Στην εκδοχή των Βακχών από τον Άρη Μπινιάρη, στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης, από 21 Μαρτίου έως 1 Απριλίου, η ανθρώπινη ψυχή διχάζεται ανάμεσα στη λογική και το ένστικτο. Ο σκηνοθέτης προσεγγίζει τη σύγκρουση μεταξύ του βασιλιά Πενθέα και του θεού Διονύσου σαν έναν οργισμένο ύμνο. Η αναπαράσταση ενός έργου που έρχεται από πολύ παλιά για να μας μιλήσει για τα πολύ σημερινά, αλλά και για τα παντοτινά, οι Βάκχες του Ευριπίδη, είναι το μόνο έργο που διασώθηκε με πρωταγωνιστή τον θεό του θεάτρου, το μόνο που μας μιλά δονούμενο για τη μέθη, την πλάνη, τη φώτιση, την άρση όλων των αντιθέσεων, την έκσταση, την απόλυτη υπέρβαση. Ο Χρήστος Λούλης είναι ο νέος θεός και απαντά στις ερωτήσεις μας.

1

Πώς σου φαίνεται που υποδύεσαι τον «αντίπαλο» του προηγούμενου ήρωα, του Διονύσου, που είχες υποδυθεί την προηγούμενη φορά στις Βάκχες;
Έχω υποδυθεί τον Πενθέα σε μια πιο σφαιρική ανάγνωση του μύθου από το Θωμά Μοσχόπουλο με τη δική του οπτική και τη δική του ορμή. Ο Άρης Μπινιάρης κρατά μια πιο καταγγελτική διάθεση απέναντι σε αυτή την κοινωνία που έχει ξεχάσει να ζει και να χαίρεται.

2

Τι λέει ο Ευριπίδης σε αυτή την κοινωνία που έχει σταματήσει να χαίρεται;
Ότι θα τιμωρηθεί. Και αυτό το λέει μέσω του Διονύσου και σε αυτή την παράσταση και μέσω του χορού, αφού από εκεί ξεπηδούν όλοι οι ρόλοι, μέσω της μουσικής και του όλου στησίματος και των κειμένων που έχει επιλέξει ο σκηνοθέτης από τη μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά, ώστε να είναι η παράσταση πιο επικεντρωμένη σε αυτό που θέλει να δείξει. Ότι ο θεός θα έρθει και θα σας καταστρέψει. Εσάς που δεν τιμάτε τη ζωή, δεν τιμάτε τη χαρά, το σώμα, όλα αυτά. Είναι ωραίο και αυτό. Δεν έχει τη σφαιρικότητα του έργου του Ευριπίδη, αλλά έχει ένα βέλος και μια κατεύθυνση που είναι ενδιαφέρουσα και δε μπορεί να περάσει απαρατήρητη.

3

Ποια είναι η κοινωνία που σου έχει ετοιμάσει ο σκηνοθέτης για να μπεις;
Εγώ είμαι αυτός που καταλαμβάνεται από το πνεύμα του Θεού. Έχουμε έρθει να πούμε την ιστορία και καταλαμβάνομαι από το πνεύμα του θεού. Ο Διόνυσος εδώ δε ρωτάει κανέναν και δεν προσπαθεί να πείσει κανέναν και αυτό είναι που μου αρέσει. Είναι σαν να πέφτει επάνω σου ένα βουνό, μεγαλειώδες, που δεν πρόκειται να σου εξηγήσει ή να απολογηθεί γιατί πέφτει. Αυτό λοιπόν κάνει ο νέος αυτός θεός, γιατί στο έργο έτσι λέγεται. Γιατί έχουν απαληφθεί στην παράσταση όλα τα ονόματα εκτός από το όνομα του τόπου, του Κιθαιρώνα. Είναι ένα άτοπο και άχρονο έργο στην δική μας εκδοχή. Γιατί ο Άρης Μπινιάρης πιστεύει ότι δεν πρέπει να χαθούμε μέσα στα ονόματα. Έχουμε λοιπόν μια κοινωνία που πενθεί, έναν τόπο που έχει καταστραφεί και έρχεται ο θεός για να τιμωρήσει, να δώσει την τελειωτική βολή.

