Αγώνες κωπηλασίας στον Κηφισό. Θερινό σινεμά στον πορτοκαλεώνα κι ένας μετεωρολογικός σταθμός με επιρροή από το Δελχί της Ινδίας. Το χτίσιμο μιας εγκατάστασης cob από πηλό, άχυρο και πέτρα. Καφές και μπισκότα από τα κουζινικά του Σχεδίου Μάρσαλ. Μια πομπή υπό τους ήχους των πνευστών μέσα από το Μοσχάτο και τον Ταύρο. Βόλτα και πικνίκ σ’ έναν αστικό αμπελώνα, ψωμί και λεβάντα από αλεύρι από πετρόμυλους. Περφόρμανς στο δεντροκομείο και γεύμα με υλικά της Γεωπονικής, ένα ανθοκομείο, ένας δασόκηπος στην καρδιά της πόλης και μια πυραμίδα-θερμοκήπιο.

Οι Γεωμετρίες, μια δράση της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση σε συνεργασία με τη Locus Athens και το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ξεκινούν στις 27 Μαρτίου και διαρκούν ως τις 15 Ιουνίου. Συνδυάζοντας την έκθεση σύγχρονης τέχνης με ένα δημόσιο πρόγραμμα δράσεων για όλη την οικογένεια με ελεύθερη είσοδο, οι Γεωμετρίες ξανασυστήνουν τη γη, τις ισορροπίες της, τους σπόρους, την τροφή, αλλά και το ίδιο το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο.

Πώς προέκυψε όμως αυτό το ενδιαφέρον εγχείρημα; Οι Μαρία Θάλεια Καρρά και Όλγα Χατζηδάκη από τη Locus Athens μου εξηγούν:

«Η ιδέα ξεκίνησε από τη γνωριμία μας με την Ευριδίκη Σπυροπούλου, διευθύντρια του Γεωργικού μουσείου. Γνωρίζοντας τη Γεωπονική είδαμε ότι είναι ένας απρόσμενος τόπος που δεν περιμένεις να βρεις στο κέντρο της πόλης. Τόπος πρασίνου και αγροτικής παραγωγής με πολλαπλές αναγνώσεις ιστορίας. Ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα 100 χρόνων με μεγάλη παράδοση, που συνδέεται με την αγροτική πολιτική από τη δεκαετία του ’20, την τότε ενσωμάτωση μικρασιατών προσφύγων, τα τοπόσημα απ’ την οθωμανική περίοδο όπως οι κήποι της Αμαλίας. Το θέμα είναι επίκαιρο, γιατί αλλάζει η σχέση μας με τη γη, το πώς αναμετριόμαστε μ’ αυτήν διαχρονικά. Γι’ αυτό και ΓΕΩμετρίες. Είναι ένας στοχασμός για το πού βρισκόμαστε τώρα στην Αθήνα, στη γη ή και υπαρξιακά. Το πώς ορίζει ο άνθρωπος τον εαυτό του, τη γη, την καλλιέργεια, την κλιματική αλλαγή».

Ο Χρήστος Καρράς, γενικός διευθυντής της Στέγης, σχολιάζει: «Αν πιστεύουμε ότι μια πρόταση εντάσσεται στα ενδιαφέροντα της Στέγης, την υιοθετούμε σε συνεργασία με τους επιμελητές κι εντάσσεται στο πρόγραμμά μας. Η συγκεκριμένη πρόταση μας άρεσε πολύ, γιατί ακουμπά σε πολλά θέματα που μας αφορούν, έχουν να κάνουν με την πόλη και διαφορετικές πτυχές της. Η έκθεση μας επιτρέπει ν’ ανακαλύψουμε τη Γεωπονική, ένα σχετικά άγνωστο και ιδιαίτερο σημείο της πόλης, μια αγροτική περιοχή στον αστικό ιστό. Όλες αυτές οι συναλλαγές με την πόλη γίνονται μέσω της τέχνης. Μας ελκύει η ιδέα μιας εικαστικής έκθεσης όπου ο κόσμος βιώνει διαφορετικά την τέχνη με τον χώρο και τον κόσμο εκεί. Είναι σημαντικό ότι ένας ανώτατος εκπαιδευτικός οργανισμός ανοίγει στο κοινό και σε συνεργασίες πέρα από το πεδίο εξειδίκευσής του. Αυτό δείχνει ουσιαστική τόλμη! Βλέπει τη σύγχρονη τέχνη ως έναν τρόπο ν’ ανοιχτεί στην κοινωνία».

