Ένας γαλάζιος ουρανός βγαλμένος από την Ορέστεια
Ορθώνεται σαν αψίδα από πάνω μας. Ω πατέρα, είσαι από μόνος σου
Ρωμαλέος και ιστορικός σαν Ρωμαϊκή Αρένα.
Στρώνω για το γεύμα μου πάνω σ’ ένα λόφο με μαύρα κυπαρίσσια.
Τα διαμπερή σου κόκκαλα και ακάνθινα μαλλιά είναι σκορπισμένα.

Σύλβια Πλαθ, Colossus

 

Με αφετηρία την Ορέστεια και με τίτλο δανεισμένο από το ποίημα της Σύλβια Πλαθ «Colossus», η ομάδα Helter Skelter Co. του Θάνου Παπακωνσταντίνου ξεκινά τις παραστάσεις της από την Πέμπτη 27 Απρίλιου 2017, στο γκαράζ του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης. Βασισμένη στην τραγωδία Αγαμέμνων του Αισχύλου με την Μαρία Καλλιμάνη στο ρόλο της Κλυταιμνήστρας, το «Colossus» είναι το τρίτο και τελευταίο μέρος της τριλογίας «Carnage», μιας ελεύθερης απόδοσης της Ορέστειας ενώ έχουν προηγηθεί τα μέρη «Venison» (2012) και «Pedestal» (2013), εμπνευσμένα από τις Ευμενίδες και τις Χοηφόρους αντίστοιχα.

«Η σκέψη για τον τίτλο», λέει ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, «ξεκίνησε από αυτό το ποίημα της Σύλβια Πλαθ, το “Colossus”, ένα ποίημα στο οποίο μιλά για τον πατέρα της, ενώ συγχρόνως βλέπει τον εαυτό της ως εγκλωβισμένο ον, καταδικασμένο να συντηρεί το κατεστραμμένο μνημείο ενός άντρα. Αυτή είναι η αφορμή για τη σκέψη του πώς μια γυναίκα μπορεί να βλέπει τον εαυτό της, καταδικασμένο και εσαεί εξαναγκασμένο να συντηρεί μια κατασκευή που έχει φτιάξει ένας άντρας και το οποίο συνδέεται με την Ορέστεια όπου συναντάμε το ζήτημα των δυο φύλων και όπου το θέμα της πάλης ανάμεσα σε αυτά είναι ένα θεμελιώδες ζήτημα. Στο Colossus, η μητέρα του μύθου πάει κόντρα στην ιδέα ότι πρόκειται για μια βασίλισσα, μια γυναίκα πολύ δυναμική που έχει κρατήσει τα ηνία του σπιτιού κρατάει μανιάτικο και περιμένει να εκδικηθεί, εδώ μιλάμε για μια γυναίκα παραδομένη σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο, που πρόθυμα θυσιάζει τα πάντα ακόμα και τα παιδιά της στο όνομα της τάξης αυτών των πραγμάτων».

Αυτό συνδέετε με τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, την απόλυτη παράδοση της γυναίκας;
Υπάρχει αυτή η αναφορά, για τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποίησαν τη γυναίκα αυτά τα καθεστώτα, θεωρώντας τες ως μηχανές αναπαραγωγής ή αλλιώς, ως πρότυπο συζύγου που γεννά τα παιδιά. Όταν διάβαζα το Colossus, με απασχόλησε πολύ η σκέψη για τον τρόπο με τον οποίο μια γυναίκα μπορεί να εξυπηρετήσει κάτι πέρα από έναν άντρα, σκέφτηκα ό,τι ορίζουμε ως θηλυκό εξ αντιδιαστολής, με ό,τι δεν είναι αρσενικό. Και αυτό εντελώς σχηματικά εκφράστηκε κατά κόρον στα ολοκληρωτικά καθεστώτα ακόμα και σε σχέση με τα ανδρικά σώματα που προέβαλε ως όργανο πολέμου, ενώ τις γυναίκες σαν ιερές αγελάδες.

