Στο υπόγειο της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών έχει ησυχία, ακούγεται μόνο το καρφωτικό καθώς τελαρώνονται τα έργα του Γιάννη Βαρελά. Στον τοίχο ακουμπισμένα έργα με ρεαλιστικά και αφηρημένα σύμβολα, όλα μαζί σε ένα συνδυασμό, σύνδεσης και αποκόλλησης, άλλα εξαφανίζονται και άλλα εμφανίζονται με ένταση ξεπηδώντας από το χρώμα. Τα έργα του Γιάννη Βαρελά μου θυμίζουν πάντα ένα ακατέργαστο παιδικό σχέδιο με το φίλτρο του χρόνου και την υπονόμευση της έννοιας να μεσολαβεί ανάμεσα στον καλλιτέχνη και το θεατή που δίνει ξανά και ξανά το δικό του νόημα.

Εδώ, στη Στέγη, στήνεται το νέο σώμα της δουλειάς του διακεκριμένου καλλιτέχνη, από τους σημαντικούς εκπροσώπους της γενιάς του με παρουσία  και εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Ο γεννημένος το 1977 Γιάννης Βαρελάς, με σπουδές στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στο Royal College of Art του Λονδίνου, ζει και εργάζεται μεταξύ Αθήνας και Λος Άντζελες.

Γιάννης Βαρελάς: Monster

Η νέα ατομική του έκθεση με τίτλο «Monster» (Τέρας) συντίθεται από ζωγραφικές εγκαταστάσεις, βίντεο και περφόρμανς, μέσα στις οποίες ανθρώπινα όντα, μορφές, σύμβολα, αφηρημένα και ρεαλιστικά στοιχεία, σημειώνουν και υπογραμμίζουν χωρίς να αφηγούνται, ως παρουσίες στο χώρο, έννοιες όπως ο εμμονικός προσδιορισμός μας και η διόγκωση της ταυτότητας μέσα από την κοινωνική έκθεση και τη σύγχρονη πραγματικότητα. Ο Γιάννης Βαρελάς αποτυπώνει τη συναίσθηση μιας πραγματικότητας, δημιουργώντας μια διάλεκτο που ξεπερνά της έννοιες, αμβλύνοντας την προοπτική του θεατή, που ταυτίζεται με τις ψηφίδες του για να συνθέσει με τη σειρά του δικές του έννοιες.

Γιάννης Βαρελάς: Monster

«Αυτό είναι ένα πρότζεκτ που δουλεύω επτά μήνες», λέει ο Γιάννης Βαρελάς. «Ξεκίνησε στο Λος Άντζελες και έχει να κάνει με τον αυτοπροσδιορισμό, με έννοιες όπως η αναμονή η επιθυμία, η ανάγκη και η σημασία να προσδιοριστείς και να έχεις ταυτότητα, κάτι που έρχεται ως επείγον σήμερα, μέσα από μια ματιά και μια λογική κάπως ειρωνική. Το παρατηρώ και το σημειώνω καθώς μέσα από την κοινωνική δομή, κυρίως την ηλεκτρονική, προβάλλει έντονα σαν μια επείγουσα διαδικασία αυτοπροβολής. Σαν υποχρέωση να δείξεις πού είσαι ή ποιος είσαι ή πόσο σημαντικός είσαι. Σε αυτή τη δομή πιστεύω διαμορφώνεται μια νέα διάσταση του νεοκλασικού στοιχείου με ένα στρίψιμο προς την αρνητική κατεύθυνση. Τα μεγέθη επιστρέφουν πίσω στον άνθρωπο με μια υπερβολή, μια υπερδιόγκωση».

Γιάννης Βαρελάς: Monster

Έχουμε ανάγκη να δημιουργήσουμε ένα χαρακτήρα, έναν εαυτό ή μια περσόνα που μας ξεπερνά σήμερα;
Δε νομίζω να μας ξεπερνά, νομίζω μας διασπά. Διασπά τον πυρήνα της δομής μας, ενώ παράλληλα γιγαντώνεται η σημασία της ταυτότητας, η σημασία του προσώπου η σημασία της δραστηριότητας, και αυτά τα θεωρώ λάθος, σαν να δημιουργείται ένα γιγαντωμένο τέρας και σε αυτή τη διάσταση επιστρέφει σε εμάς και μας δημιουργεί μια δυσπραγία. Σαν να μη χωράς να περάσεις μέσα από τις πόρτες, σαν να μη χωράς στα παπούτσια σου, σαν να έχεις γιγαντισμό.

