H Λένα Πλάτωνος αποτελεί μια ιδιάζουσα περίπτωση στην ελληνική μουσική. Ήδη από την πρώτη εμφάνισή της πριν από 40 χρόνια φάνηκε ότι έχουμε να κάνουμε με μια δημιουργό εκπληκτικής ευφυΐας, μαεστρίας και πρωτοτυπίας. Οι χαρακτηρισμοί που συνήθως την ακολουθούν («Ελληνίδα Laurie Anderson» ή «μητέρα της ελληνικής electronica») το πιστοποιούν. Από την πρώτη εμφάνισή της με την ιστορική «Λιλιπούπολη», πέρασε στο αριστούργημα του «Καρυωτάκη» κι από ‘κει στο οριακό «Σαμποτάζ» και στη μοναδική καινοτομία του «Μάσκες Ηλίου» και του «Γκάλοπ».

«Για το παρελθόν μου νιώθω γλυκιά νοσταλγία ή γλυκιά αδιαφορία»

Μιλήσαμε μαζί της με αφορμή την επερχόμενη συναυλία της, στο six d.o.g.s. στις 10 Φεβρουαρίου, μια συναυλία για την οποία μιλάει με χαρά κι ανυπομονησία: «Στο live αυτό o Γιάννης Παλαμίδας, η Σαβίνα Γιαννάτου κι εγώ σαν ερμηνευτές και ο Στέργιος Τσιρλιάγκος στα synthesizers και το programming θα παρουσιάσουμε τραγούδια μου από τα έργα Σαμποτάζ, Μάσκες Ηλίου, Γκάλοπ, Λεπιδόπτερα και τον κύκλο Καβάφη. Είναι ένα υλικό που πιστεύω ότι εκφράζει την προβληματική και τους ψυχικούς μας τόνους, ατομικά και συλλογικά, σχετικά με το κρίσιμο παρόν».

Μου αρέσει που αναφέρεται στο παρόν. Είναι λες και τοποθετεί τη ρετροσπεκτίβα που θα μας παρουσιάσει στη σωστή της βάση: σαν να είναι το παρελθόν ένα εργαλείο για να δούμε το παρόν. «Γενικά για το παρελθόν μου νιώθω γλυκιά νοσταλγία ή γλυκιά αδιαφορία», μου λέει. Κι όμως, το παρελθόν είναι πάντα εδώ. Θα τραγουδήσει με την Σαβίνα Γιαννάτου και τον Γιάννη Παλαμίδα, ερμηνευτές που δουλεύουν μαζί της για πάνω από 30 χρόνια: «Οπωσδήποτε στην Τέχνη το θέμα είναι πόσο λειτουργικές μπορούν να είναι κάποιες σχέσεις. Δεν είναι τυχαίο που δουλεύω τόσα χρόνια με τους ίδιους ανθρώπους. Οι επαγγελματίες καλλιτέχνες λειτουργούν σε πολλαπλά συναισθηματικά επίπεδα συγχρόνως».

Η Λένα Πλάτωνος στο τσίρκο Curatola (Harlem) στη Νέα Φιλαδέλφεια, 1986

Η Λένα Πλάτωνος συνδυάζει την ποίηση (είτε του Καρυωτάκη, είτε του Καβάφη, είτε αυτήν που γράφει η ίδια) με μια ιδιότυπη μουσική, δημιουργεί ηχοτοπία, λιτά και απλά συνήθως κι όμως μοναδικά. Έτσι απλά και λιτά μπόρεσε να αλλάξει τον ρου της ελληνικής μουσικής. Ήταν άραγε ενσυνείδητο όλο αυτό; «Το έργο μου είναι προϊόν συναισθηματικών σκέψεων», λέει η ίδια, είναι συνδυασμός σκέψης και αισθήματος. Γι’ αυτό και δεν την βαραίνει το άγχος αν θα ανταποκριθούν τα κατοπινά έργα της στη σύγκριση με τα παλαιότερα: «Δεν πάω ποτέ για να πετύχω το καλύτερο έργο, πάω για να πετύχω το διαφορετικό. Εξ ου και θέλω να πιστεύω ότι δεν την “ψώνισα” ποτέ, απλά μου αρέσει να εργάζομαι, λατρεύω το παιχνίδι με τη φαντασία και είμαι προσηλωμένη σ’ αυτό».