Θάνος Παπακωνσταντίνου

Πιστεύετε ότι η ιδέα της πίστης σε ένα καθεστώς για παράδειγμα, είναι κάτι που το έχει ανάγκη ο άνθρωπος για να οργανώσει τη ζωή του;
Η ιδέα της πίστης σε ένα θεό ή σε μια ιδέα, με τους όρους του απόλυτου ξεκινά συνήθως κανονικά και στο τέλος οδηγεί σε μια εικόνα καταστροφής. Εδώ έχουμε μια γυναίκα που η πίστη της δίνει ένα λόγο ύπαρξης πολύ συγκεκριμένο, σε ένα εξίσου συγκεκριμένο σύστημα που με τη σειρά του σου δίνει μια οδηγία χρήσης και ένα συγκεκριμένο κώδικα συμπεριφοράς. Πιστεύω ότι ο άνθρωπος έχει ανάγκη αυτό τον «οδηγό», αλλιώς έρχεσαι αντιμέτωπος με το χάος με την αταξία, είναι κάτι που μας κληρονομείται σαν κανόνας, όμως το απόλυτο δεν αντέχει, οπότε αναγκαστικά φτάνεις σε μια έκρηξη, μια καταστροφή που συνυπάρχει με το τέλος με το θάνατο. Από την άλλη έχουμε ανάγκη αυτή την πίστη, γιατί γύρω μας, ειδικά στο σύγχρονο κόσμο, όλα την διασπούν και σε όλα τα επίπεδα. Ενώ η πίστη θέλει αφοσίωση και χρόνο για να έχει διάρκεια, υπάρχει η τάση να διαλύονται τα πάντα, να γινόμαστε εργάτες ενός κόσμου που δεν υπάρχουν ρίζες, συνδέσεις με κάποιον ή κάτι, να είμαστε διαθέσιμοι ανά πάσα στιγμή και παντού προσφέροντας τις υπηρεσίες μας σε όλους ανεξαιρέτως. Οπότε συναντάμε τόσο στις κακές ποιότητες του ολοκληρωτισμού όσο και στην πλήρη ελευθεριότητα του καπιταλισμού δυο διαλυμένες περιπτώσεις από άλλο δρόμο και με άλλο τρόπο.

Η σχέση που σας απασχολεί μέσα σε αυτό το περιβάλλον είναι ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα;
Από τη  μια έχει να κάνει με την κατασκευή των προτύπων του άντρα και της γυναίκας ως αρχετυπικών συμβόλων μέσα σε έναν αυστηρά δομημένο κόσμο, από την άλλη διαπραγματεύεται τη σχέση των δυο φύλων από τη μεριά και την ψυχολογική κατάσταση της γυναίκας, η οποία χρησιμοποιείται ως όχημα και ως μέσο, κάτι που είναι βαθιά ριζωμένο μέσα μας και δεν έχει αλλάξει πολύ στις μέρες μας. Και καθώς η παράσταση τοποθετείται σε ένα κόσμο άχρονο, με ενδιαφέρει και το πώς συνομιλεί και με το τώρα, το πόσο δύσκολο είναι να απομακρυνθούμε, να σπάσουμε συνήθειες ή καταστάσεις, μιλώ και για το πιο μικρό και προσωπικό, μέχρι το πιο μεγάλο, αλλά και πόσο εύκολα, σχεδόν αντανακλαστικά, κινούμαστε σε μια κατάσταση οπισθοδρομική και συντηρητική, τόσο για να περισώσουμε τα κεκτημένα μας, αλλά και από το φόβο να μην κάνουμε ένα βήμα για να μάθουμε και το παρακάτω.

