Κρατήστε στα χέρια σας ένα παλιό χαρτονόμισμα. Τώρα που δεν έχει αξία, στη μικρή επιφάνειά του το μόνο που έχει μείνει είναι ένα έργο τέχνης. Τώρα που δεν παίζει οικονομικό ρόλο για να πληρωθεί ένας λογαριασμός, για παράδειγμα, μπορείτε να το θαυμάσετε με τις αισθήσεις σας, να δείτε τη μικρή λεπτομέρεια στο σχεδιασμό και τις σκιάσεις, τα «κρυφά» σχέδια, μπορείτε να ψηλαφίσετε τα ανάγλυφα μέρη του. Τώρα που δεν είναι αντικείμενο συναλλαγής έχει μια κρυφή γοητεία, την εργασία της λεπτομέρειας και την έκφραση της εποχής μέσα στην οποία γεννήθηκε.

Μπορεί να νιώσει κάποιος αισθήματα για μια απεικόνιση, να καταγράψει την καλλιτεχνική τάση ή τα μηνύματα της εποχής επάνω σε ένα χαρτονόμισμα; Περνώντας την πόρτα του Μουσείου της Τράπεζας της Ελλάδας στην οδό Αμερικής 3, αφήνω πίσω μου το θόρυβο της πόλης για να βυθιστώ στην λεπτομερή εργασία του χαράκτη Αλέξανδρου Κορογιαννάκη.

Ο Αλέξανδρος Κορογιαννάκης απέναντί μου, σε μια μεγάλη επιτοίχια φωτογραφία, με το κοστούμι του και το φακό του σκύβει αφοσιωμένος επάνω σε ένα δείγμα της εργασίας του. Εκτός από τα χαρακτικά του έργα, ο Κορογιαννάκης ως υπάλληλος της Τράπεζας, μας άφησε ως κληρονομιά την εργασία του που πέρασε από τα χέρια εκατομμυρίων ανθρώπων που δεν ήξεραν τον καλλιτέχνη, τον σχεδιασμό έντεκα τραπεζογραμματίων.

Τεχνίτης και καλλιτέχνης μαζί, ο Κορογιαννάκης γεννήθηκε στα Μέγαρα το 1906. Σπούδασε ζωγραφική και χαρακτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με καθηγητές τους Ιακωβίδη, Γερανιώτη, Θωμόπουλο και Νίκο Λύτρα. Αποφοίτησε το 1929. Έκτοτε ασχολήθηκε συστηματικά με την χαρακτική και έγινε ένας από τους πρώτους γνωστούς χαράκτες στην Ελλάδα, συνεχίζοντας πάντως να ασχολείται και με τη ζωγραφική. Ξεκίνησε να εργάζεται ως σκιτσογράφος, αρχικά στην εφημερίδα «Πατρίς» (1929-1934) και στη συνέχεια στο «Έθνος» (1931-1939). Παράλληλα συμμετείχε σε όλες τις εκθέσεις της Ένωσης Σκιτσογράφων.

Το 1939 προσελήφθη από την Τράπεζα της Ελλάδος στο τμήμα χάραξης τραπεζογραμματίων. Στο πλαίσιο αυτής της εργασίας, μετεκπαιδεύτηκε σε τεχνικές χαλκογραφικής χάραξης στην Εθνική Τράπεζα της Αυστρίας, με δυο ταξίδια στη Βιέννη (1939 και 1949-1950). Στην Τράπεζα συνέχισε επάξια το έργο ενός άλλου σημαντικού Έλληνα εικαστικού, του Μιχαήλ Αξελού, από τον οποίο επηρεάστηκε τόσο στη ρεαλιστική, όσο και στην εξπρεσιονιστική απεικόνιση των θεμάτων του στο μεγαλύτερο μέρος του έργου του.

Τράπεζα της Ελλάδος, 1939, ξυλογραφία, 181-x-205-εκ.

Τραπεζογραμμάτιο 5.000δρχ., 1942

Τραπεζογραμμάτιο 5.000δρχ., 1942

Τα έντεκα τραπεζογραμμάτια που σχεδίασε κατανέμονται σε δυο περιόδους. Την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής και τη μεταπολεμική περίοδο. Ενώ στην πρώτη περίοδο ο Κορογιαννάκης σχεδιάζει μόνο τις μακέτες, στη δεύτερη ασχολείται με την χαλκογραφική χάραξη, η οποία αποτελεί σταθμό στην αναβάθμιση της ποιότητας του χαρτονομίσματος, λόγω της σχεδιαστικής ακρίβειας, αλλά και της ενίσχυσης της ασφάλειάς του, εξαιτίας του ανάγλυφου αποτελέσματος και της πλούσιας χρωματικής γκάμας που αναδεικνύεται με την εκτύπωση.

Τι απεικονίζουν τα χαρτονομίσματα της εποχής; Στο χαρτονόμισμα των 1.000 δραχμών του 1941, ο Κορογιαννάκης τοποθετεί μια προτομή του Μεγάλου Αλεξάνδρου στην πρόσθια όχθη και τους καταρράκτες της Έδεσσας στην οπισθία. Τα επόμενα όμως χαρτονομίσματα που φιλοτεχνεί είναι τολμηρά και καινοτόμα, καθώς το κεντρικό του θέμα είναι οι εργαζόμενοι άνθρωποι της υπαίθρου και της πόλης. Οι άνθρωποι του μόχθου ηρωοποιούνται ως πρότυπα εργασίας από τον Κορογιαννάκη, ενώ χρησιμοποιεί στις συνθέσεις του όλες τις τεχνικές της χαρακτικής.

Θέρος 1937 ξυλογραφία

Στη βρύση, 1938, ξυλογραφία 206×18εκ.

Σπάρτη, 1960,χαλκογραφία 17×244-εκ.

Οιδίπους και Αντιγόνη,1956, ξυλογραφία 398×308εκ.

Η θεματολογία του είναι αντίστοιχη και στα ανεξάρτητα έργα του. Σκηνές εργασίας στην ύπαιθρο ή στην πόλη, θεριστές, ψαράδες, υφάντριες, αγρότες δίπλα σε τοπιογραφίες, γυμνά και νεκρές φύσεις. Στην έκθεση μπορεί κανείς να «διαβάσει» την καλλιτεχνική διαδρομή του και την προσωπική του γραφή που συνδιαλέγεται με τον εξπρεσιονισμό και τον κυβισμό. Οι ανθρώπινες μορφές δημιουργούν μια αίσθηση κίνησης που απλώνεται στην επιφάνεια των έργων, τονίζοντας το ρυθμό της σύνθεσης, ενώ τα καμπύλα σχήματα εξισορροπούν την οξύτητα της χάραξης. Ο πλούτος της έκφρασής του είναι χαρακτηριστικός. Εικονογράφηση βιβλίων, ποιητικών συλλογών και λευκωμάτων με ξυλογραφίες και σχέδια, καθώς και σχεδίαση γραμματοσήμων, ιδίως κατά τη δεκαετία του 1950.

Ακριβώς σε αυτή τη δεκαετία, ενώ έχει επισκεφθεί για δεύτερη φορά τη Βιέννη προκειμένου να ειδικευθεί τη χαλκογραφία, θα εγκαινιάσει με την επιστροφή του μια περίφημη σειρά έργων με θέματα που προέρχονται από την αρχαιότητα, ενώ θα εγκαινιάσει την χαλκογραφική χάραξη της εμπρόσθιας όψης των χαρτονομισμάτων με καλέμι. Και δίπλα στα πορτραίτα των επιφανών μορφών της αρχαίας ιστορίας, τοποθετεί τον Διονύσιο Σολωμό, αλλά και μια απλή κοπέλα της Θράκης, σύμβολο της παράδοσης, την οποία πρόβαλε και ανέδειξε η γενιά του ’30.

Τραπεζογραμμάτιο 500δρχ.,1955

Τραπεζογραμμάτιο 1.000δρχ. 1956

Ο Κορογιαννάκης κατάφερε και συνδύασε με την εργασία του τις αξίες στις οποίες έμεινε πιστός σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Την πίστη του στον άνθρωπο και στην αναζήτηση της ελευθερίας, στα ιδεώδη του κλασικού ελληνικού πολιτισμού, αλλά και στη διαρκή αναζήτηση της προόδου. Ο ίδιος άλλωστε, μέσα στον περιορισμένο χώρο ενός χαρτονομίσματος, κατόρθωσε να αποδώσει με εξαιρετική λεπτομέρεια, αλλά και με μεγάλη ελευθερία το θέμα του, σαν να μην ήταν δεσμευμένος από κανένα περιορισμό.

Είναι θαυμαστή η προσήλωση με την οποία φαίνεται να εργάζεται, στις φωτογραφίες της έκθεσης, ενώ στις βιτρίνες που εκτίθενται τα εργαλεία και τα υλικά της εργασίας του, φαίνεται η αίσθηση της ακρίβειας στα έργα του, η μαρτυρία όχι μόνο της καλλιτεχνικής ζωής, αλλά και της κοινωνικής ιστορίας της χώρας μας σε μια δύσκολη εποχή της. Η έκθεση είναι μια πλήρης απεικόνιση ενός καλλιτέχνη που εξέφρασε την εποχή του, ήταν πρωτοπόρος στην τεχνική του και μας κληροδότησε έργα ιδιαίτερα μεγάλης καλλιτεχνικής και ιστορικής αξίας μιας λιγότερο γνωστής τέχνης, που δεν παύει να ασκεί μοναδική γοητεία.

Χαρτονόμισμα των 1.000 δρχ. του 1956

Info έκθεσης:

«Αλέξανδρος Κορογιαννάκης (1906-1966) – Χαρακτική» | Το κοινό μπορεί να επισκεφθεί την έκθεση μέχρι τις 25 Απριλίου με δωρεάν είσοδο.

Το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος εξέδωσε δίγλωσσο κατάλογο για την έκθεση, με κείμενα των Ειρήνης Οράτη, Ελένης Γκόνου-Στυλιανίδη και Δήμητρας Νικολού για το έργο του Κορογιαννάκη και τη σημασία του, ενώ στο χώρο της έκθεσης έχει αναπτυχθεί ψηφιακή εφαρμογή, ειδικά σχεδιασμένη για να εισάγει τον επισκέπτη στην τέχνη της χαρακτικής.

Το Μουσείο της Τράπεζας της Ελλάδος βρίσκεται Αμερικής 3.

Ώρες λειτουργίας του Μουσείου: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή: 09:00 – 15:00, Πέμπτη: 09:00 – 19:00