Συνάντησα τον σκηνοθέτη Δημήτρη Μπογδάνο στο Θέατρο του Νέου Κόσμου, όπου είναι στην τελική ευθεία για την πρεμιέρα της νέας του σκηνοθεσίας «Ορφέας και Ευρυδίκη» στις 18 Δεκέμβρη, με τον Μάρκο Παπαδοκωνσταντάκη και την Ευθαλία Παπακώστα. 

Μετά τις πρόσφατες σκηνοθεσίες του σε παραστάσεις όπως ο «Μικρός Πρίγκηπας » «Μπιλ & Λου»,«Γαμ» και «Τα Ταξίδια των Γκιουλ_Ιβερ» ο Δημήτρης Μπογδάνος έχει κερδίσει την εκτίμηση του κοινού και πλέον θεωρείται ένας από τους πολύ καλούς σκηνοθέτες της γενιάς του. Με μια ματιά ανάλαφρη, αλλά διεισδυτική, καταφέρνει να λέει τις ιστορίες του μέσω των ηθοποιών του, όπως θα έκανε παλιότερα ένας καλός παραμυθάς σε παιδιά γύρω από το τζάκι.

Εισβάλαμε στο καμαρίνι της παράστασης «Ωραία του Πέραν», που παίζεται στο ίδιο θέατρο, και αφού εκτοπίσαμε την Αντιγόνη Φρυδά, τον Γιώργο Παπαγεωργίου και τον μουσικό τους Γιώργο Μαυρίδη και τους στείλαμε για ζέσταμα, μείναμε οι δυο μας κι έτσι πάτησα το μαραφέτι ν’ αρχίσει να γράφει.

Ποιος είναι ο γνώμονάς σου για την επιλογή ενός έργου;
Νομίζω ότι τα τελευταία χρόνια καταχωρώ τον εαυτό μου σε μια κατηγορία “story teller”. Με ιντριγκάρει πιο πολύ να ξετυλίξω με έναν δικό μου τρόπο ένα παραμύθι, πάρα να πρέπει να είμαι πιστός σε ένα θεατρικό κείμενο.

«Τα τελευταία χρόνια καταχωρώ τον εαυτό μου σε μια κατηγορία “story teller”»

Άλλωστε δεν είναι τυχαίο που έχω κάνει ελάχιστα θεατρικά κείμενα μέχρι τώρα, πάντα πιάνω κάτι που το διασκευάζω, είτε αυτό είναι λογοτέχνημα, είτε είναι παραμύθι, είτε αληθινή ιστορία ή μύθος, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, άρα γνώμονας είναι αυτό που με συγκινεί και πάντα σε συνάρτηση με την ομάδα. Να έχω ένα σύνολο που θα μπορεί να εκφράσει το κοινό όραμα που θα δημιουργήσουμε. Ένα από τα πρώτα βήματα της διαδικασίας είναι να μοιραστώ ένα όραμα, το οποίο τους προσκαλώ να το μεταλλάξουμε και ποντάρω ότι αυτό το όραμα μπορούν να το μοιραστούν.

Πώς καταλήγεις σ’ έναν ηθοποιό;
Έχει ένα μεγάλο κομμάτι ενστίκτου η επιλογή. Μας έλεγαν στη RADA (Royal Academy of Dramatic Art) ότι το 50% της επιτυχίας μιας παράστασης είναι το κάστινγκ και αυτό δεν έχει μόνο να κάνει με την υποκριτική που θα καταθέσει ο άλλος, έχει να κάνει με την προσωπικότητά του την ώρα της πρόβας, με την ιδιοσυγκρασία του την ώρα της κρίσης, με την υποστηρικτικότητά του, με τη συνεργατικότητα που φέρνει στη συλλογική δουλειά. Τώρα θα σου φανεί περίεργο, αλλά λόγου χάρη στον «Μικρό Πρίγκιπα» που ήταν αρκετά μεγαλύτερο το καστ, δεν είχα αποφασίσει από την πρώτη στιγμή ότι θα έρθει ο Θάνος Λέκκας να κάνει αυτό, θα ρθει η Ειρήνη Μακρή να κάνει αυτό, ήξερα ότι η Λένα Παπαληγούρα θα είναι ο Πρίγκιπας. Όλοι οι υπόλοιποι ήταν η σωστή σύνθεση της ομάδας, τίποτα παραπάνω. Ήξερα ότι αυτή η ομάδα είναι ικανή να πάρει την ιστορία και να την ταξιδέψει.