«Στο Γεωπονικό μπαίνεις σε μια προϋπάρχουσα κοινότητα με δυναμική, όπου συνεργάζεσαι σεβόμενος αυτό που υπάρχει εκεί», συνεχίζουν η Μαρία Θάλεια και η Όλγα. «Το σύνθετο αυτό πρότζεκτ έχει δημιουργήσει μια ωραία συνεργασία μεταξύ όλων μας. Σε μια εποχή που είμαστε τρομοκρατημένοι, προσπαθούμε να δούμε τη γη με θετικό βλέμμα, αισιοδοξία, να φτιάξουμε μια θετική σχέση μαζί της, χωρίς τους ορθολογικούς κανόνες της βιομηχανικής παραγωγής. Όταν μιλάμε για κλιματική αλλαγή, να έχουμε άλλο βλέμμα, να μη σκεφτόμαστε μόνο τους πάγους να λιώνουν και τις αρκούδες να αφανίζονται. Δείχνουμε πώς οι αποστάσεις χωρίζουν κι ενώνουν, η κλίμακα αλλάζει ανάλογα με το βλέμμα».

Ο Μάριος Δεσύλλας, βιοκαλλιεργητής, που συμμετέχει επίσης στις Γεωμετρίες, έχει αποφοιτήσει από τη Γεωπονική εδώ και 30 χρόνια. «Αυτό το άνοιγμα είναι κι ένα όνειρο», μου λέει. «Παλιότερα η σχολή ήταν πολύ διαφορετική, πιο εσωστρεφής και μονότονη. Αυτό με ώθησε να κάνω και τέχνη, μουσική, για να ισορροπήσω! Τώρα νιώθω σαν να πραγματοποιείται μια ευχή μου, έστω τώρα, για τις νεότερες γενιές. Υπάρχουν πια ωραίες πρωτοβουλίες από τους φοιτητές. Δεν υπάρχει η παλιά πολιτική ζύμωση, αλλά γίνεται σημαντική πολιτιστική δουλειά».

Ο Δρ. Ροίκος Θανόπουλος και η καθηγήτρια της Γεωπονικής Πηνελόπη Μπεμπέλη, σχολιάζουν: «Η ώσμωση επιστήμης και τέχνης είναι ένα μεγάλο ερώτημα-πρόκληση που η απάντησή του μπορεί να οδηγήσει σε επιφανειακές συζεύξεις ή στο άνοιγμα νέων πεδίων, περισσότερο για την τέχνη. Η γεωπονία παραμένει μια αναντικατάστατη επιστήμη, γιατί κάθε στιγμή πρέπει να απαντά στην εξασφάλιση της διατροφής του ανθρώπου και στη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος – τελικά ένα υπαρξιακό, άρα και τραγικό, ερώτημα! Η κατανόηση αυτής της σχέσης για τους γεωπόνους και τους πολίτες μπορεί να γίνεται και μέσω της τέχνης, αυτής που ο πανανθρώπινος πολιτισμός έχει δημιουργήσει και θα δημιουργεί».

Yto Barrada, La Serviette Rose (The Pink Towel), 2009

Yto Barrada, La Serviette Rose (The Pink Towel), 2009

Στις Γεωμετρίες, ο Μάριος Δεσύλλας θα μιλήσει μεταξύ άλλων για τη βιοδυναμική καλλιέργεια, που όπως αναφέρει «είναι για μένα η ελπίδα της γεωργίας. Αν υπάρχει τρόπος να παράξουμε με βιώσιμες μεθόδους – όχι μόνο να μη ζημιώνουμε, αλλά και να βελτιώνουμε το περιβάλλον και να παράγουμε τροφή υψηλής ποιότητας, καλύτερη κι απ’ τη βιολογική, αυτή είναι η βιοδυναμική! Υπάρχουν κτήματα που την εφαρμόζουν και π.χ. στον τρίτο κόσμο σώζει τους μικρούς παραγωγούς. Πρόκειται για μέθοδο που ξεκίνησε από τον Steiner και εισάγει στοιχεία της ομοιοπαθητικής, πάντα σε φυσικά πλαίσια και με φυσικές πρώτες ύλες. Έχει αποδειχθεί πια ότι λειτουργούν μέθοδοι όπως οι σπορές, ανάλογα με τις φάσεις του φεγγαριού, ή το ότι αν χρησιμοποιήσουμε μια μικρή ποσότητα κοπριά εκλεκτής ποιότητας, παρασκευασμένη με πολλή φροντίδα, (το λεγόμενο και βιοδυναμικό σκεύασμα 500), τη διαλύσουμε στο νερό, την αναδεύσουμε (δυναμοποιήσουμε) με ένα τρόπο παρόμοιο με της ομοιοπαθητικής και την ψεκάσουμε μετά στο χωράφι, βοηθάμε πολύ τη γονιμότητα του εδάφους. Είναι μια καινοτόμος, αλλά και πολύ απλή μέθοδος για την αναγέννηση των εδαφών μας». Ο Μάριος είναι στο Σχολείο Εδάφους, μια πρωτοβουλία για την κατάρτιση των αγροτών στις οικολογικές μεθόδους, αλλά και τη γενικότερη ευαισθητοποίηση και επανασύνδεση των ανθρώπων με τη φύση, που τώρα βρίσκεται σε διαδικασία απόκτησης σταθερής στέγης, δηλαδή Γης. Στις Γεωμετρίες θα μιλήσει και για την “ιστορία της πέτρας”: «Η βάση για να πάει καλά οποιαδήποτε καλλιέργεια, είναι το έδαφος. Και το έδαφος δημιουργείται από την πέτρα που σπάει στο πέρασμα των αιώνων. Η γνωριμία με το έδαφος προϋποθέτει γνωριμία με την πέτρα. Το ν’ αγαπήσεις τα πετρώματα, τη γη που πατάμε πάνω της. Και τη φροντίζεις με μια γκάμα μεθόδων, όπως οι φυσικές λιπάνσεις, τα κομπόστ, αλλά και η βιοδυναμική».

