Σε ένα μικρό βιβλίο, μόλις 90 σελίδων, σε ένα θεατρικό μονόλογο, ο συγγραφέας Πίνο Κακούτσι συναντά το υπέροχο φάντασμα της Φρίντα Κάλο και συνθέτει την εικόνα μιας φλογερής ύπαρξης μέσα στο ταραγμένο Μεξικό, το πορτρέτο μιας γυναίκας που αγαπά παράφορα τη ζωή, αγωνίζεται για την τέχνη και την πολιτική και ζει θαρραλέα με τον πόνο.

Το βιβλίο “¡Viva la vida!” πήρε τον τίτλο του από το τελευταίο έργο της Φρίντα Κάλο, επάνω στο οποίο έγραψε οκτώ μέρες πριν από το θάνατό της «Ζήτω η Ζωή» και ξεκινά με την ιδέα της αδιάκοπης βροχής. «Γεννήθηκα μες τη βροχή, μεγάλωσα μες τη βροχή», λέει η Φρίντα στις πρώτες αράδες του βιβλίου, για να ξετυλίξει μια αφήγηση της γυναίκας που έζησε μια πλήρη, γεμάτη πάθη και συγκινήσεις ζωή, ενώ έκρυβε μια άβυσσο, ένα μυστήριο και πολλά μυστικά. Η αλληγορία της βροχής ξεκινά με τις μικρές ασήμαντες σταγόνες, για να γίνει αδιάκοπη και καταρρακτώδης, ένα βίαιο ποτάμι, ένα σύμβολο που επαναλαμβάνεται, ένα σύμβολο της ζωής, της λύτρωσης, της αναγέννησης, αλλά και των πικρών δακρύων, τα σύμβολα του πόνου, της αποτυχίας, των πληγών που σημάδευαν το κορμί και την ψυχή της.

Φρίντα Κάλο

The Dream (The Bed), 1940

The Dream (The Bed), 1940

Σαν βροχή περιγράφει η Φρίντα και τον Ντιέγκο Ριβέρα, τον άντρα που τη σημάδεψε, τον άντρα που αγάπησε και μίσησε βαθιά. «Ο Ντιέγκο, η ζωή και θάνατός μου. Η αρρώστια μου και η γιατρειά μου. Η συνείδησή μου. Το παραλήρημά μου. Ο πιο γλυκός χυμός και η πιο αφιλόξενη έρημος. Η ξηρασία και η βροχή μου. Η πίστη στον εαυτό μου και η αυτοπεριφρόνηση, που αφέθηκε έτσι να τυραννιέμαι χωρίς να βάλω ένα όριο».

Εμμονική επαναστάτρια, η Κάλο γεννήθηκε το 1907, αλλά ισχυριζόταν ότι γεννήθηκε το 1910, προκειμένου να συνδεθεί το όνομά της άμεσα με την μεξικανική επανάσταση. Στα έξι της χρόνια προσβλήθηκε από πολιομυελίτιδα, το ένα της πόδι ήταν πιο λεπτό, κάτι που κάλυπτε φορώντας πολύχρωμες, μακριές φούστες. Το φοβερό ατύχημα που σημάδεψε τη ζωή της, καταδικάζοντάς την σε μέρες και νύχτες ανυπόφορων πόνων επί σειρά ετών, συνέβη στις 17 Σεπτεμβρίου του 1925, όταν το λεωφορείο στο οποίο επέβαινε συγκρούστηκε με μια άμαξα.

