Αυτή δεν είναι μια συνέντευξη (κατά το «Αυτή δεν είναι μια πίπα»). Κι εγώ δεν είμαι δημοσιογράφος. Ο Αύγουστος Κορτώ είναι φίλος μου, παρέα μου. Του ζήτησα να κάνουμε μια φιλική κουβέντα, όπως κάνουμε πάντα, αλλά αυτή τη φορά να την ηχογραφήσουμε. Αφορμή, το νέο του βιβλίο «Νεοελληνική Μυθολογία», που κυκλοφορεί στις 7 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη και είναι το τρίτο του με εξώφυλλο του Αρκά. Μια σειρά από επεισόδια των ησιοδικών μύθων σε μορφή παρωδίας, εμπνευσμένη από το βιβλίο του Νίκου Τσιφόρου «Ελληνική Μυθολογία», το οποίο ο Αύγουστος θεωρεί αριστούργημα και γελάει κάθε φορά που το διαβάζει. Προτού μιλήσουμε για τη γλώσσα, το facebook, τον Χατζιδάκι, το bullying, τους πρόσφυγες, τα Εξάρχεια και για τις λογοτεχνικές αγάπες του, τον ρωτάω να μου πει γιατί έγραψε ένα ακόμη ευθυμογράφημα και μάλιστα εμπνευσμένο από τους αρχαίους μύθους.

Το προσέγγισα, όπως υποθέτω και ο Τσιφόρος, ως ένας άνθρωπος του νεωτερικού κόσμου που έχει και μια σκωπτική διάθεση απέναντι σε οποιαδήποτε μορφή θεότητας ή ερμηνείας του κόσμου μέσα από τις θεότητες. Με τράβηξε η μυθολογία επειδή είναι τόσο γόνιμη, τόσο ευφάνταστη. Όλη η Marvel ωχριά μπροστά στο τι γινόταν με τους θεούς. Πράγματα οργιώδη, τρομερά εντυπωσιακά, ξεκαρδιστικά. Και την είχα ανάγκη αυτήν την παυσίλυπη επίδραση του ευθυμογραφήματος. Ήμουν, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, προσκολλημένος στη μητέρα μου. Και για τη μάνα μου ίσως το πιο αποτελεσματικό παυσίλυπο (πιο αποτελεσματικό πάντως από τη φαρμακευτική αγωγή που έπαιρνε αδιακρίτως) ήταν τα ευθυμογραφήματα. Διάβαζε μανιωδώς. Πέρα από όλο τον Τσιφόρο και όλο τον Ψαθά, οτιδήποτε ήταν κωμικό: Κονδυλάκης, Ροΐδης, Βιζυηνός (που είναι και μεγάλος κωμωδός μεταξύ άλλων), Μποστ, μέχρι Φρέντυ Γερμανό, Γιάννη Ξανθούλη και Έλενα Ακρίτα.

Άρα γράφεις για ‘σένα, δε γράφεις για μας.
Πρωτίστως. Πρέπει εγώ να διασκεδάσω πρώτα. Να ξεσκάσω από τη θλίψη μου, τη στενοχώρια μου, τα άγχη μου. Πρέπει όλα αυτά να πνιγούν μέσα μου σε έναν νοερό οργασμό, ο οποίος τα πνίγει ακριβώς γιατί είναι εκκωφαντικός. Και το διασκέδασα πάρα πολύ γράφοντας τη «Νεοελληνική Μυθολογία». Και ενώ μοιάζει καρπός μεγάλης δουλειάς, στην πραγματικότητα γράφτηκε μέσα σε 13 ημέρες.

