«Στα παιδικά μας χρόνια, εκεί γυρνάμε πάντα όταν θέλουμε να βρούμε ένα πάτημα», μας λέει ο εικαστικός Γιάννης Γκανάς, συνιδρυτής των εκδόσεων «Μάρτης», με τη θεατρολόγο Άννα Παπαφίγκου. Οι δυο τους πήραν την απόφαση να ανοίξουν έναν εκδοτικό οίκο που να ασχολείται με το παιδικό βιβλίο, όταν έγιναν γονείς. Από τότε διαβάζουν μανιωδώς παιδικά βιβλία και παραμύθια, αναζητώντας τις επόμενες ιστορίες. Άτυπο σλόγκαν τους; «Πατρίδα μας τα παιδικά μας χρόνια». Και είναι εκείνα τα χρόνια που οι δυο τους προσπαθούν να γεμίσουν με μελλοντικές αναμνήσεις, όμορφες εικόνες και ιστορίες, με τους σκανταλιάρηδες ήρωές τους, μέσα από τις σειρές βιβλίων τους.

Πώς πήρατε την απόφαση να ξεκινήσετε τον εκδοτικό σας οίκο;
Γιάννης Γκανάς
: Ξεκινήσαμε πριν από τρία χρόνια, με ένα πολύ συγκεκριμένο πλάνο που το συζητούσαμε καιρό με την Άννα και τελικά πήραμε την απόφαση όταν πια γίναμε και οι δύο γονείς. Ο Μάρτης είναι ένας εκδοτικός οίκος με βιβλία μόνο για παιδιά, με μία πολύ ξεκάθαρη ματιά τόσο γύρω από το πώς αντιμετωπίζεις τα παιδιά μέσα από το βιβλίο, όσο και γύρω από τις αξίες που δέχονται μέσα από την κάθε ιστορία που διαβάζουν.

Σε τι στάδιο είστε τώρα;
Γ.Γκ.: Είμαστε σε ένα στάδιο που αλλάζει το προφίλ μας. Όταν ξεκινήσαμε βγάζαμε μόνο βιβλία ξενόγλωσσα που τα μεταφράζαμε στα ελληνικά. Βιβλία που πιστεύουμε ότι αξίζει να υπάρχουν και στη δική μας γλώσσα, όπως η σειρά του Άλφονς και βιβλία που έχουν βραβευτεί με το βραβείο «ALMA», που αντιστοιχεί στο παιδικό νόμπελ και δίνεται κάθε χρόνο. Από το καλοκαίρι αρχίσαμε να εκδίδουμε και παραμύθια με την Ξένια Καλογεροπούλου.

Άννα Παπαφίγκου: Είναι ένας άνθρωπος που θαυμάζουμε πάρα πολύ. Αντιμετωπίζει το παιδί διαφορετικά και έχει καταφέρει να αλλάξει το παιδικό θέατρο στην Ελλάδα. Η Ξένια όπου και να βρίσκεται καταφέρνει να αγγίξει τους ανθρώπους που είναι δίπλα της.

Με ποια κριτήρια επιλέγετε τα βιβλία που προτιμάτε να εκδόσετε;
Α.Π.: Σε πρώτη φάση θέλουμε να αρέσουν πολύ σε εμάς, να μας διασκεδάζουν, να μας κεντρίζουν το ενδιαφέρον. Άλλα κριτήρια έχουν να κάνουν με την εικονογράφηση, με το κείμενο, τον συγγραφέα, αλλά και αυτό που ο ίδιος πρεσβεύει.

Γ.Γκ.: Μεγάλο ρόλο παίζει ακόμη και το πώς αντιδρούν τα παιδιά μας. Μπορεί εμείς να έχουμε κάποια δική μας θεωρία γύρω από ένα βιβλίο, αλλά είναι σημαντικό να βλέπουμε τα παιδιά πώς αντιδρούν σε αυτό. Είναι φορές που έχουμε πέσει έξω!

