Εκατό χρόνια συμπληρωμένα έχει πια η Οκτωβριανή Επανάσταση και εκτός όλων των άλλων που κυκλοφόρησαν, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το βιβλίο «Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα» (Εισαγωγή, ανθολόγηση, απόδοση Γιώργος Τσακνιάς).

Τα ανέκδοτα που έλεγαν οι πολίτες  για το καθεστώς μέσα στο οποίο ζούσαν ξεκίνησαν να υπάρχουν από τον πρώτο καιρό της επανάστασης και κράτησαν μέχρι την πτώση του Τείχους του Βερολίνου και τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991.

Ήδη από το 1930 κυκλοφόρησαν στη Δύση οι πρώτες συλλογές από αυτά, ενώ παρανόμως κυκλοφορούσαν και στο παλιό «ανατολικό μπλοκ». Η έλλειψη αγαθών και οι ουρές έξω από τα καταστήματα, τα άδεια καταστήματα, οι αποτυχημένες μεταρρυθμίσεις, τα ήθη και η ορολογία που χρησιμοποιούσε το καθεστώς, η βάναυση παρέμβασή του στην καθημερινή ζωή των πολιτών, ο παράδεισος που δεν «εμφανίστηκε» ποτέ.

Τα ανέκδοτα ήταν μια πηγή γέλιου και διαφυγής από την πραγματικότητα, η μόνη φωνή που μπορούσε να ακουστεί, να χαλαρώσει τους πολίτες από το φόβο και την πλήρη παράδοσή τους σε κανόνες σχεδόν τυραννικούς. Μάλιστα μόλις η χώρα, επί Χρουστσόφ άρχισε να αποσταλινοποιείται, απελευθερώθηκαν από τα Γκουλάγκ περίπου 20.000 που είχαν σταλεί εκεί επειδή ήταν «εραστές» των αντισταλινικών ανεκδότων. Μέχρι σήμερα, στη Ρωσία θεωρούνται τα πιο ζουμερά σατιρικά κειμενάκια που αφορούν το σοβιετικό καθεστώς με πρώτα στη λίστα αυτά για τον Στάλιν, τον Μπρέζνιεφ και τον Γκορμπατσόφ.

Στο βιβλίο ανθολογούνται περί τα 160 αντιπροσωπευτικά (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα, που προέρχονται από ρωσικές ή μεταφρασμένες στα αγγλικά πηγές και καλύπτουν την περίοδο από τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια μέχρι την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων.

Το εισαγωγικό κείμενο επιχειρεί να ερμηνεύσει τα ανέκδοτα ως ιστορικό φαινόμενο αλλά και ως δημιούργημα του προφορικού πολιτισμού. Στόχος της ανθολογίας είναι να δώσει στον αναγνώστη μια μικρή γεύση της ιστορίας του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» από τη σκοπιά των ανθρώπων που έζησαν την ιστορία αυτή στο πετσί τους. Το πικρό γέλιο τους δεν είναι παρά άλλη μια ψηφίδα της ανθρώπινης κατάστασης· όπως λέει ο Επιθεωρητής του Γκόγκολ: «Με ποιον γελάτε; Με τους εαυτούς σας γελάτε!»

“Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα 1917-1989” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κίχλη.