Μετά την πολιτική Μπιενάλε του Okwui Enwezor, το 2015, ο κόσμος της τέχνης έμοιαζε να νιώθει λίγο άβολα. Είπαμε, αλλά όχι και το κεφάλαιο του Μαρξ σε δημόσια ανάγνωση! Επίσης, απέναντί της είχε την Documenta 14 φέτος. Το τσούγκρισμα πολιτικής με πολιτική δεν ευνοεί κανέναν από όσους βρίσκονται στο κύκλωμα της τέχνης.

Επιστροφή με την φετινή επιμελήτρια Christine Macel σε ένα πιο θεραπευτικό όραμα της τέχνης, και στον σημαντικό ρόλο που παίζουν οι καλλιτέχνες στην επινόηση των δικών τους κόσμων και στην γενναιόδωρη ζωτικότητα που προσφέρουν στον κόσμο. Με επίκεντρο τους ίδιους τους καλλιτέχνες, η τέταρτη γυναίκα που βρίσκεται στο τιμόνι της Μπιενάλε, υποστηρίζει ότι η τέχνη είναι, εκτός από μια πρακτική, ένας τόπος στον οποίο μπορείς να επανεφεύρεις τον κόσμο. Οι εθνικές συμμετοχές φέτος έφτασαν τις 85, ενώ στην Αρσενάλε παίρνουν μέρος 120 καλλιτέχνες από 51 χώρες, εκ των οποίων 103 θα βρεθούν για πρώτη φορά στη διοργάνωση. Η αλλαγή και η “επιστροφή στην τάξη” μόλις ξεκίνησε και θα διαρκέσει μέχρι το Νοέμβριο του 2017.

 

«Sculptures can not eat» – Γιώργος Σαπουντζής

Η εγκατάσταση του Γιώργου Σαπουντζή

Η εγκατάσταση του Γιώργου Σαπουντζή

Ο Γιώργος Σαπουντζής είναι ο μόνος Έλληνας ο οποίος συμμετέχει στην 57η Μπιενάλε της Βενετίας, στην Αρσενάλε, σε επιμέλεια της Christine Macel, με την εγκατάσταση “Sculptures cannot eat”. Η εγκατάσταση, αποτελούμενη από βίντεο, γλυπτά και μονοτυπίες, είναι ένα ανοιχτό σύστημα, που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο ο 40χρονος εικαστικός προσεγγίζει το θέμα του. Tο σώμα εμφανίζεται στο έργο Σαπουντζή, ως έκφραση της ιστορίας. Στην εγκατάσταση παρουσιάζονται παραστατικά γλυπτά που βρίσκονται εγκατεστημένα σε πάρκα της πρώην Ανατολικής Γερμανίας. Ενώ τα γυμνά σώματα των γλυπτών καταγράφουν την ιστορία του παρελθόντος σε σταθερές στάσεις, στο παρόν ο καλλιτέχνης μας φέρνει αντιμέτωπους με τα εύθραυστα υλικά και τις κατασκευές που χρησιμοποιεί. Στις μονοτυπίες πάνω σε ύφασμα, δημιουργεί απεικονίσεις ως ένα ίχνος προσωρινής μορφής. Η εγκατάσταση ξεδιπλώνεται μέσα από βάζα με τρόφιμα. Το φαγητό, αν και σφραγισμένο με γύψο, εξακολουθεί να προορίζεται προς κατανάλωση. Όπως τα γλυπτά στα πάρκα του Ανατολικού Βερολίνου, το σώμα που έχει την ανάγκη να φάει δεν μπορεί να υπάρξει πέρα από την ιστορία. Περισσότερο, πρόκειται για μια αλληγορία της ικανότητας επεξεργασίας και τροποποίησης της ιστορίας. Είναι ένα θέατρο, ένας καταρράκτης συναισθημάτων.

 

