Ο Γιώργος Λάνθιμος και ο Ευθύμης Φιλίππου τα πάνε πολύ καλά από βραβεία: Ο «Κυνόδοντας» πήρε το Μεγάλο Βραβείο στο τμήμα «Ένα Κάποιο Βλέμμα» στις Κάννες και μια υποψηφιότητα για Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας, οι «Άλπεις» κέρδισαν το βραβείο σεναρίου στο Φεστιβάλ Βενετίας, το «The Lobster» κέρδισε το βραβείο της κριτικής επιτροπής στις Κάννες, υποψηφιότητα για Όσκαρ σεναρίου και υποψηφιότητα για BAFTA, ενώ και το φετινό «The Killing of a Sacred Deer» βραβεύθηκε για το σενάριό του στις Κάννες.

Με τον «Κυνόδοντα», οι δυο τους δημιούργησαν αυτό που αργότερα ονομάστηκε «Greek Weird Wave», ένα κινηματογραφικό ρεύμα που περιλαμβάνει τους ίδιους, την Αθηνά-Ραχήλ Τσαγγάρη, τον Αλέξανδρο Αβρανά και άλλους – ένα ρεύμα που ο Λάνθιμος με τον Φιλίππου αποτελούν τις κορυφές του. Ο «Κυνόδοντας» ήταν μια εντυπωσιακά γυρισμένη και αξιοσημείωτα καλογραμμένη και καλοπαιγμένη ταινία, που άγγιζε τις έννοιες της πίστης, της ταυτότητας, της γονεϊκότητας και του κοινωνικού ελέγχου, που ο μύθος της ήταν εν τέλει και απολύτως αρχετυπικός: μια ιστορία για την ανάγκη και την αναζήτηση της ελευθερίας.

Κυνόδοντας

Κυνόδοντας

Αν ο «Κυνόδοντας» ήταν μοντέλο αφηγηματικής σαφήνειας, οι «Άλπεις» ήταν δομημένες γύρω από την έλλειψη και τον υπαινιγμό: ο θεατής περνάει αρκετή ώρα προσπαθώντας να καταλάβει τι γίνεται, αλλά στο τέλος της ταινίας έχει επιβραβευθεί με ένα πραγματικά πρωτότυπο έργο, ένα έργο-σταθμό για το σύγχρονο κινηματογραφικό υπαρξισμό. Ο Λάνθιμος και ο Φιλίππου προσφέρουν μια συγκλονιστική, αλληγορική απεικόνιση της θλίψης και ο θεατής συνειδητοποιεί βγαίνοντας από την αίθουσα ότι αυτός ο άγριος, παράξενος κόσμος, δεν είναι και τόσο άρρωστη φαντασία: είναι λίγο-πολύ ο δικός μας κόσμος.

Άλπεις

Άλπεις

Το «The Lobster» επεκτείνει τη θεματική των δυο προηγούμενων ταινιών, έτσι καθώς εκμεταλλεύεται τις δυνατότητες του παράλογου concept του για να καταλήξει σε πολύ ωραίους στοχασμούς για την αγάπη, τη μοναξιά, το μοίρασμα, το ζειν εν κοινωνία και την ψευδεπίγραφη «ελαττωματικότητα» (οι εμφανείς αναπηρίες παρουσιάζονται σαν χαρακτηριστικά που φέρνουν το άτομο πιο κοντά, όχι πιο μακριά, στον εαυτό του και τους άλλους). Είναι μια, από πολλές απόψεις, πετυχημένη (αν και σκληρή) ταινία, ακόμη και μαγευτική ανά στιγμές (οι σκηνές του κυνηγιού μπορούν να σταθούν επάξια δίπλα στον Μπουνιουέλ του «Φαντάσματος της Ελευθερίας»), αλλά είναι κι ένα μικρό βήμα πίσω από τις δυο προηγούμενες προσπάθειες.

The Lobster

The Lobster

Φέτος, οι δημιουργοί επανήλθαν με το «The Killing of a Sacred Deer», ένα φιλμ που δεν έχουμε δει, αλλά που βραβεύθηκε κι αυτό για το σενάριό του. Οι ακαδημίες και τα φεστιβάλ κινηματογράφου φαίνονται προς το παρόν να πιστώνουν την επιτυχία των Λάνθιμου-Φιλίππου περισσότερο στις καίριες και φρέσκες σεναριακές επεξεργασίες του παραλόγου και λιγότερο στη σκηνοθετική μαστοριά. Προσωπικά πιστεύω ότι ισχύει το αντίστροφο: τα σενάρια των ταινιών αυτών είναι παγίδες και θα έμοιαζαν έως και γελοία ανά στιγμές στα χέρια ενός κατώτερου σκηνοθέτη. Ο Λάνθιμος είναι μεγάλος μάστορας και στην ιδιαίτερη και στιβαρή ματιά του οφείλεται το μοναδικό στυλ (κάτι μεταξύ πάγου και σήψης) που δίνει ζωή στις τρελές ιδέες του σεναρίστα του.

 The Killing of a Sacred Deer

The Killing of a Sacred Deer

Οι λεγόμενοι «φεστιβαλικοί» δημιουργοί, πολλές φορές έχουν να αντιπαλέψουν τη ρετσινιά του ελιτίστικου, του κουλτουρέ, του δύσκολου και τα συναφή. Κι αυτό γιατί τα φεστιβάλ γενικώς αντιμετωπίζουν από πολλούς την κατηγορία ότι είναι ξεκομμένα από το κοινό, ότι βραβεύουν δηθενιές κλπ. Προφανώς και υπάρχουν υπερεκτιμημένα φιλμ (όπως και υποτιμημένα), προφανώς και υπάρχουν αδικίες. Όμως η εικόνα έχει και άλλη πλευρά: Αν ας πούμε δει κανείς τις βραβεύσεις των τριών μεγάλων φεστιβάλ (Κάννες, Βερολίνο, Βενετία) τα τελευταία 15 χρόνια (για να μείνουμε στον αιώνα μας), θα βρει ανάμεσά τους πάμπολλα αληθινά υπέροχα φιλμ, αριστοτεχνικά γυρισμένα. Επίσης θα βρει και πολλά φιλμ που σίγουρα δεν άγγιξαν τα πλατιά ακροατήρια – πράγμα όμως που από μόνο του δε λέει τίποτα για το αν είναι σπουδαία ή όχι. Σημασία έχουν τα φιλμ, τα ίδια τα φιλμ ως έργα τέχνης, και πάνω σ’ αυτά πρέπει να γίνεται η συζήτηση.

Εδώ στο χωριό, στη χώρα που λοιδόρησε αγρίως τον Αγγελόπουλο ως «βαρετό», στη χώρα που ποτέ δεν έμαθε να ξεχωρίζει το «δεν μου αρέσει» από το «είναι για πέταμα» (μιας και ο καθένας ανάγει τον εαυτό του σε μέτρο των πάντων), τα δύο νέα παιδιά που άνοιξαν τα φτερά τους για να κάνουν το όνειρό τους πραγματικότητα, ήταν βέβαιο ότι θα έβρισκαν μπροστά τους τις γνωστές αυριανικές κυράτσες του δημόσιου λόγου.

Όμως οι Λάνθιμος και Φιλίππου είναι δυο αληθινοί δημιουργοί, με χαρακτηριστικό στυλ, με εμμονές, με προτερήματα και αδυναμίες, που έχουν φτιάξει μέχρι τώρα ένα corpus σοβαρό και άξιο. Τους αξίζει ο έπαινος και ο θαυμασμός για το ταλέντο τους και τη σκληρή δουλειά τους. Και το εύγε που βάζουν την Ελλάδα (έστω και εξ αντανακλάσεως) στον παγκόσμιο φεστιβαλικό χάρτη, ανοίγοντας πόρτες στο εξωτερικό και για άλλους Έλληνες δημιουργούς.

 The Killing of a Sacred Deer