4

Διαβάζοντας το έργο υπάρχουν πράγματα για τα οποία δεν μπορείς να μιλήσεις;
Φυσικά. Όταν σκεφτήκαμε το τέλος του έργου, αυτό το αντιμετωπίσαμε. Υπάρχουν πράγματα για τα οποία δε μπορείς να μιλήσεις. Για παράδειγμα, ο κάθε άνθρωπος βλέπει επάνω στο πρόσωπο του βασιλιά τη δική του ψευδαίσθηση εξουσίας για τη ζωή του. Γιατί η πτώση ενός βασιλιά είναι πιο μεγάλη και η πτώση η καθημερινή, η προσωπική μας είναι πιο μεγάλη από όταν τη βιώνουμε και τη φανταζόμαστε στην καθημερινή μας ζωή. Βλέπεις έναν άνθρωπο που αντιστέκεται στη χαρά, την ηδονή και αυτός ο άνθρωπος διαμελίζεται από την ίδια του τη μάνα. Αυτή η τιμωρία δεν είναι ήττα, είναι μια σύνθλιψη. Γι’ αυτό δεν υπάρχουν λέξεις. Είναι ένας κόσμος που διαλύεται και μένουν σπαράγματα για να τον θυμούνται όσοι θέλουν να τον θυμούνται. Ένας μηδενισμός. Μπροστά σε αυτό που συμβαίνει, ποια λέξη μπορείς να πεις; Σκεφτήκαμε λοιπόν ότι υπάρχουν όπλα στην ανθρώπινη κουλτούρα, όπως ο χορός ή η μουσική που μας βοηθούν να εκφράσουμε την ανημπόρια μας. Και όσο και αν έχει αυτή η παράσταση μια καταγγελτική διάθεση, φτάνοντας προς το τέλος οδηγείται σε μια σιωπή. Γιατί ακόμα και ο καταγγέλλων στέκεται μπροστά στην ίδια την τιμωρία που τον ξεπερνά, άφωνος.

Βάκχες

Βάκχες

5

Σκηνικά πώς αντιμετωπίζετε το έργο;
Θα μπορούσε να το πει κανείς μιούζικαλ ή μια συναυλία. Πέρα από το ότι έχουμε μουσική ζωντανά επί σκηνής, υπάρχει μια παρτιτούρα στο λόγο και κίνηση διαρκώς. Επειδή στη συναυλία το μέσο είναι η μουσική, το τραγούδι, οι στίχοι, τα φώτα και όλα αυτά, μοιάζει με τη  δική μας παράσταση γιατί δεν υπάρχει καμία υπόνοια ψυχολογικού ή έστω επικού παιξίματος. Είναι σαν να τραγουδάμε τα πρόσωπα, τον Διόνυσο την Αγαύη, τον Πενθέα. Και όλα αυτά γίνονται πολύ ξεκάθαρα επί σκηνής χωρίς να επιχειρούμε να μπούμε στο «πετσί» των ρόλων. Είμαστε οι ηθοποιοί που αφηγούνται ρόλους, δεν ταυτίζονται.

6

Να ρωτήσω κάτι σχετικό με την τιμωρία. Πιστεύεις στην τιμωρία;
Ναι. Πιστεύω. Η τιμωρία έρχεται από το ότι πας ενάντια σε κάποιους κανόνες και αυτοί έρχονται και σε τιμωρούν, είτε θεϊκοί είναι είτε ανθρώπινοι. Που σημαίνει ότι θα σε τιμωρήσει μια ανθρώπινη αρχή, αλλά ακόμα και αν δεν πιαστείς, για παράδειγμα, όταν οδηγώντας σκοτώσεις έναν άνθρωπο που δε φταίει σε τίποτα, θα σε τιμωρήσει ο εαυτός σου. Και αν είσαι τόσο γουρούνι και δεν έχεις τύψεις θα σε τιμωρήσει η ίδια σου η ζωή επειδή δεν περίμενες ποτέ τίποτα από τους άλλους. Άρα ούτε οι άλλοι περίμεναν ποτέ τίποτα από εσένα και θα καταλήξεις στην τελευταία σου στιγμή πριν φύγεις να είσαι απόλυτα μόνος σου.

7

Αυτό έχει σχέση με την ηθική;
Μιλώ για τη δικαιοσύνη όχι με την ηθική έννοια, αλλά με την έννοια της αποκατάστασης των ισορροπιών. Δεν πιστεύω ότι η φύση και η ζωή έχουν ηθική. Η ηθική μας είναι ένας τρόπος να ερμηνεύουμε αυτή τη διάκριση μεταξύ του άσπρου και του μαύρου, δε θα το πω ανάμεσα στο καλό ή κακό. Ναι, πιστεύω στη δικαιοσύνη γιατί όλα είναι ένας κύκλος και μας το μαρτυρά καθημερινά η φύση. Αν πας πολύ έντονα στη μια πλευρά η άλλη έρχεται και σε εκδικείται. Αφήνεις ένα μεγάλο κομμάτι του εαυτού σου έκθετο, αβάσιμο και ανισόρροπο. Οπότε είναι το πλέον ευάλωτο κομμάτι σου αυτό που θα υποστεί τον πιο μεγάλο πόνο. Δεν νομίζω ότι το να σκέφτεσαι τους άλλους για παράδειγμα είναι η ανάγκη μόνο των ανθρώπων να συνυπάρχουν αρμονικά, αλλά είναι η προαιώνια  γνώση του ανθρώπινου πλάσματος ότι είναι ένας μέρος του κύκλου που αν σπάσει, είναι μια ανωμαλία. Δηλαδή όλοι πληρώνουμε ένα τίμημα.

