Η υπογραφή του Μίλο Ράου στις παραστάσεις του, μετατρέπει μια προσωπική ιστορία σε μια αλληγορία ενός ιστορικού πεδίου με μια προβληματική που ξεπερνά και επηρεάζει το πεδίο του προσωπικού. Ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζει τη μορφή του «ερευνητικού θεάτρου» είναι μοναδικός. Δεν διστάζει να αναπαράγει τα ιστορικά γεγονότα όσο το δυνατόν πιο πιστά ή να παίζει με τις αντιλήψεις περί πραγματικότητας, εισάγοντάς μας στο θέατρο της επανάδρασης (reenactment). Ο Μίλο Ράου έρχεται στην Αθήνα, στο Φεστιβάλ Αθηνών, με το Empire (2016), το φινάλε και τρίτο μέρος της «Ευρωπαϊκής τριλογίας», (The Civil Wars (2014), The Dark Ages (2015), μιας τριετούς διερεύνησης του ουμανιστικού μύθου και της πραγματικότητας της Ευρώπης.

Στην παράσταση οι ηθοποιοί μιλούν αραβικά, ρουμάνικα, κουρδικά και ελληνικά και αφηγούνται ιστορίες βασανιστηρίων, φυγής, θρήνου, θανάτου και αναγέννησης. Η Ευρώπη παρουσιάζεται σαν μια κατακερματισμένη ήπειρος με αβέβαιο μέλλον, ενώ ο Ράου αντιμετωπίζει τον ευρωπαϊκό μύθο ως μια πραγματικότητα που ορίζεται από την απώλεια των πατρίδων, τα ανεξέλεγκτα μεταναστευτικά κινήματα και το κλείσιμο των συνόρων.

Οι τέσσερις ηθοποιοί ιχνογραφούν την εικόνα της σύγχρονης Ευρώπης σήμερα και των χαοτικών συνόρων της. Με τις ιστορίες τους η «Αυτοκρατορία» δομείται σαν αρχαία τραγωδία, στην οποία οι πραγματικές ζωές των τεσσάρων ηθοποιών μπερδεύονται με εκείνες των χαρακτήρων που υποδύονται. Μέσα από αυτές τις τέσσερις ιστορίες εξορίας, η «Αυτοκρατορία» απεικονίζει μια Ευρώπη της οποίας το παρελθόν χαρακτηρίζεται από αμέτρητες ρήξεις και κρίσεις και το μέλλον της οποίας πρόκειται να επανεξεταστεί. Το πολιτικό παρόν και μέλλον της Ευρώπης φτάνουν στο τέλος τους, με ένα επικών διαστάσεων προσωπικό πορτρέτο μιας μυθικής αυτοκρατορίας, με τους Ευρωπαίους ως κομιστές των αρχαίων παραδόσεων να στέκονται απέναντι στον homo migrans, τον άνθρωπο μετανάστη.

Empire

Empire

Λένε ότι η νέα γενιά των σκηνοθετών που κάνει θέατρο – ντοκουμέντο, διαφέρει από την παλιότερη, γιατί θολώνει τα σύνορα μεταξύ της μυθοπλασίας και της πραγματικότητας επί σκηνής. Ενώ οι παλιότεροι σκηνοθέτες, όπως ο Πισκάτορ ή ο Βάις, χρησιμοποίησαν την έννοια του ντοκιμαντέρ για να αποκαλύψουν μια πραγματικότητα κρυμμένη πίσω από ένα ιδεολογικό πέπλο που εξυπηρετούσε την ισχυρή κοσμοθεωρία τους, η νέα γενιά έχει την πεποίθηση πως δεν είναι σε θέση να αποκαλύψει μαγικά μια πραγματικότητα που είναι πιο «αληθινή» ή περισσότερο «αντικειμενική» από την πραγματικότητα που παρουσιάζουν τα ΜΜΕ ή μελετάται στα Πανεπιστήμια. Αντίθετα μάλιστα, η νέα γενιά χρησιμοποιεί το θέατρο για να δημιουργήσει μια συνεχή διαπραγμάτευση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τις αναπόφευκτες αναπαραστάσεις της από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, την τεχνολογία, την ιστοριογραφία ή την πολιτική ή την αποδόμηση των εννοιών όπως η αλήθεια, η πραγματικότητα και η γνώση.