Το τέρας, ή τους εαυτούς μας, με ποιο τρόπο μας το μεταφέρετε;
Δεν το αφηγούμαι, το μεταφέρω κάπως πιο αφηρημένα, με τα ζωγραφικά έργα που είναι ένα μικρό μέρος της έκθεσης, με βίντεο και μια περφόρμανς. Έχω χρησιμοποιήσει πολύ το πρόσωπό μου σε διάφορες εκδοχές και σε πολλές καταστάσεις. Στο βίντεο κινούμαι ανάμεσα σε μια κλασική γλυπτική ματιά και μια ειρωνική αφήγηση, θέλοντας να δημιουργήσω ένα σκαρίφημα, επισημάνσεις και αποτυπώματα πραγμάτων που συμβαίνουν λίγο πιο πέρα από το εδώ και το ρεαλιστικό χρόνο. Η έκθεση κινείται σε ταχύτητες πιο γρήγορες από αυτές στις οποίες κινείται όχι το ιστορικό γεγονός, αλλά οι καθημερινότητες των ανθρώπων. Είναι σαν να ξεπερνάς λίγο τη νωχέλεια, μιλώντας πιο εντατικά για τα πράγματα.

Γιάννης Βαρελάς

Γιάννης Βαρελάς

Ζείτε ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αμερική και φαντάζομαι σημειώνετε διαφορετικά τους ρυθμούς μέσα στους οποίους κινούνται και οι πόλεις και οι ήπειροι. Κινούμαστε νωχελικά για παράδειγμα;
Δεν κινούμαστε νωχελικά, η νωχέλεια δε συμβαδίζει με την αγωνία που υπάρχει σήμερα. Τα μέρη στα οποία ζω, το Λος Άντζελες, η Βιέννη και η Αθήνα, αποτυπώνουν με άλλο τρόπο την περίοδο στην οποία είμαστε. Θεωρώ ότι υπήρξε στην Ευρώπη μια περίοδος νωχέλειας, τα τελευταία χρόνια ήταν όλα λίγο πιο τακτοποιημένα, δε χρειαζόταν να υπάρχει εγρήγορση. Αυτό το βλέπει κανείς  και στην πολιτική και στα κινήματα. Ξαφνικά αυτά άλλαξαν, με τη ροή του προσφυγικού, την ακροδεξιά, τους φασίστες που βρήκαν χώρο και μπήκαν μέσα στο τοπίο. Εκεί ξυπνήσαμε, είμαστε σε αυτή τη στιγμή, που κάποιος μας έχει σκουντήσει και ακόμα δεν έχουμε πολυκαταλάβει αν είναι στον ύπνο μας ή την πραγματικότητα αυτό που συμβαίνει. Στην Ευρώπη βρισκόμαστε λίγο πριν ξυπνήσουμε για τα καλά.

Στην Αμερική τι συμβαίνει σήμερα;
Στην Αμερική τα πράγματα είναι λίγο πιο συγκεκριμένα. Ενώ υπήρχε και εκεί μια ήρεμη διάσταση, συνέβαινε και κάτι ανησυχητικό, λίγο απροσδιόριστο που δε σε άφηνε να κοιμηθείς εντελώς ήσυχος. Με τον Τραμπ στην προεδρία, οι καλλιτέχνες συνειδητοποίησαν ότι είχαν αποτραβηχτεί εντελώς από την πραγματικότητα, από το να συμμετέχουν σε αυτό που λέγεται κοινωνία, ότι λειτουργούσαν σαν ελίτ που δεν την ενδιέφερε οτιδήποτε συμβαίνει. Ξαφνικά,  έγιναν κατεστημένα, πράγματα που δεν έπρεπε να υπάρχουν πια, οπότε ακόμα και αν δεν επηρεάζεται η ρουτίνα καθενός, η ζωή έχει πλέον άλλα ερωτήματα.

Γιάννης Βαρελάς: Monster

Θα μου πείτε τι θεωρείτε τερατώδες σήμερα;
Νομίζω αυτό που τείνει να γίνει πιο τερατώδες είναι η αδιαφορία. Το μη ενδιαφέρον μας. Κάτι που είναι κλισέ, αλλά ως τέτοιο, ως κοινότοπο, είναι εξίσου τερατώδες, είναι η έννοια μέσα στην οποία κρύβεται το τέρας.

Info έκθεσης:

Γιάννης Βαρελάς: Monster | 6 Ιουνίου – 16 Ιουλίου 2017 | Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών-Ίδρυμα Ωνάση