Μαρκ Μπράντφορντ – Ηνωμένες Πολιτείες

Ο επιμελητής Κρίστοφερ Μπέντφορντ με τον εικαστικό Μαρκ Μπράντφορντ

Ο επιμελητής Κρίστοφερ Μπέντφορντ με τον εικαστικό Μαρκ Μπράντφορντ

Έργο του Μαρκ Μπράντφορντ

Έργο του Μαρκ Μπράντφορντ

Για το Περίπτερο των ΗΠΑ, ο Μαρκ Μπράντφορντ δημιούργησε ένα site-specific έργο, με τίτλο «Το αύριο είναι μια άλλη μέρα». Τα ζητήματα που επεξεργάζεται επί σειρά ετών ο Μπράντφορντ είναι αυτά της κοινωνικής δικαιοσύνης, των ανθρωπιστικών κρίσεων και του ταραχώδους πολιτικού κλίματος. Με επιμελητή τον Κρίστοφερ Μπέντφορντ και την Κέιτι Σίγκελ, συνδέει  την κοινωνική αναταραχή των τελευταίων χρόνων σε μια «ιδιαίτερα επίκαιρη στιγμή». Ο Μπράντφορντ θέλει να υπηρετήσει μέσω των αφηρημένων σχημάτων του ένα μεγαλύτερο όραμα. Την ικανότητα της τέχνης να εμπνέει το θαύμα και να ασκεί καταλυτικό ρόλο στη διαρκή κοινωνική αλλαγή. Στον κατάλογο που συνοδεύει την έκθεση περιλαμβάνονται μελέτες των Zadie Smith, Peter James Hudson, Sarah Lewis, Anita Hill και Katy Siegel, καθώς και αποσπάσματα από το κείμενα Go Tell It On the Mountain του James Baldwin. Ο κορυφαίος εικαστικός έχει δηλώσει ότι η εγκατάσταση στο αμερικανικό περίπτερο αγγίζει το πολιτικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργούσε πάντα ως Αφροαμερικανός καλλιτέχνης.

 

Φιλίντα Μπάρλοου – Μεγάλη Βρετανία

H Βρετανίδα εικαστικός Φιλίντα Μπάρλοου

H Βρετανίδα εικαστικός Φιλίντα Μπάρλοου

 

Η εγκατάσταση της Φιλίντα Μπάρλοου στο Βρετανικό Περίπτερο

Η εγκατάσταση της Φιλίντα Μπάρλοου στο Βρετανικό Περίπτερο

Ο τίτλος του έργου της 73χρονης Φιλίντα Μπάρλοου, “Folly”, σχετίζεται και αποτελεί ένα σχόλιο για πολλά πράγματα, όπως και για την πολιτική που ασκεί η χώρα που εκπροσωπεί. Ενώ έχει ασχοληθεί με ήσυχο τρόπο με την τέχνη, η παρουσία της στο Giardini, της δίνει την ευκαιρία να πάρει μέρος στη μεγάλη συζήτηση του κόσμου της τέχνης, που φλέγεται εξαιτίας των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων της εποχής μας. Τα υλικά της, φτηνά κόντρα πλακέ, χαρτόνι, σοβάς, ταινία, ύφασμα και χρώμα, δημιουργούν τεράστια γλυπτά που καταλαμβάνουν όλο τον χώρο, ένα χώρο συνήθως απροσπέλαστο από τον καλλιτέχνη. Επιμελήτριες του έργου είναι η Χάριετ Κούπερ και η Ντελφίν Αλιέ.

 

Τακαχίρο Ιβασάκι – Ιαπωνία

Έργο του Τακαχίρο Ιβασάκι

Έργο του Τακαχίρο Ιβασάκι

Ο Ιάπωνας εικαστικός Τακαχίρο Ιβασάκι

Ο Ιάπωνας εικαστικός Τακαχίρο Ιβασάκι

“Turned Upside Down, It’s a Forest” είναι ο τίτλος των έργων του Ιάπωνα εικαστικού Τακαχίρο Ιβασάκι, ενώ η ιδέα του βασίζεται στην παραδοσιακή βενετσιάνικη κατασκευή της πλωτής πόλης και του δαιδαλώδους γεμάτου κανάλια και γέφυρες περιβάλλοντός του. Οι εκατομμύρια πάσσαλοι πάνω στους οποίους χτίστηκε η πόλη και βρίσκονται κάτω από το νερό στηρίζοντας το νησί, είναι η βάση του έργου του.  Ο Ιάπωνας γλύπτης χρησιμοποιεί την παραδοσιακή τεχνική της χειροτεχνίας για να δημιουργήσει περίπλοκα γλυπτά από καθημερινά υλικά. Το έργο του είναι βαθιά συνδεδεμένο και με τη Χιροσίμα στην οποία γεννήθηκε, ζει και εξακολουθεί να εργάζεται. Χρησιμοποιεί στα έργα του και αντικείμενα που βρέθηκαν εκεί, παραλληλίζοντας την καταστροφή της πόλης από την πυρηνική βόμβα, με την αναγέννησή της και την ανάπτυξη των υποδομών που βοηθούν τους πολίτες να ανακάμψουν.

 

H σωτηρία της Βενετίας στα χέρια μας –  Lorenzo Quinn

Ο Lorenzo Quinn έστησε το μνημειακό γλυπτό του στο ξενοδοχείο Ca ‘Sagredo και θα παραμείνει εκεί σε όλη τη διάρκεια της Μπιενάλε. Διεθνούς φήμης ως ένας από τους πιο δημοφιλείς γλύπτες της εποχής μας, ο Quinn συνδυάζει στο έργο του τις δύο πλευρές της ανθρώπινης φύσης, το δημιουργικό και το καταστροφικό, καθώς και την ικανότητα των ανθρώπων να δρουν και να επηρεάζουν την ιστορία και το περιβάλλον. Δύο μεγάλα χέρια που αναδύονται από το Μεγάλο Κανάλι για να προστατεύσουν και να στηρίξουν το ιστορικό κτίριο του Ca ‘Sagredo Hotel. Τα χέρια συμβολίζουν τα εργαλεία που μπορούν να καταστρέψουν τον κόσμο, όσο και να τον σώσουν. Το γλυπτό έχει ευγενή, αλλά και ανησυχητικό χαρακτήρα – η χειρονομία που φαίνεται να συγκρατεί το κτίριο, ταυτόχρονα δημιουργεί μια αίσθηση φόβου, μια επισήμανση  για την ευθραυστότητα του κτιρίου που περιβάλλεται από το νερό και την παλίρροια . «Η Βενετία είναι μια πλωτή πόλη τέχνης που έχει εμπνεύσει τους πολιτισμούς εδώ και αιώνες, αλλά για να συνεχίσει να το κάνει, χρειάζεται την υποστήριξη της δικής μας και των μελλοντικών γενεών, είναι μια πόλη που απειλείται από την αλλαγή του κλίματος και τη χρονική αποσύνθεση», λέει ο Lorenzo Quinn.

 

Όλαφουρ Ελίασον – Green Light: An Artistic Workshop

Green Light: An Artistic Workshop

Green Light: An Artistic Workshop

Green Light: An Artistic Workshop

Green Light: An Artistic Workshop

Τον Φεβρουάριο του 2016, εν μέσω της χειρότερης προσφυγικής κρίσης στην Ευρώπη, η Αυστρία ανακοίνωσε ότι το όριο των αιτούντων άσυλο προκειμένου να μπουν στη χώρα δε μπορεί να ξεπεράσει τους 80 την ημέρα. Η απόφαση να ενισχύσει τους ελέγχους στα σύνορά της, που έγινε στον απόηχο των 90.000 αιτήσεων ασύλου στη χώρα, την περασμένη χρονιά προκάλεσε οργή σε ολόκληρη την Ε.Ε. Σε απάντηση στην Αυστρία που άναψε κόκκινο φως στους μετανάστες, ο Δανο-Ισλανδός καλλιτέχνης  Olafur Eliasson αποφάσισε να δημιουργήσει μια εγκατάσταση την οποία ονόμασε «Πράσινο Φως» και είναι ένα πολυεδρικό φωτιστικό από ανακυκλωμένα υλικά. Tα φώτα συναρμολογήθηκαν από πρόσφυγες και μετανάστες που εργάζονται μαζί με φοιτητές σε εβδομαδιαία εργαστήρια στο Thyssen-Bornemisza Art Contemporary (TBA21) της Βιέννης. Τα αρθρωτά φωτιστικά είναι από υλικά όπως σακούλες νάιλον, ανακυκλωμένα κεσεδάκια γιαουρτιού και πράσινο LED και παίρνουν διάφορα παράξενα σχήματα. Ο Ελίασον μεταφέρει αυτό το καλλιτεχνικό εργαστήριο στο Giardini μια δήλωση ότι το «πράσινο φως» είναι μια φιλόξενη χειρονομία, μια πράξη που απευθύνεται σε αυτούς που αντιμετωπίζουν τις κακουχίες της καθημερινής αστάθειας, έχοντας αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. Οποιοσδήποτε μπορεί να καθίσει και να βοηθήσει, μερικοί από τους οποίους εργάζονται για το στούντιο είναι αιτούντες άσυλο που έχουν ξεφύγει από δυσκολίες της πατρίδας τους και έχουν φτάσει στην Ιταλία. Μόλις ολοκληρωθούν οι λαμπτήρες – των οποίων τα αχνά πράσινα φώτα είναι ένα κλασικό σύμβολο της ελπίδας, της προόδου και της ανανέωσης – μπορούν να αγοραστούν με μια δωρεά 250€ (ή υψηλότερη) σε μία από τις δύο τοπικές φιλανθρωπικές οργανώσεις προσφύγων της Βενετίας.

 

Ο Φίλιπ Γκάστον και οι Ενετοί Δάσκαλοι στην Gallerie dell’Accademia

«Ο Φίλιπ Γκάστον και οι ποιητές» είναι ο τίτλος της έκθεσης αφιερωμένης στον σπουδαίο Αμερικανό ζωγράφο, δίπλα στα έργα των Bellini, Veronese, Tintoretto, Titian και Tiepolo, η πρώτη που οργανώνεται στη Βενετία με επιμελητή τον Kosme de Baraño. Η έκθεση θεωρείται επική καθώς συμπεριλαμβάνει πάνω από 50 έργα ζωγραφικής και 25 σχέδια που χρονολογούνται από το 1930 ως το 1980 (έτος του θανάτου του ) και διερευνά το έργο του καλλιτέχνη μέσα από το φακό πέντε συγγραφέων που άσκησαν σημαντική επιρροή στο καλλιτεχνικό του έργο: WB Yeats, Wallace Stevens, Eugenio Montale και T.S. Eliot. Το πιο εκπληκτικό μέρος της έκθεσης είναι αυτό που αφιερώνεται στην πρόωρη παραγωγή του. Στα πρώιμα έργα του Γκάστον βλέπουμε την αγάπη του για την ιταλική κλασσική τέχνη να αναδύεται με απόλυτη λαμπρότητα σε έναν μοναδικό  επιστημονικό διάλογο μεταξύ των έργων του και των Ιταλών δασκάλων.

 

“Γυναίκες της Βενετίας” στο Περίπτερο της Ελβετίας

 «Women of Venice» - Teresa Hubbard / Alexander Birchler and Carol Bove.

«Women of Venice» – Teresa Hubbard / Alexander Birchler and Carol Bove.

Η Carol Bove και το καλλιτεχνικό δίδυμο των Teresa Hubbard / Alexander Birchler εκπροσωπούν την Ελβετία στην 57η Μπιενάλε. Σε επιμέλεια του ανεξάρτητου επιμελητή και του κριτικού τέχνης Φίλιπ Κάιζερ, η έκθεση έχει τίτλο “Γυναίκες της Βενετίας” και στεγάζει νέα έργα που αντικατοπτρίζουν το σύμπαν και την κληρονομιά του Alberto Giacometti και την απουσία του από την ιστορία του ελβετικού περιβόλου.

 

Η φρενίτιδα με τον «Φάουστ» της Anne Imhof

Eliza Douglas και Franziska Aigner στον Φάουστ

Eliza Douglas και Franziska Aigner στον Φάουστ

Το περίπτερο της Γερμανίας την οποία εκπροσωπεί η Anne Imhof με επιμελήτρια την Susanne Pfeffer έχει προκαλέσει φρενίτιδα στα social media και τις μεγαλύτερες ουρές αναμονής. Οι επισκέπτες περπατούν επάνω σε ανυψωμένες πλατφόρμες από γυαλί. Κάτω από το γυαλί, μια σειρά αντικειμένων έχει τοποθετηθεί σε συστάδες: ένα δερμάτινο στρώμα, μανσέτες, κουτάλια, αλυσίδες και μπουκάλια υγρών με αμφίβολη φύση. Το όλο θέμα έμοιαζε με υπολείμματα από μια σκηνή που βγήκε από την Βερολινέζικη ταινία, Christiane F. Σε μια πασαρέλα που μοιάζει να βγαίνει από την κόλαση, σε ένα περιφραγμένο μέρος, μαυροντυμένοι νεαροί και νεαρές με ομοιόμορφα ρούχα περιφέρονται στα τρία δωμάτια του περιπτέρου ως προσωπικό και φέρνουν το κοινό αντιμέτωπο με τη δυναμική της εξουσίας, τη σεξουαλική πολιτική και την αποξένωση σε έναν κόσμο που έχει εμμονή στην τεχνολογία. Ο δυστοπικός, άκαμπτος και απολυμασμένος  εσωτερικός χώρος του περιπτέρου, ενεργοποιείται ή ενισχύεται από τελετουργικές χειρονομίες που υποδηλώνουν την κυριαρχία και τη βία. Οι εκτελεστές χτυπούν στο κεφάλι ή πιέζουν τους άλλους στο γυάλινο πάτωμα σε αργή κίνηση, απαλλαγμένοι από κάθε ίχνος συγκίνησης και ζωντάνιας, σαν ζόμπι σε ένα χώρο διχοτομημένης εσωτερικής προστασίας και εξωτερικής αστυνόμευσης. Το έργο της Imhof, μιας από τις πιο αναγνωρισμένες καλλιτέχνιδες της γενιάς της (γενν. 1978), είναι ένας μοναδικός συνδυασμός ζωντανής τέχνης / εγκατάστασης, με σκοτεινή ομορφιά, που δημιουργεί ένα νεογοτθικό στιλ της εποχής μας: ρομαντικό, πανέμορφο και τρομακτικό.

Διαβάστε περισσότερα για την εθνική συμμετοχή της Ελλάδας:
Ο Γιώργος Δρίβας μάς μιλάει λίγο πριν εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας | Συνέντευξη στην Άννα Ρούτση