Πόσο σημαντική είναι η εικονογράφηση στα βιβλία σας;
Γ.Γκ.: Δεν μπορεί η ιστορία να υπάρξει χωρίς την εικονογράφηση, για εμάς είναι 50-50.  Οι δημιουργοί του βιβλίου είναι δύο, ο εικονογράφος και εκείνος που γράφει την ιστορία. Αυτό που προσπαθούμε να κάνουμε στο επόμενο ελληνικό βιβλίο που θα κυκλοφορήσουμε, είναι ο συγγραφέας να δουλέψει παράλληλα με τον εικονογράφο και να διαμορφώσουν παρέα την ιστορία. Η εικόνα έχει μία αφήγηση πολύ δυνατή και δίνει τη δυνατότητα στο παιδί – ανάλογα με το τι αντιλαμβάνεται – να διαβάζει δεύτερες και τρίτες ιστορίες, αλλά και να επινοεί δικές του, μία ελευθερία που οι ενήλικες τη χάνουμε σιγά σιγά.

Σε ποιες ηλικίες απευθύνεστε;
Α.Π.: Το καλό βιβλίο, η καλή ιστορία, δεν έχει ηλικία. Βέβαια έχουμε ένα ηλικιακό γκρουπ, γιατί κι οι γονείς το έχουν ανάγκη αυτό. Τα περισσότερα βιβλία που έχουμε κυκλοφορήσει, όπως π.χ. ο Άλφονς, απευθύνονται σε μικρότερες ηλικίες, π.χ. από 3 έως 8 ετών, αλλά εμείς επειδή χαιρόμαστε πολύ με όλα μας τα βιβλία, θεωρούμε ότι είναι για όλες τις ηλικίες. Δεν υπάρχει παιδί, αλλά και μεγάλος, που μπορεί να δει το Νοτούρνο και να μην ενθουσιαστεί.

Ποιες είναι οι πιο περίεργες ερωτήσεις που έχετε ακούσει από τα παιδιά;
Γ.Γκ.
: Τα παιδιά θέλουν πάντα να έχει μια αλήθεια αυτό που ακούνε και για αυτό το λόγο οι ερωτήσεις τους είναι λιγότερο τυχαίες απ’ ό,τι θα περίμενε κανείς. Πιο περίεργα πράγματα ρωτάνε οι γονείς, παρά τα παιδιά. Εκείνα μπαίνουν στην ιστορία, τη ζούνε, ταυτίζονται με τους ήρωες.

Μεγαλώνοντας πάντως, συνειδητοποίησα ότι πολλές φορές τα παραμύθια κρύβουν σκοτεινές ιστορίες, τις οποίες δεν καταλάβαινα όταν ήμουν παιδί.
Γ.Γκ.
: Ή τις καταλάβαινες, αλλά επειδή τα παιδιά ανησυχούν για τα σωστά πράγματα και δεν έχουν αυτή την επίκτητη ανησυχία που έχουμε οι ενήλικες, την αίσθηση της θνητότητας, που όσο μεγαλώνεις γίνεται πιο έντονη. Στα παιδιά αρέσει αυτό το σκοτάδι, τους αρέσει η βία, τα έλκει ο θάνατος, γιατί τα καταλαβαίνουν ως αυτό που είναι, κομμάτια της ζωής μας. Σε μετέπειτα ηλικίες αρχίζεις να το αναλύεις πιο πολύ. Έχει ενδιαφέρον να βλέπει κανείς με πόσο αμόλυντο και υγιή τρόπο τα παιδιά δέχονται αυτά τα κομμάτια της ιστορίας.

Α.Π.: Στην ιστορία της πριγκίπισσας Γκρισέλα  – εκείνη κάνει συλλογή από κεφάλια – τα παιδιά πεθαίνουν στα γέλια. Είναι τόσο τραβηγμένη που γίνεται τέχνη. Το επόμενο παραμύθι που ετοιμάζουμε με την Ξένια, θα είναι τρομακτικές ιστορίες λίγο πειραγμένες, ίσως να τις απευθύνουμε σε ένα ηλικιακό γκρουπ λίγο μεγαλύτερο, αλλά πιστεύουμε ότι και στα μικρότερα παιδιά θα αρέσει γιατί έχει πλάκα. Η φαντασία τους τα προστατεύει και αυτό είναι ένας οδηγός για εμάς.