Και όντως, παρά την καθολική αναγνώριση του σπουδαίου ταλέντου της και τη διεθνή απήχηση του έργου της, μοιάζει καμιά φορά σαν να αρνείται το πόσο μεγάλη δημιουργός είναι, σαν να μην την αφορά το μέγεθος της τέχνης της. Το έργο της ήταν τόσο μπροστά από την εποχή του, που μοιάζει να συντονίζεται με το σήμερα που ζούμε, είναι «επειγόντως relevant» θα έλεγε κανείς. Αναρωτιέμαι αν έγραφε ενσυνείδητα για το μέλλον ή αν απλά εμείς αργήσαμε να καταλάβουμε: «Όλα μου τα ποιήματα αφορούσαν γεγονότα, αφορούσαν ιστορίες από τη γύρω ζωή, έτσι όπως τις βίωνα παρατηρώντας τις. Και γνώριζα καλά τη διαχρονικότητά τους. Η αληθινή ζωή είναι διαχρονική. Βλέποντας όμως τα πράγματα εκ των υστέρων, ομολογώ τώρα ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είδα τελικά το μέλλον».

Στο τσίρκο Curatola (Harlem) στη Νέα Φιλαδέλφεια, 1986

Τα τραγούδια της έχουν συχνά μια ακριβή θλίψη, μια θλίψη πλούσια, καμία σχέση με το φτηνό μελό. Κάτι σαν ανοιχτή καρδιά. Τη ρωτάω αν είναι τόσο ευαίσθητο και τρυφερό άτομο όσο θα υπέθετε κάποιος ακροατής της: «Μάλλον είμαι … βελούδινο ατσάλι», μου απαντά. Αναφέρω τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον ορισμό του για την ποίηση. «Για μένα η μουσική δεν είναι τοίχος για να κρύψω το πρόσωπό μου», μου λέει, «είναι τρόπος για να μιλήσω».

«Θα ήθελα να κάνω όπερα, ένα ορατόριο»

Κι όμως σταμάτησε να γράφει για κάποια χρόνια. «Ναι, κι όταν επανήλθα είδα ότι δεν με είχε ξεχάσει κανείς. Ομολογώ ότι δεν περίμενα ανταπόκριση από τον κόσμο σε τέτοιο βαθμό». Πάντως η μουσική είναι για εκείνη και δημιουργία, αλλά και επικοινωνία, δεν τα ξεχωρίζει: «Αν μου ζητούσατε να σας πω μια στιγμή πολύ μεγάλης χαράς που θυμάμαι, θα σας έλεγα ότι τη μεγαλύτερη πληρότητα την αισθάνθηκα τόσο όταν βγήκα στο κατάμεστο Ηρώδειο, όσο και όταν μόνη προετοίμαζα τις Μάσκες Ηλίου».

Πριν από 30 χρόνια, ο Μάνος Χατζιδάκις προέτρεπε τους ανθρώπους να ακούν τη μουσική της Λένας Πλάτωνος. Αναρωτιέμαι, τώρα που τα χρόνια πέρασαν, τι θα μας προέτρεπε αυτή να ακούσουμε από τη νέα γενιά δημιουργών: «Πολλούς. Μου αρέσουν πολλά πράγματα στη σύγχρονη μουσική παραγωγή. Σας λέω ενδεικτικά την Έλσα Μωυσιάδου, τον Νίκο Χαλβατζή, τη Σίσσυ Μακροπούλου».

Σκέφτομαι πόσο έχω αγαπήσει το έργο της, πόσο βαθιά μέσα μου έχει γράψει, πόσο την κουβαλάω και μου φαίνεται λες και τα έχει πει όλα. Η ίδια, αλήθεια, υπάρχει κάτι που νιώθει ότι δεν έχει κάνει σε 40 χρόνια καριέρας; «Θα ήθελα να κάνω όπερα, ένα ορατόριο. Και τα τραγούδια που δεν τελειώνουν ποτέ», μου λέει. Τα δικά της τραγούδια όντως δεν τελειώνουν ποτέ. Κυρία Πλάτωνος, σας ευχαριστούμε για όλα.

Στο τσίρκο Curatola (Harlem) στη Νέα Φιλαδέλφεια, 1986

*Οι φωτογραφίες του Σπύρου Στάβερη με τη Λένα Πλάτωνος, τραβήχτηκαν στο τσίρκο Curatola (Harlem) στη Νέα Φιλαδέλφεια, το 1986

Info: Λένα Πλάτωνος live: Ρετροσπεκτίβα | Παρασκευή 10 Φεβρουαρίου στις 22:00 | six d.o.g.s.

Κερδίστε προσκλήσεις για το live της στο six d.o.g.s. μέσα από τη σελίδα μας.