Τη σύγχρονη ενσάρκωση του ανατρεπτικού έργου του Μαγιακόφσκι «Μυστήριο Μπουφφ» ανέθεσε το Εθνικό Θέατρο στον διεθνούς φήμης χορογράφο Γιάννη Μανταφούνη. Από τις 18 Ιανουαρίου στο Θέατρο Rex θα ζωντανέψει το έργο που γράφτηκε για την πρώτη επέτειο της μπολσεβίκικης επανάστασης, μια μικρογραφία της φρενίτιδας που επικράτησε στη Ρωσία του Σοβιετικού ποιητή και βρήκε σώμα σε ένα αντιρεαλιστικό θέατρο, που εσωκλείει και παρωδεί την «παραφορτωμένη» κιβωτό του ανθρωπίνου γένους.

Γιάννης Μανταφούνης

Γιάννης Μανταφούνης

Η πρόταση του Εθνικού προέκυψε με αφορμή την εκατονταετή επέτειο του Οκτωβρίου του 1917 και όπως μας λέει ο Γιάννης Μανταφούνης, «δέχθηκα την πρόκληση να κάνω αυτή την παράσταση μόνο με ηθοποιούς. Κάποιοι από αυτούς έχουν κάνει κίνηση, αλλά κανείς τους δεν είναι χορευτής και αυτό για μένα δημιούργησε μια ενδιαφέρουσα προοπτική από την καρέκλα του χορογράφου. Το συγκεκριμένο κείμενο με γοήτευσε γιατί ήταν γεμάτο εναλλαγές και παρόλο που δεν είμαι σκηνοθέτης, μπόρεσα να δουλέψω την κίνηση και το λόγο μαζί, λόγω της έντονης παρουσίας του ρυθμού». Άλλωστε, o Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι ονειρευόταν ένα θέατρο που θα συνδύαζε το δραματικό στοιχείο με τον χορό και τον ρυθμικό λόγο.

Παρακολουθώντας τις πρόβες της παράστασης στο θέατρο Rex, διακρίνω μια απλότητα που αιχμαλωτίζει το σκηνικό τοπίο. Με ρούχα λιτά και καθαρές ματιές που χαράσσουν το χώρο, οι ηθοποιοί σε παρασύρουν μέσα από τα διαλογικά μέρη σε μια ουσιαστική επικοινωνία. Έρχονται πιο κοντά στον πραγματικό τους εαυτό και γίνονται ένας, δύο, τρεις ή και παραπάνω, χωρίς να είναι σόλο, ντουέτο ή σεξτέτο. Δεν χορεύουν, απλά είναι μαζί.

Κι εδώ εντοπίζεται η ενδιαφέρουσα προσέγγιση του Γιάννη Μανταφούνη, με επίκεντρο τη μεθοδολογία που έχει αναπτύξει όλα αυτά τα χρόνια, μέσα από την ενασχόλησή του με τον κλασσικό χορό, τις πολεμικές τέχνες και την πολυετή εμπειρία του ως performer και χορογράφος. Αυτό το πολύπλοκο, αλλά και άκρως συναρπαστικό σύστημα που χρησιμοποιεί στις πρόβες με τους ηθοποιούς, αναδεικνύει το υψηλότερο σημείο του έργου. Μια γοργή εναλλαγή συμπαγών σκιών και ανόθευτου λόγου, που καταλήγει σε ένα διάπλατο άνοιγμα για να περάσει ο θεατής, χωρίς να λογαριάσει το χρόνο.

Ακολουθώντας το ευφάνταστο ντελίριο του Μαγιακόφσκι, ο ίδιος ο συγγραφέας στην αρχή του έργου δίνει την επιλογή σε επόμενους καλλιτέχνες να το αλλάζουν κάθε δευτερόλεπτο που περνάει. Αυτό ήταν ένα εύστοχο, πράσινο φως που ενέπνευσε τον Γιάννη να βουτήξει μέσα στο αυθεντικό κείμενο και να διαχειριστεί με τον δικό του, προσωπικό τρόπο την παρουσίαση του έργου. «Δεν μπορώ να κατατάξω αυτή τη δουλειά στο χοροθέατρο, ούτε στο χορό, ούτε στον αυτοσχεδιασμό, ούτε να της δώσω κάποιο συγκεκριμένο όνομα. Θα περιέγραφα τη μεθοδολογία που χρησιμοποιώ ως μια κατάσταση, κατά την οποία ο ηθοποιός υπάρχει επί σκηνής και αφήνει διαρκώς πράγματα να περάσουν από μέσα του, για να δημιουργηθεί το έργο».

Αυτή η μεθοδολογία έχει ως βασικό άξονα να προσφέρει κάποια εργαλεία στον performer, προκειμένου να προσεγγίσει τι πραγματικά γίνεται μέσα του. Να εντοπίσει το σημείο εκείνο που θα τον βοηθήσει να χαλαρώσει, που θα τον κάνει να μη σκέφτεται και κυρίως, θα τον κάνει περισσότερο άνθρωπο.