Εξώφυλλο από το βιβλίο «Νεοελληνική μυθολογία» του Αύγουστου Κορτώ, εκδόσεις Πατάκη

Φρένο στον εαυτό σου βάζεις όταν κάνεις χιούμορ; Αυτολογοκρίνεσαι για λόγους πολιτικής ορθότητας ή άλλους;
Ακολουθώ μία διαδικασία απόλυτης αποχαλίνωσης. Ο προφορικός μου λόγος πολύ συχνά είναι ασυνάρτητος, κάνω λογικά άλματα, απεραντολογώ, κάνω συνειρμούς και συσχετισμούς που μπορεί να φαίνονται εξωφρενικοί. Τα ευθυμογραφικά μου κείμενα είναι μια πιστή αποτύπωση αυτού του ξέφρενου καλπασμού της σκέψης μου. Πολλές φορές χάνω τελείως την μπάλα, γίνεται σχοινοτενής και σχεδόν παραληρηματικός ο λόγος, αλλά προσπαθώ να διατηρήσω μέσα σε όλο αυτό μια ορμή προφορική, που παρά τα ασύνδετα σχήματα, τις παύλες, τις παρενθέσεις, τους νεολογισμούς, τις ντοπιολαλιές, τα καλιαρντά, θα επιτρέψει στον αναγνώστη να μη χαθεί.

«Σε κανέναν δεν ανήκει η γλώσσα για να είναι θεματοφύλακάς της»

Έχεις νιώσει ποτέ θεματοφύλακας της γλώσσας επειδή είσαι συγγραφέας; Έτσι λέγανε παλιά ότι οι συγγραφείς είναι οι θεματοφύλακες της γλώσσας.
Σε κανέναν δεν ανήκει η γλώσσα για να είναι θεματοφύλακάς της. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός, μεταβαλλόμενος κάθε στιγμή που περνάει. Θα ήταν άχρηστη, άχαρη και τελειωμένη μια γλώσσα που θα αρνιόταν τους νεολογισμούς, τις προσμείξεις. Και επειδή κάθε τόπος έχει ντοπιολαλιά, εγώ είμαι από τη Θεσσαλονίκη, και το σπίτι μου ήταν ένα καζάνι με ποντιακά, τουρκικά, αρβανίτικα στοιχεία στη γλώσσα κι έτσι έμαθα να μιλάω ιδιωματικά ελληνικά. Δεν έχω πρόβλημα ούτε με τα greeklish, ούτε με τις φεισμπουκικές λέξεις τύπου «λάικ» ή «γιόλο». Είναι ενδείξεις ότι η γλώσσα ζει και εξελίσσεται. Πιστεύω, ας πούμε, ότι από τα πιο γόνιμα και διασκεδαστικά πράγματα που έχω δει στο ελληνικό facebook τον τελευταίο χρόνο, είναι η σελίδα «Pipipo ke Tsontson». Το «Ola Popa» είναι ευφυέστατο. Σίγουρα θα το κλέψω κάποια στιγμή. Και στη «Νεοελληνική Μυθολογία» έβαλα τον Δία νομίζω κάποια στιγμή να στέλνει μηνύματα, όλα σε greeklish και όλα ανορθόγραφα.

Εσύ έχεις νιώσει ποτέ να απειλείσαι από τη γλώσσα; Όταν είναι κακοποιητική ας πούμε;
Όταν η γλώσσα γίνεται εργαλείο επίθεσης, δεν ευθύνεται η γλώσσα. Ας πούμε, συμφωνώ ότι δεν πρέπει να χρησιμοποιείς τον όρο «τραβέλι» για ένα τρανς άτομο, γιατί είναι κακοποιητικός όρος. Βέβαια όλοι ξέρουμε ότι εντός των κοινοτήτων που αποτελούν θύματα λεκτικής κακοποίησης, είναι πολλές φορές ανεκτοί οι ίδιοι κακοποιητικοί όροι. Αλλά είναι αλλιώς εκεί. Μεταξύ δύο μαύρων, το «niggah» επιτρέπεται. Αυτό αποδεικνύει ότι η ίδια η λέξη αφ’ εαυτής δεν μπορεί να είναι ανάθεμα. Σημασία έχει ποιος, πώς και πότε τη χρησιμοποιεί. Υπάρχει ένα context πάντα κι αυτό είναι που έχει σημασία.

Φωτογραφία: Πάνος Γεωργίου

Μια και ανέφερες πριν το facebook, θυμάμαι που είχες κάνει share ένα χιουμοριστικό άρθρο του Luben TV που σε σατίριζε. Σε ενοχλεί όταν κάνουν πλάκα για σένα; Όταν λένε «δεν μας αφήνει ήσυχους κι ο Κορτώ με τις μερέντες του»;
Καθόλου. Το θεωρώ τιμή μου που με περιέλαβε και το Luben και η σελίδα «Ελύτης – ο ποιητής του Αιγαίου». Στο facebook ξεσαλώνω. Βγάζω όλη μου την επιπολαιότητα, όλη μου την αφέλεια, την επιδερμικότητα, τη ρηχότητα. Το χρειάζομαι να το κάνω. Από την άλλη το καταλαβαίνω όταν κάποιος γράφει «έλεος ας πούμε, οι μερέντες του Κορτώ έχουν 10 χιλιάδες λάικ και τα σοβαρά θέματα 100». Συμβαίνει αυτό και έχουν δίκιο που το επισημαίνουν. Κι αν ανεβάσει η Καρντάσιαν τον υπέροχο κώλο της, θα γίνει χαμός, ενώ για ένα σοβαρό άρθρο ίσως όχι. Αλλά έτσι δουλεύει το μέσο. Εγώ είμαι ευγνώμων που υπάρχουν αυτοί οι 110 χιλιάδες άνθρωποι που τους ενδιαφέρει έστω κι αμυδρά το τι γράφω εγώ στο facebook. Σέβομαι και όσους δεν τους αφορά καθόλου. Πρόβλημα έχω μόνο με όσους γίνονται αναίτια προσβλητικοί και υβριστικοί. Καταλαβαίνω ότι υπάρχει εξήγηση για τη διάχυτη επιθετικότητα στο διαδίκτυο. Όλοι οι άνθρωποι κάποιο σταυρό κουβαλάνε και πολλοί επιλέγουν τον ατελέσφορο και αντιπαραγωγικό δρόμο της βρισιάς, της επίθεσης και του κραξίματος. Κι αυτοί που κάθονται και αραδιάζουν ψόφους και μπινελίκια, προφανώς είναι άνθρωποι με σκοτούρες. Αλλά εμείς οι υπόλοιποι δε φταίμε να το υφιστάμεθα όλο αυτό το μίσος.

«Ο Χατζιδάκις ήταν πάρα πολύ συνεπής τόσο στο δημόσιο λόγο του όσο και στο έργο του με μια συγκεκριμένη στάση ζωής»

Επειδή είσαι ακραιφνής Χατζιδακικός, θέλω να μου πεις πώς εξηγείς το γεγονός ότι σήμερα, στην εποχή της πλήρους αποδόμησης των πάντων, ιδίως στα σόσιαλ μήντια, ο Χατζιδάκις απολαμβάνει μια ασυλία. Είναι σε ένα βάθρο θα έλεγε κανείς. Αυτό έχει να κάνει μόνο με το καλλιτεχνικό του μέγεθος, ή υπάρχουν πιστεύεις άλλοι λόγοι;
Πέρα από το αναντίρρητο καλλιτεχνικό του μέγεθος, ο Χατζιδάκις ήταν πάρα πολύ συνεπής τόσο στο δημόσιο λόγο του όσο και στο έργο του με μια συγκεκριμένη στάση ζωής, ανεξάρτητη, φιλήδονη, περίεργη με τον τρόπο των εξερευνητών και των μικρών παιδιών. Άλλωστε διατήρησε μέχρι τέλους την αφέλειά του και περηφανευόταν γι’ αυτήν. Ο κόσμος δεν ένιωσε ποτέ ότι ο Χατζιδάκις τον γέλασε ή τον κορόιδεψε. Ακολουθούσε μια δική του πορεία, απερίσπαστος από το αν θα πουλούσαν ή όχι οι δίσκοι του, είχε τρομερό αυτοσαρκασμό και μια ολόδική του μαγεία. Από την άλλη, να μην ξεχνάμε ότι ο Χατζιδάκις είχε υποστεί μια ασύλληπτη βία επί αυριανισμού, μια συστηματική κακοποίηση ψυχική, βαλλόταν πανταχόθεν και δεν έβγαινε να τον υπερασπιστεί κανείς. Ήταν εκκωφαντική η σιωπή τότε των πάντων. Ωστόσο ο Χατζιδάκις συνέχισε με την ίδια συνέπεια στο δρόμο της ελευθερίας του. Αυτό τον κάνει και τόσο σπουδαίο.

Φωτογραφία: Πάνος Γεωργίου

Εσύ έχεις νιώσει τη στοχοποίηση αυτού του είδους; Να σε χτυπάνε, όχι επειδή διαφωνούν με κάτι που είπες ή έκανες, αλλά επειδή είσαι gay;
Ναι, πολλές φορές. Υπάρχουν στιγμές εμφανούς κακής προαίρεσης κάποιων και κακόβουλες επιθέσεις που δεν μπορεί να μην σε πληγώσουν. Αλλά είναι πολύ διαφορετικό από την περίπτωση του Χατζιδάκι. Μιλάμε για πριν από 30 χρόνια, ήταν πολύ πιο δύσκολες εποχές.

Στο σχολείο είχες υποστεί bullying;
Σαφώς. Και το αντιμετώπισα με τρομερή επιθετικότητα. Έγινα ένα κωλόπαιδο που έβριζε, έτρωγε αποβολές, προκαλούσε με κάθε τρόπο. Βαρούσα τη γροθιά στο μαχαίρι επανειλημμένα.

Έχεις γράψει πολλές φορές για τα δικαιώματα των ατόμων με ψυχική νόσο, τα δικαιώματα των LGBT, για τους πρόσφυγες πρόσφατα. Τι θα απαντούσες σε κάποιον που θα έλεγε «ναι, αλλά για το τάδε ή το δείνα δεν είπατε»;
Είναι το επιχείρημα του κορμοράνου. Κάποιος δουλεύει ως διασώστης σε κάποιο καταφύγιο άγριων ζώων όπου βοηθάει να αναρρώσουν χτυπημένες αρκούδες. Και του λέει κάποιος «για τους κορμοράνους αλήθεια τι έχετε κάνει;». Ούτε είμαι ο Πανάγαθος, να τα βλέπω όλα και να τα προλαβαίνω όλα, ούτε βέβαια μου λείπει η γνώμη περί όσων τυχόν δεν γράφω. Αφενός όμως δεν χρειάζεται να δημοσιεύουμε τη γνώμη μας επί παντός επιστητού και αφετέρου κάποια πράγματα μοιραία μας αγγίζουν περισσότερο.

2016-04-06

Άρα για τους πρόσφυγες έγραψες επειδή σε αγγίζει περισσότερο;
Με αγγίζει εφιαλτικά όπως και πάρα πολύ κόσμο. Ο δικός μου βέβαια εφιάλτης είναι τελείως ασήμαντος μπροστά στον πραγματικό και αδιανόητο εφιάλτη που ζουν αυτοί οι άνθρωποι εδώ και χρόνια. Κάνω το ελαχιστότατο που μπορώ και δεν ζητάω κανενός την επιδοκιμασία γι’ αυτό. Κι αν έχω γράψει δημοσίως για το θέμα ήταν γιατί δεν άντεχα να μην το κάνω.

Ολοκλήρωσες μια μετάφραση του Ναμπόκοφ πρόσφατα, που έχουμε συζητήσει πόσο σε παίδεψε. Και νωρίτερα ανέφερες τον Προυστ. Αυτοί είναι οι μεγάλοι σου;
Το εικονοστάσι μου είναι ο Φλωμπέρ, ο Προυστ, ο Ναμπόκοφ, ο Κούντερα και η Μάργκαρετ Άτγουντ. Και ένα χαρακτηριστικό που τους συνδέει είναι ότι όλοι αυτοί έχουν ένα δαιμόνιο χιούμορ, το οποίο βέβαια εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο στον καθένα. Γενικά, δεν θα μπορούσα νομίζω να αγαπήσω έναν συγγραφέα αγέλαστο, παγερό.

Είδες τη διασκευή της «Κατερίνας» από τον Γιώργο Νανούρη;
Ναι. Αν και δεν πολυβγαίνω πια απ’ το σπίτι αν δεν πρόκειται για μάσα ή για μπέκρα, στην «Κατερίνα» πήγα γιατί δεν μπορούσα να μην πάω. Δεν έχω δει βέβαια ποτέ ολόκληρη την παράσταση. Φεύγω σε ένα συγκεκριμένο σημείο γιατί δεν αντέχω να το δω όλο. Ο Γιώργος, με τρομερή ευφυΐα και τρομερή λεπταισθησία, πήρε το κείμενο και επέλεξε αποσπάσματα, έφτιαξε κάτι υπέροχο και η Λένα Παπαληγούρα το απογείωσε. Αυτή είναι η δική μου γνώμη τουλάχιστον.