Με μια «δημιουργική αντιμετώπιση της πραγματικότητας», ο Μίλο Ράου αποδεικνύει με κάθε του παράσταση τη σημασία της ύπαρξης του πολιτικού θεάτρου σήμερα. Όλα τα έργα του είναι αποτέλεσμα μιας μακράς διαδικασίας, στην οποία η καλλιτεχνική δημιουργία γίνεται αλληλένδετη με την κοινωνιολογική, ιστοριογραφική ή δημοσιογραφική έρευνα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ο Ράου αναφέρεται μερικές φορές στο έργο του ως «θέατρο έρευνας». Είναι εντυπωσιακό το γεγονός πως ο Ράου συνδέεται με ένα στιλ που έχει «καταδικαστεί» από την ιστορική πρωτοπορία και έχει απορριφθεί από τους μοντερνιστές και τους μεταμοντερνιστές, τον ρεαλισμό. Και δε διστάζει να αποκαλεί το θεατρικό του ύφος νεορεαλιστικό, εμπνευσμένος από την ιδέα ότι πρόκειται για επαναλήψεις και ποιητικές απομιμήσεις που παρέχουν πρόσβαση στην πραγματικότητα.

Μίλο Ράου – International Institute of Political Murder. Αυτοκρατορία

Όπως ακριβώς το θέατρο καταφέρνει και συλλαμβάνει μια πραγματικότητα εκτός του πλαισίου της ιστορίας, ο Ράου στα έργα του προσπαθεί να συλλάβει μια στιγμή της ιστορικής εικόνας προσθέτοντας ένα κομμάτι της ιστορικής πραγματικότητας με επίγνωση του χάσματος που υπάρχει μεταξύ των ιστορικών γεγονότων και της ιστορικής αλήθειας, έτσι καθιστά σαφές ότι η ιστορική πραγματικότητα συνεχίζει να συμβαίνει.

Στην πρώτη παράσταση που είδαμε στην Αθήνα, το Hate Radio, ο Ράου εξέταζε το ρόλο του σταθμού RTML (Radio-Télévision Libre des Mille Collines) της Ρουάντα στη γενοκτονία των Τούτσι και στον αφανισμό των μετριοπαθών Χούτου. Ως εισηγητής του θεάτρου της «επανάδρασης», συνθέτει ένα έργο αντλώντας υλικό από αυτόπτες μάρτυρες, μελέτες και αρχειακό υλικό. Η παράσταση αναδεικνύει τον κυνισμό και τους χειρισμούς των δημοσιογράφων του σταθμού, δημιουργών ενός τερατώδους εργαστηρίου επιδέξιας ρατσιστικής προπαγάνδας που προετοίμαζε επί μήνες τη γενοκτονία με τη μορφή διαφημιστικής καμπάνιας. Δείχνει με έναν τρόπο και την ασήμαντη εμφάνιση του ρατσισμού στα πιο ακραία του και παρουσιάζει τη γενοκτονία της Ρουάντα ως πιθανή προετοιμασία του μέλλοντος της Ευρώπης.

Hate Radio

Hate Radio

Τα ιστορικά γεγονότα, καθώς ανήκουν στο παρελθόν αλλά είναι διαρκώς επίκαιρα, απασχολούν διαρκώς τον Ράου που δεν ανακατασκευάζει απλώς ένα αρχικό γεγονός, αλλά χρησιμοποιεί το θέατρο ως αρένα όπου συναντώνται ασυμβίβαστες πολιτικές, ιδεολογικές και ηθικές θέσεις, χωρίς ποτέ να επιτευχθεί συναίνεση. Κατά συνέπεια, το κοινό, δεν αποτελείται πλέον από παθητικούς θεατές: ερωτώνται ως ενεργοί μάρτυρες μιας σύγκρουσης και το θεατρικό πλαίσιο δεν τους απαλλάσσει από την πραγματική τους ευθύνη να κρίνουν ενεργά αυτό που βρίσκεται μπροστά τους.