«Ο Μαγιακόφσκι πίστευε στην ευθυγράμμιση των πιστεύω του με την καθημερινότητα»

«Χρησιμοποιώ την κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο ηθοποιός επί σκηνής μέσα από αυτή τη μεθοδολογία και όταν εκείνος νιώσει ότι έρχεται η σωστή στιγμή, τότε συναντάει τη διχάλα: τώρα θα τα πω ή τα τα χορέψω; ή θα τα πω και θα τα χορέψω; Δίνω, δηλαδή, στον ηθοποιό την απόλυτη ευθύνη της σκηνής, του έργου, του τι νιώθει. Δεν είναι μια στιγμιαία επιλογή, είναι μια ταλάντευση προς την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει και τη διαθεσιμότητά του να πάει στο σημείο αυτό. Υπάρχει μια ευθραυστότητα στο αποτέλεσμα κάθε παράστασης, τηρώντας πάντα τα πλαίσια της μεθοδολογίας».

©Γιάννης Μπουρνιάς

©Γιάννης Μπουρνιάς

Στο ΜayaBuff ο χρόνος εξαπλώνεται γρήγορα, υπακούοντας στο ρυθμικό λόγο του συγγραφέα. «Μια από τις βασικές μου επιδιώξεις είναι το κείμενο να μην κάνει πισωγυρίσματα και η ροή να ακολουθεί τη χρονική διάρκεια του έργου, αφήνοντας το λόγο και την κινησιολογία να προχωράνε παράλληλα. Και σε αυτό μας βοήθησε πολύ η δραματουργός του Εθνικού Έρι Κύργια, η οποία διασκεύασε το κείμενο σεβόμενη την ίδια τη μέθοδο που εμείς δουλεύουμε όλο αυτό το διάστημα. Μια από τις επιδιώξεις μου είναι το κοινό να καταλάβει το κείμενο και ο performer να γίνεται τόσο ελεύθερος, που όταν τον κοιτάς να λες ότι το κείμενο έγινε σώμα, αλλά και χώρος του».

©Γιάννης Μπουρνιάς

©Γιάννης Μπουρνιάς

«Η πιστότητα της μετάφρασης ήταν από την αρχή ένα κίνητρο για περαιτέρω έρευνα, στοχεύοντας στη νοηματική απόδοση του έργου στα ελληνικά. Το κείμενο δε μιλάει για την Οκτωβριανή επανάσταση, αλλά για το τι είναι επανάσταση, ή μάλλον για την ανάγκη του ανθρώπου να δημιουργήσει μια επανάσταση. Ξεκινάει εκκωφαντικά με τον κατακλυσμό και την Κιβωτό του Νώε, περνάει συνειδητά από τα πολιτικά συστήματα και τις θρησκείες και τέλος επιστρέφει στο Μαρξισμό, αλλά με έναν διαφορετικό τρόπο. Ότι όλα περνάνε από το ανθρώπινο σώμα και μέσα από την έννοια του χειροπιαστού. Παρόλο που είναι ένα κείμενο σατιρικό, εγώ προτιμώ να βγάζω την έννοια της κριτικής από μέσα. Ο Μαγιακόφσκι πίστευε στην ευθυγράμμιση των πιστεύω του με την καθημερινότητα και εγώ αυτό το στοιχείο κρατάω».

©Γιάννης Μπουρνιάς

©Γιάννης Μπουρνιάς

«Αυτό που εγώ θα ήθελα να προσφέρω με το ΜayaBuff είναι κάτι που σπάνια βλέπει κανείς στη σκηνή. Δεν έχω δει ποτέ μια ομάδα ερμηνευτών, οι οποίοι δίνουν χώρο για να ακούσουν “εσένα”. Είτε το “εσύ” είναι ένας άλλος ηθοποιός επί σκηνής, είτε το ίδιο κοινό, αυτός ο πολυπόθητος χώρος ανάμεσα στους ανθρώπους προϋποθέτει χρόνο, αλλά και θάρρος. Και αυτό έγκειται στη διαχείριση του φόβου, μια αίσθηση που σε κατακλύζει από τα ακροδάχτυλά σου και συγκλονίζει ολόκληρο το σώμα σου. Αν δώσεις το χρόνο στο φόβο να σε διαπεράσει και αφήσεις τη διαδικασία να ολοκληρωθεί, την επόμενη στιγμή θα ξέρεις ακριβώς τι να κάνεις. Θέλω πραγματικά να αγκαλιάσω το κοινό, ούτε να το βάλω να σκεφτεί δε θέλω. Θέλω απλά να νιώσει».

Info  παράστασης:

MayaBuff. Ένα ντελίριο του Μαγιακόφσκι | 18 Ιανουαρίου – 11 Φεβρουαρίου 2018 | Εθνικό Θέατρο – Θέατρο Rex – Σκηνή Μαρίκα Κοτοπούλη