Colossus

© Μάνος Στρατήγης

Μου λέτε με έναν τρόπο ότι ο κόσμος παρόλο που κινείται με μεγάλη ταχύτητα προς τα εμπρός, οπισθοδρομεί παράλληλα για να νιώσει ασφαλής.
Υπάρχει γενικά μια στροφή σε ένα συντηρητισμό, αυτό με ενδιαφέρει πολύ και χρησιμοποιώ μια τέτοια φόρμα για να μιλήσω για έναν κόσμο ολοκληρωτισμού, επειδή όσο και αν ζούμε σε μια δημοκρατία, είμαστε διαλυμένοι σαν να είμαστε σε ακήρυχτο πόλεμο. Η δική μου ερμηνεία είναι ότι υπάρχει πολύς φόβος, μόνο στο παρελθόν είναι πιο βολικά και όμορφα τα πράγματα γιατί έχουν αποτιμηθεί, ενώ στο παρόν αυτό δε συμβαίνει, ζούμε σε αυτό και είναι δύσκολο να δούμε τη μεγάλη εικόνα. Οπότε το μέλλον σε κάθε παρόν φέρνει φόβο και τρόμο επειδή είναι άγνωστο. Ειδικά σε περιόδους σαν τη σημερινή ο άγνωστος κόσμος είναι πολύ τρομακτικός. Πιστεύω ότι είναι η τάση μας να είμαστε πιο συντηρητικοί και εφησυχασμένοι και τακτοποιημένοι και αυτό είναι κάτι που βολεύει και εμάς και του άλλους που θέλουν ανθρώπους πρόθυμους να εμπνευστούν χωρίς να το πολυψάξουν και δεν εξαιρώ τον εαυτό μου καθόλου από αυτή τη συνθήκη.

Υπάρχει πολύς φόβος, μόνο στο παρελθόν είναι πιο βολικά και όμορφα τα πράγματα γιατί έχουν αποτιμηθεί

Μου λέτε από πού ξεκινάτε όταν αποφασίζετε να κάνετε μια παράσταση;
Υπάρχει η ιδέα, η προετοιμασία που κρατά πολύ, αλλά με ενδιαφέρει να ξεκινώ από το χώρο. Οπότε υπάρχει πρώτα το πού γίνεται, ύστερα το τι γίνεται και τελευταίο το τι λέγεται. Το πού γίνεται επηρεάζει τα πάντα. Αυτό το κατάλαβα κι εγώ εκ των υστέρων, γιατί μου αρέσει να κάνω θέατρο και κάνοντας θέατρο καταλαβαίνεις τι σου αρέσει. Δε θέλω να κάνω όμορφα σκηνικά αλλά ένα χώρο με αφήγηση και δραματουργία. Και όλα να εξυπηρετούν το χώρο, άρα και την παράσταση. Επειδή για μένα ο χώρος είναι θεμελιώδες στοιχείο και το πού γίνεται κάθε φορά είναι καθοριστικό. Δηλαδή αλλιώς θα έκανα μια παράσταση στην Πειραιώς 260 και αλλιώς την κάνω στο γκαράζ του Κακογιάννη, πιάνεις αλλιώς την εικόνα σε αυτή την  κλίμακα με το χαμηλό ύψος και το απέραντο βάθος. Και αυτή είναι μια αφήγηση ερήμην των ηθοποιών, ενώ αυτοί πρέπει να είναι και ορατοί και υπαρκτοί μέσα στους κανόνες και το σκηνικό χρόνο.

Μια και μιλάμε για κανόνες, πέστε μου με ποιο τρόπο βλέπετε τους ηθοποιούς.
Πρώτα από όλα πιστεύω ότι έχουμε πολύ καλούς ηθοποιούς. Αυτό που λείπει και είναι παρεξηγημένο το επάγγελμα είναι το ότι ένας μουσικός ή ένας χορευτής για παράδειγμα βαδίζει πάνω σε συγκεκριμένους κανόνες ενώ αυτοί οι κανόνες δεν υπάρχουν στο θέατρο. Είμαστε ένας κόσμος που παίζει κυρίως με το θυμικό, αυτός είναι ένας λόγος που μου αρέσει το θέατρο γιατί βλέπεις κάτι να συμβαίνει μπροστά σου και είναι εξαιρετικά ανθρώπινο, από την άλλη υπάρχουν πολύ λεπτά όρια και μη γελιόμαστε εμείς δεν είχαμε ποτέ μια σοβαρή εκπαίδευση με κανόνες, που και αυτή δεν μπορούμε να τη σκεφτούμε ως ιδανική και γεννά άλλα προβλήματα μέσα σε μια τελειότητα μάλλον βαρετή. Με αυτά που έχουμε μάθει εμείς και στα δικά μας κεφάλια δεν υπάρχουν περιορισμοί, κανόνες ενώ στην ουσία από εκεί ξεκινάς για να φτιάξεις στη σκηνή ένα κόσμο, ένα χρόνο.