Ο απολογισμός του ατυχήματος ήταν μια σπασμένη σπονδυλική στήλη, μια σπασμένη κλείδα, σπασμένα πλευρά, μια σπασμένη λεκάνη, έντεκα κατάγματα στο δεξί πόδι και εξάρθρωση ώμου. Επιπλέον, μια σιδερένια χειρολαβή διαπέρασε την κοιλιά και τη μήτρα της. Απέβαλε τρεις φορές, δεν μπόρεσε ποτέ να κάνει παιδί με τον Ντιέγκο Ριβέρα και ζωγράφισε την «Αποβολή στο Ντιτρόιτ», το πρώτο πραγματικά ρεαλιστικό πορτραίτο της. «Είχα δύο ατυχήματα στη ζωή μου: το ένα ήταν με το λεωφορείο, το δεύτερο… ο Ντιέγκο», έλεγε.

Φρίντα Κάλο

 “The Two Fridas.”, 1939

“The Two Fridas.”, 1939

«Μέτρησα τα χρόνια μου με τα τεχνητά μέλη που άλλαζα, τους νάρθηκες από γύψο και ατσάλι, που τους ζωγράφισα και τους στόλισα με χίλια χρώματα, σαν να ήταν πανοπλίες που με προστάτευαν σε μάχες του καρναβαλιού, πολύχρωμα κιβούρια σε φάρσα μακάβρια», αφηγείται στο βιβλίο του ο Κακούτσι.

Η Φρίντα Κάλο σήμερα θεωρείται μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες της μεξικανικής ιστορίας και είναι πιο διάσημη από τον Ντιέγκο Ριβέρα, ωστόσο έζησε για πολλά χρόνια καλλιτεχνικά, στη σκιά του. Ενώ τον θαύμαζε, τον αγαπούσε και τον ποθούσε παράφορα, καθηλωμένη τον περισσότερο καιρό σε ένα κρεβάτι, αφού είχε υποβληθεί σε περισσότερες από τριάντα πέντε εγχειρήσεις στην πλάτη και το δεξί της πόδι, δεν μπόρεσε ποτέ να τον «ακολουθήσει», να βηματίσει δίπλα του όπως ονειρευόταν, όπως ήθελε.

Henry Ford Hospital, 1932

Henry Ford Hospital, 1932

"Without Hope", 1945,

“Without Hope”, 1945,

Τα έργα του ακραίου πόνου της, οι αυτοπροσωπογραφίες της, είναι και τα πιο διάσημα σήμερα. Μπαίνοντας κυριολεκτικά κάτω από το δέρμα της, ο Κακούτσι γράφει: «Μα ποια είναι η δική ΜΟΥ επανάσταση; Να ζωγραφίζω τον εαυτό μου βασανισμένο, αλλά προσκολλημένο στη ζωή σαν βδέλλα; Αυτή είναι η δική μου επανάσταση;». Τα έργα της έχουν όμως την επαναστατικότητα των ζωηρών χρωμάτων, επηρεασμένα από τους πολιτισμούς των ιθαγενών του Μεξικού, αλλά και από τα ευρωπαϊκά ρεύματα, όπως τον Ρεαλισμό, το Συμβολισμό και το Σουρεαλισμό.

Οι αυτοπροσωπογραφίες αρθρώνουν συμβολικά το δικό της πόνο και τη δική της σεξουαλικότητα. Παρόλο που ζωγράφιζε συνήθως σε κατάσταση ακινησίας, μετέφερε τα συναισθήματά της στο καβαλέτο με μοναδικό τρόπο. «Απεικονίζομαι στους πίνακές μου γιατί είμαι το μόνο θέμα που γνωρίζω καλύτερα από όλα», έλεγε.

Diego On My Mind (self-portrait as Tehuana), 1943

Diego On My Mind (self-portrait as Tehuana), 1943

Από τα 143 έργα ζωγραφικής που φέρουν την υπογραφή της, τα 55 είναι αυτοπροσωπογραφίες που ενσωματώνουν συμβολικές απεικονίσεις των σωματικών και ψυχολογικών της τραυμάτων, αλλά και σημαντικά γεγονότα της ζωής της. Η πολεμίστρια Φρίντα του Πίνο Κακούτσι απεικόνιζε την πραγματικότητα, όχι τα όνειρά της. Η δική του Φρίντα υπάρχει μέσα στις σελίδες του ως μια γυναίκα που αγαπά τους άντρες, άλλες γυναίκες, αλλά παραμένει προσκολλημένη στο μόνο που θεωρεί σανίδα σωτηρίας στη ζωή της, στον Ντιέγκο. Αντιστέκεται στον πόνο με όπλο την αγάπη, το ακατάβλητο πείσμα της, την τέχνη της. Όλη η ιστορία της είναι μια αντίσταση στο θάνατο, μέσα από μια δίνη αγάπης και μίσους.

Φρίντα Κάλο

Ο Κακούτσι μέσα από την αφήγησή του αναπλάθει και ιστορικά τα σημαντικά γεγονότα της ζωής της, το περιστατικό του τραυματισμού, τη συνάντηση με τον Τρότσκι, το γάμο και τη σχέση του Ντιέγκο με την αδελφή του Κριστίνα, την Casa Azul, τόσο ζωντανά, σαν να διαβάζει κάποιος απνευστί μια μάχη με το θάνατο, με ηρωίδα μια γυναίκα που τον κοιτά διαρκώς στα μάτια. «Τι να τα κάνω τα πόδια, όταν έχω φτερά για να πετώ…» λέει η Φρίντα. Η παθιασμένη της ύπαρξη, ισχυρή, αξιοπρεπής και θαρραλέα, αναχωρεί με γενναιότητα για το τελευταίο της ταξίδι, σαν ολόλαμπρη Κοάτλικουε, Αζτέκα θεά του Θανάτου που γεννά Ζωή. «Προσδοκώ ευτυχής, την αναχώρηση. Κι ελπίζω ποτέ μου να μην επιστρέψω», είναι τα τελευταία της λόγια.

«Μεξικό και Φρίντα: ένα ζεύγος πανταχού παρόν και ένας ακατάλυτος βαθύς δεσμός», γράφει ο Κακούτσι. «Όπου γυρίσεις το βλέμμα σου στη μεγάλη αυτή χώρα, βλέπεις τη Φρίντα. Το πρόσωπό της με το λίγο σκανταλιάρικο χαμόγελο που το σκιάζει η νοσταλγία, το βλέπει κανείς συνέχεια και στα πιο μικρά πράγματα στην καθημερινή ζωή, όπως και στην πολύχρωμη πραμάτεια που κατακλύζει πια ακόμα και τις πιο απομακρυσμένες γωνιές της χώρας, από τις καντίνες ως την αγορά, όπου η Φρίντα είναι θρονιασμένη ακόμα και στις τσάντες για τα ψώνια».

Roots, 1943

Roots, 1943

Φρίντα Κάλο

Φρίντα Κάλο

Στον υπόλοιπο κόσμο, το 2001 η Φρίντα Κάλο, έγινε η πρώτη ισπανόφωνη γυναίκα που η μορφή της τιμήθηκε σε γραμματόσημο των ΗΠΑ. Η βιογραφία της από την Hayden Herrera με τίτλο «Φρίντα: Η βιογραφία της Φρίντα Κάλο», απέφερε συνολικά περισσότερα από 60 εκατομμύρια δολάρια σε όλο τον κόσμο.

Ο πίνακάς της “Roots” πουλήθηκε 5,6 εκατομμύρια δολάρια και αποτελεί ρεκόρ δημοπρασίας για έργο από τη Λατινική Αμερική.  Οι εκθέσεις των έργων της σε όλο τον κόσμο σπάνε τα ρεκόρ επισκέψεων στα μουσεία. Η Φρίντα νίκησε για πάντα το θάνατο περνώντας στην αθανασία σαν αιώνιο φλογερό και πολύχρωμο άστρο.

Info:

Το βιβλίο «Φρίντα Κάλο ¡Viva la Vida!» του Pino Cacucci κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα σε μετάφραση Τιτίκας Δημητρούλια