Πώς καταλήγουμε λοιπόν στο «Ορφέας και Ευρυδίκη»;
Στο μύθο καταλήξαμε γιατί εμένα στην παρούσα φάση με αφορούσε πολύ ο έρωτας και η στιγμή. Η εξουσία που μπορεί να έχει μια στιγμή στη ζωή μας. Έτσι φτάσαμε στο «Ορφέας και Ευρυδίκη». Και αυτές είναι και οι πρακτικές που εφαρμόζουμε κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, όχι απαραιτήτως αυτό που θα εκλάβει το κοινό, μακάρι ο κάθε θεατής να πάρει κάτι διαφορετικό, να ευαισθητοποιήσουμε μια διαφορετική χορδή στον καθένα, αλλά η οπτική με την οποία επιλέγουμε να δούμε την παράσταση έχει αυτές τις δύο βασικές κατευθύνσεις.

Το κείμενο πώς προκύπτει;
Το κείμενο έχει πάρα πολύ ενδιαφέρον. Ήρθαμε σε επαφή με όσο το δυνατόν περισσότερες πηγές και υπάρχουν πάρα πολλές, μπορεί να πελαγώσεις με τόσες πηγές. Έχει δώσει τόσες επιρροές ο μύθος στην όπερα, που είχαμε πάρα πολύ υλικό από λιμπρέτα. Δουλέψαμε σαφώς μ’ ένα σχετικό λυρισμό, δεδομένου ότι το κείμενο αντλεί στοιχεία από Όμηρο, Πλάτωνα, Οβίδιο, Δάντη, Μοντεβέρντι, μέχρι και αποτυπώσεις του Ροντέν ή καλλιτεχνών που δεν έχουν να κάνουν με το κείμενο ως συστατικό.

«Το κείμενο αντλεί στοιχεία από Όμηρο, Πλάτωνα, Οβίδιο, Δάντη, Μοντεβέρντι, μέχρι και αποτυπώσεις του Ροντέν»

Ξεκίνησα βάζοντας στους ηθοποιούς πέντε βασικούς σταθμούς. Αυτούς του πέντε σταθμούς στην πορεία τους κάναμε δέκα και αρχίσαμε να προσθέτουμε και φτιάξαμε ένα παζλ. Για ένα δεκαπενθήμερο δουλεύαμε πάνω από ένα τεράστιο παζλ στο πάτωμα, προσθέταμε, αφαιρούσαμε. Στην πορεία, αφού φτιάξαμε το παζλ, αρχίσαμε να επεξεργαζόμαστε συγκεκριμένα κείμενα για κάθε σημείο της πλοκής.

Πήρα το κείμενο και έβγαλα έναν πρώτο σκελετό, έναν δεύτερο, μέχρι να καταλήξουμε σ’ έναν τέταρτο που είναι ένα πολύ καθαρό μωσαϊκό το οποίο καταγράφει τη διαδικασία που είχαμε κάνει ως εκεί. Όλο αυτό πια, αφού νιώσουμε ότι κατακτήθηκε, θα αφεθεί ανοιχτό στους ηθοποιούς για να το αφηγηθούν με μια αμεσότητα, όπως αρμόζει σ ένα σύγχρονο κοινό, όπως το κοινό του θεάτρου του Νέου Κόσμου.Ορφέας και Ευρυδίκη

Γιατί πιστεύεις ότι έχει εμπνεύσει τόσους ανθρώπους αυτός ο μύθος ανά τους αιώνες;
Το ένα στοιχείο είναι η μουσική. Εμφανίζεται περίπου στα 1600 με 1800 σαν όπερα και σ’ αυτούς τους αιώνες, για πρώτη φορά γίνεται brand. Άλλωστε είναι το πρώτο love story, αν το σκεφτείς. Παραδοσιακή ιστορία αγάπης που καταγράφεται στο υποσυνείδητο επειδή έχει καταστροφικό τέλος, αυτά τα love stories έχουν μείνει στην ιστορία. Δηλαδή, είτε μιλάμε για τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα, είτε μιλάμε για τον Ωνάση και την Κάλλας, το υποσυνείδητο του κοινού τα καταγράφει επειδή ήταν άδοξα. Ο «Ορφέας και η Ευρυδίκη», λοιπόν, είναι η πρώτη καταγεγραμμένη ιστορία αγάπης, κατασκευάστηκε πριν από τον Αδάμ και την Εύα.