«Τα Εξάρχεια φέρουν ένα ιστορικό τραύμα το οποίο κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει, κανείς δεν μπορεί να προσβάλει»

Και μένεις στα Εξάρχεια τα τελευταία 13 χρόνια. Είναι γκέτο τα Εξάρχεια;
Για τα Εξάρχεια υπάρχουν μύθοι και θρύλοι τους οποίους πολλές φορές, αν όχι όλες τις φορές, συντηρούν άνθρωποι που δεν έχουν μεγάλη οικειότητα με τη γειτονιά αυτή. Εγώ τα λατρεύω τα Εξάρχεια και όπως θα συνέβαινε με έναν αγαπημένο άνθρωπο, μπορώ να τους συγχωρώ όλα τους τα ελαττώματα. Είναι μια ιστορικά τραυματισμένη γειτονιά, έχουμε την Μπουμπουλίνας, έχουμε το Πολυτεχνείο, είναι τόπος δολοφονιών, τα Εξάρχεια φέρουν ένα ιστορικό τραύμα το οποίο κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει, κανείς δεν μπορεί να προσβάλει. Το δε κράτος το μόνο που κάνει για τα Εξάρχεια, είναι να ρίχνει συνεχώς αυτά τα αδιανόητα χημικά που είναι εγκληματικά για την υγεία των πολιτών, τόσο των εκάστοτε στόχων της αστυνομίας, όσο και ημών των κατοίκων της περιοχής. Έχω μπουχτίσει να διαβάζω κάθε τόσο το μακρύ και το κοντό του κάθε θεματοφύλακα της απειλούμενης και υπό εξαφάνιση «αστικότητας». Αυτή η επίκληση του αστικού στην Ελλάδα είναι τουλάχιστον φαιδρή, γιατί αν υπήρχε πράγματι στιβαρή αστική παράδοση στην Ελλάδα, θα το ξέραμε. Θα είχε αποτυπωθεί σε μια αστική λογοτεχνία, θα είχαμε σοβαρό μυθιστόρημα, θα είχαμε έναν Μπαλζάκ ή έναν Ντίκενς.

«Με εξοργίζει πάντα η θυματοποίηση ανθρώπων για το κέρδος»

Εσύ έχεις υπάρξει ποτέ αναρχικός, αριστερός, αντικαπιταλιστής ή κάτι τέτοιο;
Δεν ξέρω αν αυτό είναι αριστερό ή όχι αλλά εμένα με εξοργίζει πάντα η θυματοποίηση ανθρώπων για το κέρδος, θυματοποίηση μέχρι θανάτου πολλές φορές. Μου είναι αδιανόητη. Και όσα αγαθά του καπιταλισμού κι αν καταναλώνουμε, αυτό δεν τον καθιστά αθώο για τα εγκλήματα που διαπράττονται στ’ όνομά του καθημερινά ανά τον κόσμο.

Σήμερα που μιλάμε είναι τα γενέθλια της μητέρας σου. Τι θα της έλεγες αν μπορούσες;
Κακώς ανησυχούσες, θα της έλεγα, και μη στενοχωριέσαι. Βρήκα έναν άνθρωπο να μ’ αγαπάει όσο μ’ αγάπησες και να με φροντίζει και έχω γύρω μου ανθρώπους να με θωρακίζουν με την ίδια στοργή που θα με θωράκιζες κι εσύ. Τα κατάφερα και είμαι καλά. Το μόνο μου μέχρι στιγμής απραγματοποίητο όνειρο, είναι η πατρότητα. Θα γίνει κι αυτό.

Κεντρικές φωτογραφίες άρθρου: Πάνος Γεωργίου | bitterbooze.com 

Info: Το βιβλίο «Νεοελληνική Μυθολογία» του Αύγουστου Κορτώ κυκλοφορεί στις 7 Απριλίου από τις εκδόσεις Πατάκη.