8

Πληρώνεις το τίμημα;
Φυσικά το πληρώνω. Για παράδειγμα κάνω τις επιλογές μου, αυτό οδηγεί κάπου, όπως το να μην έχεις πολλά χρήματα. Δεν μπορούμε να επιλέξουμε μια ζωή χωρίς τιμήματα. Πρέπει να πας να ζήσεις σε μια κρύπτη. Επίσης σε ό,τι αφορά τη δική μου περίπτωση, υπάρχουν μέρες για παράδειγμα που δε βλέπω τα παιδιά μου εξαιτίας της δουλειάς. Εγώ ας πούμε δεν έχω πει ποτέ «θέλω να κάνω τη δική μου δουλειά», αλλά και αυτός που το λέει και το καταφέρνει, κάποιο τίμημα πληρώνει.

9

Θα ήθελες να κάνεις κάτι δικό σου, να πεις «αυτό το έργο θέλω να κάνω», σου έχει συμβεί;
Δε μου έχει συμβεί. Αλλά ζηλεύω αυτούς που το καταφέρνουν. Έχουν μια άλλη ζωντάνια στα μάτια τους με όλες τις δυσκολίες που έχει αυτό το εγχείρημα ειδικά σήμερα. Μέχρι στιγμής εγώ συναλλάσσομαι και εξυπηρετώ οράματα άλλων. Και κάπου χωρά και το δικό μου. Δηλαδή, για να καταλάβεις, εγώ φέτος και για τρίτη φορά μέσα στη σεζόν, διπλώνω πρόβα και παράσταση μαζί. Που σημαίνει, από το πρωί μέχρι τα μεσάνυχτα. Αλλά νιώθω καλά με τον εαυτό μου, γιατί αυτός είμαι, αυτό μου αρέσει και αυτό ακολουθώ. Αν ήμουνα άλλος θα έκανα άλλη ζωή. Ήμουνα τυχερός και το λέω. Ήμουνα δουλευταράς αλλά και τυχερός. Αλλά πέρα από αυτό και κουράζομαι πολύ και νεύρα βγάζω και ζορίζομαι πολύ. Απλώς δεν είμαι μίζερος, δε μου αρέσει κιόλας ούτε να είμαι, ούτε να το βλέπω γύρω μου. Θέλω να κοιτάζω τα πιο μεγάλα, τα πέρα από εμάς, τα πιο θαυμαστά.

10

Η ζωή που ζούμε σε «κοιμίζει» αν δεν είσαι ανήσυχος;
Ε ναι, συμβαίνει και αυτό. Κοιμάσαι και κάποια στιγμή ακούς το ξυπνητήρι που σε ξυπνάει βίαια και τρέχεις να προλάβεις. Δηλαδή εκεί που νιώθεις καλά και ωραίος και έχεις μια αίσθηση αυτοεκπλήρωσης, κάτι συμβαίνει, κάτι απλό, ας πούμε σου παίρνουν το κινητό και δε το παίρνεις χαμπάρι και νιώθεις σαν χάνος και εκεί ξυπνάς και νιώθεις πιο ζωντανός από πριν. Είναι σαν να σου κλέβουν το καθρεφτάκι στο οποίο κοιτάζεσαι κάθε μέρα και λες στον εαυτό σου πόσο τέλειος είσαι. Το ξύπνημα είναι αυτό που σε πάει πιο πέρα, σε μεγαλώνει, σε κάνει να μην είσαι ένα ανήλικο με το παιγνίδι σου που έχει πέσει πίσω από τον καναπέ και δεν μπορεί να το πιάσει. Κάθε φορά που σου συμβαίνει κάτι στη ζωή είτε είναι φαιδρό ή περισσότερο σοβαρό μέχρι δραματικό που σκέφτεσαι «πώς θα συνεχίσω να ζω;» καταλαβαίνεις ότι τα πράγματα αυτά που συμβαίνουν εξυπηρετούν κάποια ξυπνήματα. Πέρα από το ότι η ζωή δε σε ρωτάει για να συνεχιστεί. Η ζωή, τα γύρω σου, η κίνηση, ο κόσμος, συνεχίζονται ερήμην των δικών σου θεμάτων. Αν δεν είναι αυτό το μάθημα, ποιο άλλο μπορεί να είναι;

Φωτογραφίες: ©Δανάη Κωτσάκη εκτός από τη φωτογραφία της παράστασης «Βάκχες» από τον Nick Knight©

Info παράστασης:

Βάκχες, του Άρη Μπινιάρη | 21 Μαρτίου – 1 Απριλίου 2018 |Στέγη Ιδρύματος Ωνάση