Πηγαίνοντας στο τώρα, μια τόσο δυνατή ιστορία αγάπης μπορεί να κάνει κάποιον να ταυτιστεί; Ή τελικά μας ενθουσιάζουν μεγέθη που δεν μπορούμε ν’ αγγίξουμε;
Νομίζω ότι ο έρωτας είναι το πιο διαχρονικό πράγμα που υπάρχει στον κόσμο όλο, δεν ζυγίζεται η αξία του, αλλάζει, αλλά δεν ζυγίζεται, ούτε τώρα ούτε τότε, ούτε στο φάσμα της φαντασίας μπορεί κάποιος να πει «να, εγώ τον μέτρησα τον έρωτα και είναι τόσο μεγάλος». Αυτό που αλλάζει στην περίπτωση του μύθου, είναι το υπερβατικό περιβάλλον, ότι ο Ορφέας, ας πούμε, με τη μουσική του μπορεί να νικήσει ένα σκύλο με τρία κεφάλια, αλλά και σε ανθρώπινα πλαίσια, το ότι για χάρη του έρωτα μπορείς να υπερπηδήσεις ένα μεγάλο εμπόδιο, δεν αλλάζει ποτέ. Θα μπορούσε να το ζήσει οποιοσδήποτε, οπουδήποτε, οποιαδήποτε στιγμή, σ’ οποιαδήποτε εποχή, αλλά δεν είναι κάτι που το ζεις κάθε μέρα, είναι κάτι που ανάγεται σε κάτι ιερό.

Όταν ο Ορφέας γυρίζει το κεφάλι του και χάνει την Ευρυδίκη για πάντα, με κάνει να σκέφτομαι ότι στους μεγάλους έρωτες, τα λάθη, ακόμα και τα πολύ μικρά, μπορεί να κοστίσουν. Τι πιστεύεις γι’ αυτό;
Αρχικά να βεβαιωθούμε ότι αυτό που συμβαίνει στον Ορφέα είναι λάθος. Εμείς αυτό πιστεύουμε, ότι ασυνείδητα, από αμέλεια και επιφορτισμένος από την κούραση ενός τέτοιου ταξιδιού, γυρνάει και κοιτάει. Μπορεί να κατηγορήσουν τον Πλούτωνα ότι έχει εξαρχής στήσει μια παγίδα, μπορεί η Ευρυδίκη να έχει μεγαλύτερο ή μικρότερο ρόλο στο ότι γυρνάει ο Ορφέας, εμείς το καταγράφουμε σαν ένα επιπόλαιο λάθος και αυτό που λες έχει πολύ ενδιαφέρον γιατί επενδύουμε στην τυχαιότητα. Η τυχαιότητα μπορεί να φτιάξει ή να καταστρέψει έναν έρωτα, όλα είναι ζήτημα timing. Και το ζευγάρι αυτό, το ίδιο παθαίνει. Σε μια τυχαία στιγμή τα βλέμματά τους διασταυρώνονται και χάνονται.

Υπάρχει έρωτας χωρίς εμπόδια;
Έρωτας χωρίς εμπόδια υπάρχει, απλά όσο συναντάμε εμπόδια τόσο δυναμώνουν οι σχέσεις. Εγώ νομίζω κιόλας ότι τα πράγματα οφείλουν να έχουν μια ευκολία, αν κάτι ξεκινήσει με πολλά εμπόδια να το φοβάσαι, αλλά σίγουρα τα εμπόδια σε μια μακρόβια σχέση θα μας φέρουν πιο κοντά με τον άλλον. Σε οποιαδήποτε σχέση, όχι μόνο στις ερωτικές, το θέμα είναι να αντέξουμε τις δυσκολίες για να συνεχίσουμε παρακάτω και να φτιάξουμε μια σχέση αέναη. Κατά κάποιο τρόπο αυτό νικάει και το χρόνο.

Ας φύγουμε από τον Ορφέα και ας γυρίσουμε στον Δημήτρη, είσαι ευχαριστημένος από τη ζωή σου σήμερα;
Ω, ναι, ναι, κάτι το οποίο έχω καταγράψει στο υποσυνείδητό μου είναι η ευγνωμοσύνη. Με τις δυσκολίες, με τα ζόρια και με τις σκοτεινές στιγμές, μπορώ πολύ καθαρά να δω πως έστω στην Ελλάδα του σήμερα έχω την υγεία μου, έχω τους ανθρώπους μου, έχω το επάγγελμα που αγαπώ και μπορώ να ζω απ’ αυτό. Θα ήμουν αχάριστος αν έλεγα ότι δεν είμαι ευχαριστημένος, μικροβελτιώσεις πάντα επιδέχονται.

Πού βλέπεις τον εαυτό σου σε πέντε χρόνια;
Προφανώς δεν έχω ιδέα. Ήμουν από τα παιδιά που έκαναν σχέδια σε βαθμό OCD, δηλαδή σκέψου στο σχολείο, στην 6η δημοτικού είχα κάνει το αρχιτεκτονικό σχέδιο του σπιτιού στο οποίο θα ζούσα, με τα δυο μου παιδιά και τα τρία μου σκυλιά, σε βαθμό που είχα ζωγραφίσει το σκυλόσπιτο με τα ονόματα των σκυλιών από πάνω. Αυτό το νικήσαμε, μας πήρε χρόνο. Νομίζω ότι το πρώτο χαστούκι ήταν όταν ήθελα να περάσω αρχιτεκτονική Αθηνών για να μπορώ να κάνω παράλληλα τη Δραματική σχολή. Δεν πέρασα στην Αρχιτεκτονική όμως και η δεύτερη επιλογή ήταν η Καλών Τεχνών στα Γιάννενα. Πέρασα λοιπόν εκεί και ένιωσα τότε ότι όλα γκρεμίστηκαν.

Πάνε τα σκυλιά…
Πάνε τα σκυλιά, πάνε όλα. Εκεί όλα γκρεμίστηκαν λοιπόν, από τότε μπορώ να σου πω ότι δεν φαντάζομαι τον εαυτό μου σε χρόνια. Βάζω κάποιους στόχους και προσπαθώ να τους πετυχαίνω. Κυρίως αυτό όμως έχει να κάνει με ψυχική ηρεμία, με συνεργασίες, τέτοιους στόχους. Άλλωστε, όταν εμείς κάνουμε σχέδια κάποιοι γελάνε. Κάποτε έκανα πολύ περισσότερα σχέδια. Αν με ρωτάς για την καθημερινότητά μου, εκεί τα πράγματα είναι φρικαρισμένα οργανωμένα δυστυχώς, έχω μια πολύ οργανωμένη καθημερινότητα, πολύ οργανωμένη σαιζόν, αλλά προσπαθώ να το μειώσω για να φέρω περισσότερη απόλαυση απ’ όλα αυτά, αλλά και ο ελεύθερος χρόνος για τον εαυτό μου μπαίνει στην ατζέντα πλέον να σκεφτείς.

Τι περιμένουμε από σένα φέτος;
Τελειώσαμε με τον «Μικρό Πρίγκιπα» σε Πειραιά και Θεσσαλονίκη, κάνουμε τον «Ορφέα και την Ευρυδίκη» και θα συνεργαστώ με την ομάδα των «AbΟvo» και τον Γιάννη Σαρακατσάνη για τη νέα τους δουλειά που θα είναι στο Θέατρο 104 από τον Φλεβάρη 2018, τα υπόλοιπα δεν είναι ανακοινώσιμα.

Ποιο είναι το καλύτερο πράγμα που σου συνέβη φέτος;
Το καλύτερο πράγμα που μου συνέβη φέτος… Είναι μια δικαίωση η οποία δεν είναι σε επαγγελματικό επίπεδο, είναι σε προσωπικό κι όταν κάτι δικαιώνεται και φεύγει μια σκιά, νιώθεις πολύ μεγάλη ανακούφιση, το λέω λίγο αινιγματικά αλλά μέχρι εκεί μπορώ να πω. Σε κλισέ μπορώ να σου πω πιο πολλά, ήρθαν παιδιά στο κοντινό μου περιβάλλον, ήρθαν επαγγελματικά πολύ ωραία βήματα και συνεργασίες, αλλά ναι το καλύτερο πράγμα δεν είναι τόσο η ίδια η δικαίωση, αλλά το ότι είμαι και σε θέση να την συνειδητοποιήσω.

Και για το τέλος θα ήθελα να μου ζωγραφίσεις ή να μου γράψεις κάτι.

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Γιάννης Ζάχος

Info παράστασης:

Ορφέας και Ευρυδίκη: Το απαρηγόρητο love story όλων των αιώνων | 18 Δεκεμβρίου 2017 – 3 Απριλίου 2018 | Θέατρο του Νέου Κόσμου