Οι οικείες σκηνές και τα βιογραφικά στιγμιότυπα των πρωταγωνιστών μετατρέπονται σε συμπτώματα που μας επιτρέπουν να διαγνώσουμε και να αναλύσουμε τις ιστορικές εντάσεις της εποχής μας. Στο Empire συναντάμε μια Ευρώπη σε κοινωνικό και πνευματικό αποπροσανατολισμό, σε μια μετα-ιστορική περίοδο. Στη σκηνή, η πραγματικότητα είναι τόσο θεατρική, όσο και πραγματική, τόσο ρεαλιστική, όσο και αλληγορική για την ανησυχητική ασάφεια των ανθρώπων και της κοινωνίας τους.

Empire

Empire

Ο Ράου πιστεύει ότι το θέατρο στην εποχή του Facebook και των ψηφιακών μέσων, δεν είναι ένα αναχρονιστικό φόρουμ επειδή φτάνει σε πολύ λιγότερους ανθρώπους, οι θεατές δεν είναι παθητικοί δέκτες. «Το θέατρο» λέει, «είναι μια μεταφορά ενός δημόσιου χώρου στον οποίο είναι όλοι μαζί και μόνοι ταυτόχρονα. Υπάρχει συγκέντρωση, σιωπή, ακούμε προσεκτικά τον άλλο, πράγματα που δεν κάνουμε συνήθως. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο στο θέατρο, σε ένα μουσείο μπορείτε να φύγετε μετά από δύο λεπτά. Στο θέατρο είμαστε όλοι κλεισμένοι μέσα σε μια αίθουσα. Είμαστε για λίγο μια παράξενη οικογένεια που πρέπει να περάσει από τις τρομερές εποχές μαζί. Όπως ακριβώς συνέβαινε με τις οικογένειες στο αρχαίο δράμα».

Μίλο Ράου

Μίλο Ράου

Ποιος είναι ο Μίλο Ράου

Ο Μίλο Ράου (γενν. 1972, Βέρνη Ελβετίας) σπούδασε κοινωνιολογία, γερμανική λογοτεχνία και ρωμανικές γλώσσες στη Ζυρίχη, το Βερολίνο και το Παρίσι. Εργάζεται στο θέατρο και τον κινηματογράφο, καθώς επίσης και ως δημοσιογράφος, συγγραφέας και δοκιμιογράφος, ενώ δίνει και διαλέξεις.

Έχει εργαστεί ως συγγραφέας και σκηνοθέτης σε διάφορα ανεξάρτητα, δημοτικά και κρατικά θέατρα, όπως το Staatsschauspiel στη Δρέσδη, το Maxim Gorki Theatre στο Βερολίνο και το Theaterhaus Gessnerallee στη Ζυρίχη. Ο Ράου εισήγαγε την αναπαράσταση ως φόρμα για πολιτικό θέατρο με το έργο The Last Days of the Ceauşescus (Οι τελευταίες μέρες των Τσαουσέσκου, 2009), που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ της Αβινιόν, ενώ ακολούθησε το Hate Radio (Ράδιο Μίσος, 2011), που ανέβηκε στο Radikal Jung Festival του Μονάχου και στο Theatertreffen του Βερολίνου.

Το 2007 ίδρυσε το Διεθνές Ινστιτούτο Πολιτικού Φόνου, μια δραματική σχολή που εστιάζει στην έρευνα σημαδιακών πρόσφατων ιστορικών γεγονότων. Ο Ράου ζει μεταξύ Ζυρίχης, Κολωνίας και νότιας Γαλλίας. Σήμερα έχει αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση του Δημοτικού Θεάτρου στη Γάνδη του Βελγίου μαζί με τον Steven Heene και τον Luk Perceval.

Info παράστασης:

Μίλο Ράου – International Institute of Political Murder. Αυτοκρατορία | 15 – 16 Ιουνίου 2017 | Πειραιώς 260