα καταφύγιο ζωής. Μέσα στην τέχνη αισθάνεται να είναι στο σπίτι του και δεν αισθάνεται ξένος παρά μόνο όταν είναι δημιουργικός, καθώς μέσα στον πολιτισμό και τις τέχνες αναπτύσσεται ο ανθρωπισμός σε μεγαλύτερη έκταση. Και γι’ αυτό είναι υποχρέωση όλων να τον προστατεύσουμε. Η μεταλαμπάδευση της μυθολογίας, άρρηκτα συνδεδεμένη με το έπος και την ιστορία, απασχολεί τον Καν και σε προσωπικό επίπεδο. Ποτέ η παράλληλη ιστορία των έγχρωμων και εκατομμυρίων αλλοδαπών στρατιωτών που πολέμησαν στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν ήταν μέρος της ιστορίας που διδάσκεται. Όπως λέει ο ίδιος, «ήταν ένα θέμα που δε θίχτηκε ποτέ. Το μεγαλύτερο αρχείο είναι το σώμα μας. Το σοκ που υπέστησαν όλοι όσοι συμμετείχαν στον πόλεμο και οι οδύνες είναι γνωστό. Ο άνθρωπος που πηγαίνει στον πόλεμο γνωρίζει τη βία, εξοικειώνεται με αυτήν, επιστρέφει τελικά και ποτέ δεν είναι ίδιος, οι άνθρωποι αυτοί επέστρεψαν διαλυμένοι και με κάποιο τρόπο πρέπει να ακουστούν αυτές οι ιστορίες που λίγο-πολύ μοιάζουν με μυθολογία. Σήμερα, θεωρώ, είμαστε παγιδευμένοι, χαμένοι, μας λείπει μια πυξίδα, η παλιά μυθολογία δεν αποδίδει και δε λειτουργεί και δεν αναφέρομαι στην αρχαιοελληνική μυθολογία ή τους αρχαίους πολιτισμούς, αναφέρομαι για παράδειγμα στις μυθολογίες τις βασισμένες στην κεφαλαιοκρατία ή τον ιμπεριαλισμό ή ακόμα και στο μύθο του κυρίαρχου αρσενικού. Όλα αυτά δε λειτουργούν σήμερα, οπότε πιστεύω πως βρισκόμαστε σε μια φάση που αυτό που μας χαρακτηρίζει είναι η απουσία του μύθου. Δεν αποκλείεται η νέα γενιά να είναι αυτή που θα δημιουργήσει νέους μύθους σε αντικατάσταση των προηγούμενων».

© JeanLouisFernandez

© JeanLouisFernandez

Το μυθολογικό πρόσωπο του Προμηθέα είναι η αφορμή για να μιλήσει ο Άκραμ Καν για τον άνθρωπο μπροστά στο «νέο», την τεχνολογία, καθώς το ανάλογο του Προμηθέα είμαστε εμείς και η εξέλιξή μας. Καθώς κάθε σημερινός μύθος είναι αύριο παρελθόν, η ίδια η παράσταση δεν πρέπει να ταυτιστεί με τον Προμηθέα, καθώς δεν αφορά τον Προμηθέα. Κεντρική προσωπικότητα της παράστασης είναι ένας Ινδός στρατιώτης που πριν στρατολογηθεί ήταν χορευτής. Και όταν βρίσκεται στον πόλεμο και ζει στα χαρακώματα –το μεγαλύτερο μέρος του έργου διαδραματίζεται στη λάσπη των χαρακωμάτων– έχει χάσει κάθε ίχνος ανθρωπισμού, αφού του είναι επιβεβλημένο πως για να ζήσει πρέπει να σκοτώσει. Ο Άκραμ Καν ενσωματώνει και εγγράφει στο έργο του συλλογικές και ατομικές μνήμες σε διάφορες περιόδους της ιστορίας, σε παρελθόν, παρόν και μέλλον.

© JeanLouisFernandez

© JeanLouisFernandez

«Έχει ενδιαφέρον να σημειώσουμε», λέει ο Καν «ότι παλαιότερα πιστεύαμε πως η ευφυΐα θα μας φέρει τη σοφία και η πληροφόρηση θα φέρει τη γνώση. Αυτό το πίστευαν οι γονείς μου. Τα παιδιά μου έχουν πολύ μικρή ικανότητα συγκέντρωσης, ο κόσμος μπροστά τους περνάει μέσα από ένα I-pad. Το ίδιο το σώμα έχει τη δική του μνήμη και τη δική του φωνή. Με συνάρπαζε πάντα το γεγονός ότι η σωματοποιημένη πληροφορία είναι αυτή που παράγει γνώση. Σαν παιδί πάντα τραύλιζα και ήμουνα γόνος μιας οικογένειας που είχε έντονη ακαδημαϊκή παρουσία και υπόβαθρο, ο παππούς μου ήταν βραβευμένος μαθηματικός, η μητέρα μου ασχολήθηκε με τη φιλολογία και τη λογοτεχνία, οπότε ως απόγονός τους θεωρούσαν ότι θα έπρεπε να είμαι ευφυΐα στα μαθηματικά.

«Το ίδιο το σώμα έχει τη δική του μνήμη και τη δική του φωνή»

Ωστόσο, όταν έδωσα τις απαραίτητες εξετάσεις τρεις φορές, απέτυχα παταγωδώς. Αισθάνθηκα ότι απογοήτευσα το σύνολο της κοινότητάς μου. Όμως με συνάρπαζαν από μικρό τα μοτίβα, μαθηματικά μοτίβα, φυσικά μοτίβα στο όριο της εμμονής. Είχα παρατηρήσει ότι όταν μιλούσα κανένας δε με άκουγε, αλλά όταν κινούσα το σώμα μου όλοι με πρόσεχαν. Το σώμα μου λοιπόν μπόρεσε να πει πολλά παράγοντας γνώση, πρόκειται για ένα σώμα που έχει μεγαλώσει σχετικά, είναι λίγο χτυπημένο, αλλαγμένο, αλλά αυτό είναι ένα κομμάτι της αλήθειας και η αλήθεια δε μπορεί να κρυφτεί. Θεωρώ ότι ο λόγος μπορεί να κρύβει τα πράγματα, αλλά το σώμα λέει πάντα την αλήθεια».

Ο χρόνος έχει φερθεί στον Άκραμ Καν τρυφερά. Στο καλύτερο σημείο της καριέρας του, ένας χορογράφος με επίγνωση και συναίσθηση της σωματικής του δυνατότητας, καταθέτει την πνευματική του δύναμη σε ένα έργο, αντλώντας από την εμπειρία της συνεργασίας με νεώτερους χορευτές και δημιουργούς του κόσμου για να δημιουργήσει ένα νέο όραμα και μια νέα ιδέα. «Χάρηκα με τη συνειδητοποίηση αυτή και αυτό το κεφάλαιο έπρεπε να κλείσει» ομολογεί ο Καν, μιλώντας για την τελευταία φορά που θα βρεθεί στη σκηνή σε ένα μεγάλης διάρκειας έργο, σε μια παράσταση που μιλά για όλα όσα μας απασχολούν και σε έναν κόσμο που συνδέεται απόλυτα με το χορογραφικό σύμπαν του και μετακινείται διαρκώς, χωρίς πολλές φορές να αλλάζει κάτι.

© JeanLouisFernandez

© JeanLouisFernandez

Info παράστασης:

Άκραμ Καν “Xenos” | 21 – 27 Φεβρουαρίου | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Κεντρική φωτογραφία: © JeanLouisFernandez