Τα παιδικά παραμύθια, οι ιστορίες που ελκύουν τα παιδιά, πώς βλέπετε να αλλάζουν από γενιά σε γενιά;
Γ.Γκ.: Τα κύρια θέματα συνεχίζουν να είναι ο ενθουσιασμός για ζωή, ο έρωτας και ο θάνατος. Αυτά είναι που μας απασχολούν στον πυρήνα της ψυχής μας. Ο τρόπος της αφήγησης είναι αυτός που αλλάζει. Οι δημιουργοί πειραματίζονται περισσότερο, ειδικά όσο μπαίνει και το digital στοιχείο. Παρ’ όλα αυτά, οι δυνατές δομές της αφήγησης – που έρχονται ακόμη από το δημοτικό τραγούδι – είναι οι ίδιες, περιέχουν τα διλήμματα, την απώλεια, τα πάντα. Το «Star Wars» σαν φαινόμενο δεν διαφέρει από την «Οδύσσεια». Είναι η κλασική ιστορία του ήρωα που χάνει την πατρίδα του και πρέπει να αυτοπροσδιοριστεί μέσα από μία πολύ μεγάλη περιπέτεια.

Α.Π.: Μέχρι και τα παραμύθια της Ντίσνεϊ είναι εκδοχές των παραμυθιών των αδελφών Γκριμ που πάνε χρόνια πίσω.

Όταν ήσασταν παιδιά, ποιο ήταν το αγαπημένο σας παραμύθι;
Γ.Γκ.: Μου άρεσε πολύ το «Ένα παραμυθάκι για χειμώνα και καλοκαίρι» του Κυριτσόπουλου, που είναι η ιστορία ενός ψαριού που ερωτεύεται ένα πουλάκι. Το είδα πάλι πρόσφατα και το αγόρασα στην κόρη μου. Αυτό που μου άρεσε πολύ σ’ αυτό το βιβλίο ήταν η εικονογράφησή του, τα σκίτσα του ήταν μικρά και ιδιαίτερα.

Α.Π.: Εγώ λάτρευα την ιστορία του Σποτ του σκυλάκου, που τώρα τη διαβάζει και το παιδί μου. Αλλά σε κάθε ηλικία με γοήτευαν και μου άρεσαν διαφορετικά πράγματα, βιβλία των Άλκη Ζέη, Κίρα Σίνου, Ζωρζ Σαρή.

Πώς επιβιώνει ενας παιδικός εκδοτικός οίκος στις μέρες μας; 
Γ.Γκ.:
Ξεκινήσαμε με τα εξής δεδομένα: κάνουμε οι ίδιοι τις μεταφράσεις, τα γραφιστικά, το κουβάλημα, τις παρουσιάσεις, τα εμπορικά, τα πάντα. Ο «Μάρτης» ξεκίνησε με μοναδικό έξοδο τα έξοδα παραγωγής του βιβλίου. Πηγαίνει εξαιρετικά καλά κι επειδή είχαμε ένα πολύ σαφές στίγμα, βρέθηκε κόσμος που μας ακολουθεί. Παρ’ όλα αυτά, η αλήθεια είναι ότι επιχειρηματικά και ειδικά στον εκδοτικό τομέα, το κλίμα είναι εχθρικό. Ουσιαστικά σε ωθεί να μην το κάνεις. Μέχρι και στο χαρτί υπάρχει πρόβλημα, από τη στιγμή που η Ελλάδα δεν το παράγει.

Α.Π.: Θέλει πολύ γερό στομάχι, υπομονή και καλό σχεδιασμό.

Διαγωνισμός:

Δύο τυχεροί αναγνώστες θα κερδίσουν από ένα αντίτυπο του παιδικού βιβλίου «Σκανταλιάρη Άλφονς» από τις εκδόσεις Μάρτης. Για να δηλώσετε συμμετοχή στο διαγωνισμό στέλνετε e-mail με το ονοματεπώνυμό σας και θέμα «Διαγωνισμός – Εκδόσεις Μάρτης» στο [email protected]. Η κλήρωση θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη 20 Δεκεμβρίου, στις 12:00. Οι νικητές θα ειδοποιηθούν με προσωπικό μήνυμα και θα πρέπει να παραλάβουν τα αντίτυπα του βιβλίου από τα γραφεία των εκδόσεων, στο κέντρο της Αθήνας.

Σχετικά άρθρα:
Ξένια Καλογεροπούλου: «Έχω μια φοβερή περιέργεια για όλα», συνέντευξη στην Αργυρώ Μποζώνη