Colossus

© Μάνος Στρατήγης

Μπορεί ένας δημιουργός σήμερα να δείξει σε ένα ανάπτυγμα της τέχνης του τον κόσμο του;
Παρά το καλό δυναμικό μας, πιστεύω ότι όλα γίνονται λίγο άναρχα και σπασμωδικά. Αν δεν ασχοληθεί κάποιος σοβαρά και δεν υπάρξει κάποια χρηματοδότηση, μοιραία θα είμαστε καταδικασμένοι να μείνουμε υψηλού επιπέδου ερασιτέχνες. Για να πάμε παραπέρα, να γίνουμε εξωστρεφείς χρειάζεται στήριξη και ο κόσμος μέσα σε αυτά τα χρόνια έδειξε ότι δεν εγκατέλειψε το θέατρο ως συνήθεια. Ως προς εμάς τους καλλιτέχνες, έχει να κάνει με την αναζήτηση που έχει σχέση με την τέχνη μας.

Δεν έχουμε σταθερές για να βγουν μεγάλοι καλλιτέχνες

Και εμένα μου αρέσει να κάνω παραστάσεις, αλλά είναι άλλο να θες να είσαι αποτελεσματικός και να θες να παράγεις μέσα σε δυο μήνες μια παράσταση και άλλο να κάνεις μια εκ βαθέων αναζήτηση, εγώ τουλάχιστον δεν μπορώ να το κάνω. Οπότε, όχι μόνο για μένα, ο ορίζοντας όλων όσων συμμετέχουν σε μια παράσταση περιορίζεται, αλλάζει αναγκαστικά και δεν υπάρχουν απαιτήσεις ούτε για την ποιότητα, ούτε για το αισθητικό αποτέλεσμα γιατί δεν έχεις χρόνο να δουλέψεις μια παράσταση με ακρίβειες συντονισμούς, ποιότητες. Οπότε ή θα κάνεις κάτι φασόν ή θα αρχίσεις να επαναλαμβάνεις πράγματα που έκανες και είχαν επιτυχία ή κάτι που είδες και σου άρεσε αλλά δε θα το λιώσεις δε θα το κουράσεις, ούτε τα χρήματα θα έχεις να το κάνεις. Καθώς οι συνθήκες ορίζουν το αποτέλεσμα στο τέλος, σε υποτάσσει μια κατάσταση που είναι πολύ πιο πάνω από εσένα και δεν την ορίζεις. Δηλαδή δεν έχουμε σταθερές για να βγουν μεγάλοι καλλιτέχνες αν και αυτό δε σημαίνει τίποτα από μόνο του, ότι δηλαδή αν έχεις σταθερές γίνεσαι υποχρεωτικά μεγάλος καλλιτέχνης. Απλώς είμαστε όλοι πολύ αφύλαχτοι.

Πιστεύετε ότι η επαφή με την τέχνη αλλάζει τους ανθρώπους;
Πιστεύω ότι η τέχνη σε μετακινεί ακόμα κι όταν δεν μπορείς να το καταλάβεις. Απλά, ανοίγει κάτι μέσα σου, δεν είναι πράγματα που έχουν άμεσο αποτέλεσμα, δουλεύει μακροπρόθεσμα και σε μετακινεί λίγο-λίγο. Επειδή μου έχει συμβεί, το πιστεύω και για τους άλλους. Σήμερα υπάρχει μεγάλη διάσπαση προσοχής και θέλει κόπο να συγκεντρωθείς σε κάτι που σου αρέσει, αλλά πιστεύω ότι είναι λάθος να θεωρούμε την τέχνη πολυτέλεια. Είναι δομικό στοιχείο του ανθρώπου και ανάγκη του. Υπάρχει μεγάλο σκοτάδι μέσα μας και αυτές είναι εστίες γεμάτες φως, το θέατρο είναι ένας από αυτούς του χώρους.

 

Το απόσπασμα από το ποίημα «Κολοσσός» της Σύλβια Πλαθ προέρχεται από τα Ποιήματα, Σύλβια Πλαθ, εκδόσεις Κέδρος, μετάφραση Κατερίνα Ηλιοπούλου, Ελένη Ηλιοπούλου

Info παράστασης:

Colossus | 27 Απριλίου – 14 Μαΐου 2017 | Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης