Τα ρούχα λένε ιστορίες. Είναι εργαλεία μεταμόρφωσης, υλικά οικειότητας, συναισθήματος και μνήμης. Είναι σημάδια συγγένειας και επαφής. Αν σκύψει κάποιος επάνω τους θα τα ακούσει να λένε ιστορίες. Γι’ αυτές τις ιστορίες μιλά στην περφόρμανς η Ομάδα Νοητή Γραμμή και για τη σημασία που έχουν όταν θέλει μια γυναίκα να κρυφτεί πίσω από αυτά, όταν εμφανίζονται επάνω μας ως σημάδια θριάμβου, συγγένειας ή επαφής. Η βραβευμένη ομάδα ταξιδεύει με την παράσταση σε πολλά φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο και παρουσιάζεται σε σκηνοθεσία Όλγας Ποζέλη στο Θέατρο Φούρνος, κάθε Σάββατο και Κυριακή. Αν έπρεπε να πετάξεις όλα σου τα ρούχα και να κρατήσεις μόνον ένα, ποιο θα ήταν αυτό; Έχασες ποτέ το ένα γάντι, το ένα σκουλαρίκι, τη μία κάλτσα; Γιατί να φυλάξεις τις φωτογραφίες από το παρελθόν; Η σκηνοθέτης της παράστασης Όλγα Ποζέλη μάς απαντά σε όλες τις ερωτήσεις.

Η σκηνοθέτης της παράστασης, Όλγα Ποζέλη

Η σκηνοθέτης της παράστασης, Όλγα Ποζέλη

Ποια είναι η σημασία του ρούχου σήμερα και τι συμβολίζει;
Το πιο εύστοχο σχόλιο σχετικά με την πραγματική σημασία των ρούχων ως φορέα της ιστορίας της κοινωνίας μας, το έκανε ο νομπελίστας Anatole France, περισσότερο από έναν αιώνα πριν: «Αν ήμουν σε θέση να επιλέξω ένα μόνο βιβλίο ανάμεσα στα τόσα που θα δημοσιευτούν μετά τον θάνατό μου, ξέρετε ποιο θα ήταν αυτό; Όχι, σίγουρα δεν θα επέλεγα ένα μυθιστόρημα από αυτήν τη βιβλιοθήκη του μέλλοντος, ούτε ένα βιβλίο ιστορίας … Θα επέλεγα ένα περιοδικό μόδας για να δω πώς θα ντύνονται οι γυναίκες έναν αιώνα μετά το θάνατό μου. Και αυτά τα κομμάτια από ύφασμα σίγουρα θα μου έλεγαν περισσότερα για το μέλλον της ανθρωπότητας από όλους τους φιλοσόφους, τους μυθιστοριογράφους, τους σχολιαστές, τους επιστήμονες και τους μελετητές». Κάτι τέτοιο πιστεύουμε κι εμείς και αυτήν τη σημασία προσπαθήσαμε να αναζητήσουμε στην έρευνά μας για το ρούχο. Τα μέρη του τελικού κειμένου τα τιτλοφορήσαμε, για δική μας χρήση. Σας αναφέρω ενδεικτικά αυτούς του τίτλους για να πάρετε μία γεύση του σκηνικού αποτελέσματος: Τα υφάσματα, η βιτρίνα, τα «φοβάμαι», το φεμινιστικό, η declutter coach, η femme fatale, τα «περί φύλου», η απουσία…

Το γυναικείο ρούχο έχει διαφορετική αντιμετώπιση;
Ενώ η ανδρική μόδα, είναι κατά κύριο λόγο ομοιόμορφη, η γυναικεία έχει υποστεί εκατοντάδες διακυμάνσεις στο ύφος. Αυτή η ανάγκη για αλλαγή έχει ερμηνευτεί είτε ως απόδειξη της επιπολαιότητας των γυναικών και της εκκεντρικότητάς τους, είτε ως αντίδραση στην καταπίεση που έχουν δεχτεί ανά τους αιώνες. Εμείς, πέραν όλων αυτών, θεωρούμε ότι το ρούχο ήταν ένα πεδίο που οι γυναίκες μπορούσαν να εκφράσουν τη δημιουργικότητά τους, χωρίς να έχουν μεγάλα προβλήματα… Μάλιστα, σε ένα κομμάτι, το οποίο δεν βρήκε τελικά το δρόμο του στην σκηνή, μιλούσαμε για τις κούκλες με τις οποίες παίζουν τα παιδιά και πώς κανένα παιδί δεν νοιαζόταν ποτέ για τις κούκλες-γαμπρούς. Παραδοσιακά, τα κορίτσια ήταν το target group της αγοράς. Και βεβαίως στα παιδιά αρέσει ένας κόσμος που τους μοιάζει! Άλλωστε τι πιο ωραίο αισθητικά από τις ντουλάπες που είχαν αυτές οι κούκλες. Όταν, όμως, φτάναμε στο επίπεδο «κουκλόσπιτο», εκεί που μαζεύεται η παραδοσιακή οικογένεια, εκεί άρχιζαν τα προβλήματα. Γιατί εκεί έπρεπε να έχεις απαραίτητα και τις αρσενικές κούκλες. Όσοι προσπάθησαν ποτέ να στήσουν μια οικογένεια σε ένα κουκλόσπιτο, ξέρουν τι εννοούμε. «Άντε τώρα να βρεις έναν μπαμπά που δεν είναι γελοία ντυμένος… και φαντάζομαι ότι δεν είμαι το μόνο κορίτσι που αναγκάστηκε να ρίξει μέσα στο κουκλόσπιτο έναν Ταρζάν, με την δερμάτινη φουστίτσα του, ή έναν πολεμιστή που κάθεται στο οικογενειακό τραπέζι παρέα με το όπλο του…»

Τι είδους ιστορίες αφηγούνται τα ρούχα;
Τα ρούχα έχουν την ικανότητα να ανασύρουν πολύ προσωπικές μνήμες. Μπορεί να μην θυμάσαι με λεπτομέρειες την πρώτη ημέρα στο σχολείο, το πρώτο ραντεβού ή την ημέρα του γάμου σου, σίγουρα όμως θυμάσαι τι ρούχα φορούσες τότε. Τα ρούχα είναι η αυτοβιογραφία μας, μια αυτοβιογραφία που έχει τις ρίζες της στην συναισθηματική μνήμη.

Πόσο επηρεάζει το ρούχο ως πολιτική ή θρησκευτική έκφραση;
Ανάμεσα στις ομάδες που κάνουν devised theatre, υπάρχουν οι πιο εξωστρεφείς, οι οποίες αναλύουν τους κοινωνικούς θεσμούς, μελετούν τα πολιτικά θέματα κ.ο.κ. και οι πιο εσωστρεφείς τις οποίες τις απασχολεί ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε, που αισθανόμαστε, ο εαυτός μας σε σχέση με την τέχνη. Εμείς σίγουρα ανήκουμε στις δεύτερες, οπότε το όποιο κοινωνικό και πολιτικό σχόλιο εκφράζεται μέσα από τις προσωπικές μας διαδρομές. Στην αρχή της παράστασης οι τρεις γυναίκες/ηθοποιοί κριτικάρουν τις στιλιστικές επιλογές των θεατών, καθώς εκείνοι μπαίνουν στην αίθουσα. Οι άνθρωποι κάνουμε συνεχώς κρίσεις για το τι είναι ή δεν «ένδυμα», τι είναι ή δεν είναι «ευπρεπές». Σκεφτείτε την παλιά έκφραση «Είσαι ευπρεπής;» το οποίο σήμαινε «Είσαι ντυμένη;». Η ευπρέπεια βέβαια δεν ορίζεται ακριβώς από το πόσο εκτεθειμένη είναι η σάρκα, αλλά μάλλον από την ασάφεια ή την οριακότητα που έχουν κάποια είδη ρουχισμού. Ένα μπικίνι, παραδείγματος χάριν, μπορεί να καλύψει πολύ λιγότερο από ό, τι ένα σουτιέν, αλλά είναι λιγότερο «χυδαίο». Σκεφτείτε τι γίνεται όταν ένας επισκέπτης μπαίνει απρόσκλητος σε ένα σπίτι και γίνεται άθελά του μάρτυρας μιας σκηνής στην οποία η οικοδέσποινα δεν είναι και τόσο ευπρεπής, γιατί είναι με την πιτζάμα της… Στην πραγματικότητα, μπορεί μιαν άλλη στιγμή να την δει με πολύ λιγότερα ρούχα, όπως αν φοράει ας πούμε ένα μίνι φόρεμα ή ένα τοπάκι που αφήνει έξω την κοιλιά. Αυτό που τον κάνει να νοιώθει αμήχανα δεν είναι τόσο η θέα ή όχι της γυμνής σάρκας, αλλά το ότι δοκιμάζεται η φύση της σχέσης τους και τα όρια της οικειότητας τους. Αν κάποιος φορέσει τις πιτζάμες του στην δουλειά δεν είναι ότι θα είναι γυμνός, αλλά σίγουρα θα αισθάνεται γυμνός. Στην παράσταση κάνουμε νύξεις που αφορούν τα ρούχα ως όψη, ως στολή , ως πανοπλία, ως φετίχ, ως statement.

Πείτε μου μια προσωπική εμπειρία με το ρούχο
Για μένα η μυρωδιά που κρατάει το ρούχο από το κορμί που το φοράει είναι συγκλονιστική. Όταν είμαι ερωτευμένη, πάντα κρατάω σε ένα συρτάρι, ως λάφυρο, ένα κομμάτι ρουχισμού του αγαπημένου. Όταν μου λείπει, το ξετρυπώνω από το συρτάρι και το μυρίζω…

Info παράστασης: Η Γυναίκα – Το Ρούχο | Θέατρο Φούρνος | 3 Δεκεμβρίου 2016 – 12 Φεβρουαρίου 2017