Η έκθεση αποτελείται από νέα ή και προϋπάρχοντα έργα, σε διάλογο με το υλικό που υπάρχει στο Γεωργικό μουσείο, στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο και στους κήπους του. Στις δε επτά θεματικές Κυριακές που απευθύνονται σε όλους, «σπέρνεις σπόρους γνώσης» με επίκεντρο τα στοιχεία της φύσης: νερό, φωτιά, γη, αέρας, αλάτι, σπόροι, κήποι. Κάνεις έναν ηχητικό περίπατο στους χώρους του Γεωπονικού, ταξιδεύεις στο παρελθόν, παρατηρείς τη γύρω περιοχή κι αναρωτιέσαι πώς θα μπορούσε να είναι μια πόλη. «Καλούμε τον κόσμο να ξαναδεί τη σύνδεσή μας με το φυσικό τοπίο της Αθήνας», μου λέει η Μαρία Θάλεια. «Περπατώντας αφουγκράζεσαι, γίνεσαι μέτοχος, μέρος μιας πολύ σημαντικής σύνδεσης. Ο Ελαιώνας συνδέεται με την υπόλοιπη κεντρική Αθήνα. Ήταν η εύφορη πλευρά της πόλης, έχει όμως ξεχαστεί, τόσο η φυσιογνωμία της φύσης της πόλης, όσο και η σύνδεση του Κηφισού με τον Ελαιώνα και τους υδάτινους πόρους. Εμείς το ξανασυνδέουμε: Με μια πομπή με μπάντα ξεκινάς από το Γεωπονικό και καταλήγεις στον Κηφισό, διαδρομές δηλαδή που δεν συνηθίζεται να περπατάς στην πόλη. Στον δε Κηφισό βλέπεις κωπηλασία από ομάδα φοιτητών της σχολής που έχουν μαθητεύσει στον παλιότερο κωπηλατικό όμιλο των Βαλκανίων, τον όμιλο Ερετών».

Βιωματικά εργαστήρια, διανομή σπόρων, ομιλίες για τις τοπικές καλλιέργειες, τις νέες τεχνικές καλλιέργειας ή για τους μετεωρίτες και τη NASA, οικολογικό σινεμά και κλιματική αλλαγή, τρόποι παρασκευής τροφής και μαγειρέματα ανά θεματική με τους Troo Food Liberation και το Betty’s Bakery, φυσική δόμηση – ορισμένες μόνο απ’ τις δράσεις των Γεωμετριών.

Θανάσης Τότσικας | Πράσινη Ενέργεια και Πράσσειν Άλογα, 2014

Στην έκθεση και στις δράσεις συμμετέχουν δεκάδες καλλιτέχνες, ακαδημαϊκοί, ερευνητές, καλλιεργητές, από την Ελλάδα και το εξωτερικό.

Η εικαστικός Νατάσα Μπιζά μας μίλησε για το δικό της έργο, με τίτλο “Objects Lessons: For all Party occasions”: «Ερευνώντας βρήκα στην αποθήκη του Γεωργικού μουσείου αμπαλαρισμένα αντικείμενα οικιακής χρήσης που έπιαναν όλο το δωμάτιο. Σερβίτσια, θερμόμετρα ζαχαροπλαστικής, φόρμες, ταψιά, αντικείμενα κυρίως ζαχαροπλαστικής από το υλικό που έφτασε από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα το 1949-52 στο πλαίσιο του σχεδίου Μάρσαλ.

