Μια νεαρή κοπέλα το σκάει από το σπίτι της και φτάνει στο Δυτικό, τότε, Βερολίνο ψάχνοντας τον αγαπημένο της – αυτόν με την κουκούλα με τα δύο αυτάκια. Είμαστε όμως στο 1986, το τείχος δεν έχει πέσει, κινητά δεν υπάρχουν, ούτε facebook και η Linie 1, η Γραμμή 1 του τρένου, φτάνει μόνο μέχρι την πιο υποβαθμισμένη περιοχή του δυτικού Βερολίνου. Είμαστε όμως στην Αθήνα, η κοπέλα ψάχνει να πάει στα Εξάρχεια και στην υπόγεια γραμμή 1 του ηλεκτρικού μοιράζεται υπόγειες διαδρομές με ηλικιωμένους που προασπίζονται την καθαρότητα του έθνους, ηλικιωμένες που μιλούν για αρρώστιες, χαμένα κορμιά, κορίτσια που ψάχνουν την αγάπη ή μια οποιαδήποτε διαφυγή.

Αθήνα, Γραμμή 1

Το «Linie 1» ή «Γραμμή 1» είναι μιούζικαλ για θεατές κάθε ηλικίας και παρουσιάζεται στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, από τις 15 έως τις 19 Φεβρουαρίου σε σκηνοθεσία της Σοφίας Βγενοπούλου και με ένα θίασο που αποτελείται από επαγγελματίες ηθοποιούς, αλλά και έφηβους της ομάδας «Grasshopper youth». Το έργο πρωτοανέβηκε στο Grips Theater του Βερολίνου το 1986, έχει ταξιδέψει σε δεκάδες χώρες, το έχουν παρακολουθήσει πάνω από 3 εκατομμύρια θεατές. Πρόκειται για το πιο γνωστό έργο του Volker Ludwig, πρωτοπόρου στο είδος αυτό του θεάτρου που απευθύνεται σε παιδιά και μεγάλους με πολιτική ματιά, αλλά όχι πολιτική ορθότητα, χωρίς να θολώνει τα νερά και να υποτιμά τη νοημοσύνη και την αισθητική κανενός! Κάποιοι μεγαλώσαμε με το «Μορμόλη» του, που έφερε στην Ελλάδα η Ξένια Καλογεροπούλου, άλλοι πιο πρόσφατα τον γνωρίσαμε από τα έργα του που ανεβάζει η Συντεχνία του γέλιου – «Μια γιορτή στου Νουριάν», «Είστε και φαίνεστε», «Βάσος και Βιβή», κ.ά.

Ο Volker Ludwig ξεκίνησε γράφοντας πολιτικό καμπαρέ στο Βερολίνο, ίδρυσε το Grips Theater και δραστηριοποιείται εκεί μέχρι σήμερα. Τα αντισυμβατικά και ταυτόχρονα διασκεδαστικά και βαθιά πολιτικά του έργα για παιδιά επικρίθηκαν ενίοτε από μεγάλους και λατρεύτηκαν από παιδιά – μικρά και μεγάλα.

Αθήνα, Γραμμή 1

«Όλοι οι σιωπηλοί, άγνωστοι άνθρωποι γύρω μας, ήταν κάποτε παιδιά που ήθελαν ν’ αγαπηθούν», λέει ο ήρωας του έργου, που προτρέπει την κοπέλα του να ονειρεύεται.

«Αυτή η προτροπή στο όνειρο με ιντρίγκαρε πιο πολύ», μας λέει η Σοφία Βγενοπούλου. «Είναι και δική μου εμμονή, γιατί δουλεύω με νέα παιδιά και ελπίζω να κρατούν το όνειρό τους ζωντανό, γιατί γρήγορα πεθαίνει και τελειώνει. Με ενδιαφέρει το πολιτικό ζήτημα για το τι αξίζει να έχουν και να μάχονται τα παιδιά.

«Πρόκειται για μιούζικαλ που έχει το στοιχείο της διασκέδασης, αλλά περιέχει και πολλή πραγματικότητα»

Εδώ έχουμε την αρχέτυπη ιστορία του κοριτσιού που ξεκινά με τη ζωή της. Τι σημαίνει να ζεις σε μια μεγαλούπολη, να φτιάχνεις την ταυτότητά σου, να διαλέγεις τι κρατάς και τι πετάς; Και να κρατάς χώρο για τη φαντασία σου; Η ιστορία είναι μεν προσωπική, αλλά προσπάθησα να βάλω αναφορές και αλήθειες για την τωρινή κατάσταση στη χώρα μας. Έχουμε τεράστια ευθύνη, γιατί το παιδί βλέπει και απορροφά ό,τι νιώθουμε».

Ο Volker Ludwig, που βρίσκεται όλο και πιο συχνά στην Ελλάδα για τα έργα του, δεν αναμείχθηκε καθόλου στη διασκευή του έργου και δηλώνει ευτυχής με αυτή τη «συμπυκνωμένη απόδοση που επικεντρώνει στα μηνύματα»: «Το έργο αναφέρεται στις χαμηλότερες και φτωχότερες τάξεις, το “underground” και την προσπάθεια για επιβίωση σε μια μεγαλούπολη. Προσαρμόζεται με έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο σ’ όλες τις χώρες. Πρόκειται για μιούζικαλ που έχει το στοιχείο της διασκέδασης, αλλά περιέχει και πολλή πραγματικότητα».

Αθήνα, Γραμμή 1

Ο Γιάννης Τσίρμπας που έκανε τη διασκευή του έργου διευκρινίζει: «Δεν θεωρώ το έργο εφηβικό ή παιδικό, αλλά για ενήλικες. Δεν τσιγκουνεύτηκα σε σκληρές εκφράσεις, ούτε το φίλτραρα. Άλλωστε το εφηβικό θέατρο δεν είναι μόνο για εφήβους, απλά έχει έφηβους ήρωες, όπως λέει και η Σοφία (Βγενοπούλου). Και οι έφηβοι έχουν αναπτύξει σκληρά φίλτρα. Το έργο διαθέτει έναν πολύ δυνατό σκελετό που σου αφήνει το περιθώριο να τον γεμίσεις με περιεχόμενο και νέα στοιχεία. Παρότι όλα είναι πολιτικά, πιστεύω ότι το θέατρο δεν πρέπει να έχει σαφή πολιτική στόχευση. Αυτό το θέατρο που κάνουμε έχει θέση και επιτρέπει την αντίθεση και τη διαφωνία».

Αθήνα, Γραμμή 1

Ο Volker Ludwig επιμένει ότι το θέατρο δεν μπορεί παρά να είναι αριστερό. Ο λόγος που στράφηκε στα έργα για παιδιά ήταν ότι τα παιδιά ήταν τότε τα πιο καταπιεσμένα. Και τα έργα του αγαπήθηκαν πράγματι όσο κανένα άλλο. Τώρα που τον έχω απέναντί μου, μου εξηγεί το γιατί: «Είναι σημαντικό για τα παιδιά να αναγνωρίζουν τη δική τους πραγματικότητα και τα προβλήματά τους στη σκηνή. Ήμασταν οι πρώτοι που ασχολήθηκαν με αυτά, έβλεπαν στα έργα τον εαυτό τους κι αυτό τους έδινε δύναμη. Ακόμα κι αν τα έργα δεν άρεσαν πάντα στους κριτικούς, εμείς βλέπαμε τα ευτυχισμένα πρόσωπα των παιδιών. Έρχονταν στο τέλος και μας ζητούσαν να κάνουμε ένα έργο για τους δασκάλους τους, για το τι συμβαίνει στο σπίτι ή στο σχολείο τους. Επειδή λοιπόν βλέπουν τον εαυτό τους εκεί, χρειάζονται ελπίδα. Όχι happy endings, αλλά μια συγκεκριμένη ουτοπία. Την αναζητούν ακόμα κι αν δεν είναι όλη η αλήθεια».

Αθήνα, Γραμμή 1

Στο περίφημο Grips Theater του Βερολίνου, ο Volker Ludwig και οι συνεργάτες του ετοιμάζουν ένα έργο για τη γενιά του ‘68 και τη δική της ουτοπία. «Τώρα τη χάσαμε και χρειαζόμαστε άλλο σκοπό για ν’ αγωνιζόμαστε. Έγινε μεγάλη συζήτηση στο θέατρο, με πολλές διαφωνίες. Οι διαδικασίες είναι δημοκρατικές και .. επίπονες! Υπάρχει ένα συμβούλιο με τους συντελεστές του θεάτρου που αποφασίζει με πλειοψηφία για τα έργα που ανεβαίνουν, την πρόσληψη ή και απομάκρυνση ηθοποιών. Έτσι η ευθύνη είναι συλλογική. Πιστεύω επίσης ότι πηγή έμπνευσης παραμένει η διαφορά των φτωχών και των πλουσίων. Επίσης, μην ξεχνάμε ότι στη Γερμανία υπάρχουν 20 χιλιάδες παιδιά από Συρία και Αφγανιστάν που πάνε στο σχολείο, οι οικογένειές τους εργάζονται, μένουν στα διπλανά μας σπίτια. Τα έργα πρέπει να απευθύνονται και σε αυτούς. Και στη Γερμανία τα κόμματα τσακώνονται μεταξύ τους για το προσφυγικό ή για την οικονομία ή επιζούν κηρύσσοντας μόνο το μίσος. Είναι τόσο λάθος το επιχείρημα που προβάλουν στον κόσμο, ότι πληρώνει φόρους για τους Έλληνες, ενώ τους πληρώνει για τις γερμανικές τράπεζες!».

Αθήνα, Γραμμή 1

Αν κάτι μπορεί ν’ αλλάξει στις ζωές των παιδιών μέσα από την επαφή τους με τέτοια έργα; «Τα παιδιά δεν τ’ αλλάζεις με έργα, ωστόσο μπορείς να τα επηρεάσεις. Υπήρχαν δάσκαλοι που έρχονταν τακτικά στις παραστάσεις μας με τους μαθητές τους κι αυτό όντως κάνει τη διαφορά. Παίρναμε γράμματα με στίχους, όπου τα παιδιά μας έλεγαν πώς είχαν νιώσει». 

Και τι θα έλεγε εκείνος στα παιδιά σήμερα; «Σε μια φράση; Δύσκολο… Να μην τα παρατάτε ποτέ!».

Info παράστασης: «Αθήνα, Γραμμή 1» | 15 – 19 Φεβρουαρίου 2017 | Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Σχετικά άρθρα: «Το εκπαιδευτικό σύστημα στο θεατρικό σανίδι», της Άννας Σταυροπούλου