Ήταν 167 είδη και 3.000 αντικείμενα με πολύ ενδιαφέρον ντιζάιν για πολλά χρόνια σ’ ένα κοντέινερ. Προσπάθησα να κάνω τεκμηρίωση αυτού του υλικού. Ο σκοπός που ήρθε στην Ελλάδα είναι αδιευκρίνιστος. Ίσως για να εκπαιδευτούν κοπέλες από Γεωπονική, Χαροκόπειο και Παιδαγωγικό για να βελτιώσουν τη ζωή οικογενειών στην ύπαιθρο. Βρήκα μια βιαστική απογραφή αντικειμένων του 1980 κι ερεύνησα το φωτογραφικό αρχείο του μουσείου Μπενάκη, ειδικά του Χαρισιάδη που είχε καταγράψει το σχέδιο Μάρσαλ. Έμαθα ότι οι πρώτες δυο χώρες που έλαβαν βοήθεια ήταν η Ελλάδα και η Τουρκία. Ήταν το σχέδιο ανασυγκρότησης μετά τον Β’ παγκόσμιο πόλεμο όπου δεν είχε εμπλακεί η Τουρκία, αποτελούσε όμως το σύνορο με τη Ρωσία. Το πρώτο που με τράβηξε ήταν ο όρος ότι με το σχέδιο Μάρσαλ δόθηκε «βούτυρο και όπλα». Στην Ελλάδα λόγω εμφυλίου, η μισή βοήθεια πήγε για ενίσχυση του εθνικού στρατού. Με ενδιέφερε το δώρο, η ιστορία που μένει στο σκοτάδι και πώς η κουζίνα το ‘30 άρχισε να γίνεται σύμβολο μοντερνισμού. Βρήκα το “kitchen debates“, μια συζήτηση των Νίξον και Χρουστσόφ στη Μόσχα το 1959 πάνω από μια κουζίνα, συγκρίνοντας τις καινοτομίες στο πεδίο της κουζίνας.

Ήταν η εποχή με τα ωραία χρώματα κι αντικείμενα και την προώθηση ενός καταναλωτικού τρόπου ζωής. Έτσι τότε απωθούσαν και τη ρωσική επιβολή. Στην έκθεση, πάνω σε μια ροτόντα, θα δείξω σαν εγκατάσταση, φωτογραφίες των αντικειμένων και στοιχεία της καταγραφής, σαν να είναι ευρήματα ανασκαφής. Την 1η Απριλίου θα γίνει κι ένα στρογγυλό τραπέζι με ανθρώπους από διαφορετικά επιστημονικά πεδία, όπου συζητώντας θα πιούμε καφέ από την καφετιέρα και τα φλυτζάνια και θα φάμε μπισκότα από τα φορμάκια που βρήκα εκεί και που θα χρησιμοποιηθούν για πρώτη φορά.

Ο κ. Θανόπουλος και η κ. Μπεμπέλη θα μιλήσουν για τις τοπικές ποικιλίες, τις οποίες ερευνούν ανά την Ελλάδα: «Διαπιστώνουμε ότι έχουμε φτάσει στο 2017 και ακόμα οι τοπικές ποικιλίες “αντιστέκονται“. Εμείς που ταξιδεύουμε στον “γαλαξία” τους, βιώνουμε τη στενή σχέση τους με τους ανθρώπους. Δεν αποκομίζουμε λοιπόν μόνο “σπόρους”, αλλά επίσης ιστορία, παράδοση και τελικά κατάθεση ψυχής απλών, “ανώνυμων”, αλλά σημαντικών ανθρώπων. Βιώνουμε όμως και την οριστική απώλεια των τοπικών ποικιλιών και την ανάγκη αντιμετώπισής της». Από εκείνους επίσης ακούω για πρώτη φορά για τους «Άγριους συγγενείς»: «Είναι οι πρόγονοι των καλλιεργουμένων ειδών και ειδικά των τοπικών ποικιλιών, που αποτελούν τους “διαδόχους” τους.  Ο άνθρωπος παρατήρησε την φύση και “συνεργάστηκε” μαζί της για να εξασφαλίσει καλύτερες συνθήκες επιβίωσης. Άλλωστε ένα από τα “υλικά” της γεωργικής επανάστασης ήταν οι άγριοι συγγενείς. Αποτελούν πολύτιμο φυτογενετικό πόρο και γι’ αυτό πρέπει να προστατεύονται στο φυσικό τους περιβάλλον».

 

Οι φωτογραφίες από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο είναι του Δημήτρη Παρθύμου

Info έκθεσης:

Οι «Γεωμετρίες» είναι ένα πυκνό πρόγραμμα σποράς και συγκομιδής, που θα πραγματοποιηθεί σε διάφορα σημεία του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, προτείνοντας έναν πρωτότυπο περίπατο σύγχρονης τέχνης και γνώσης

Γεωμετρίες | 27 Μαρτίου – 15 Ιουνίου 2018  | Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών