Kείμενο: Εύη Καλλίνη
Φωτογραφίες: ©Angelos bvba.

 

Γυαλί και οστά: Δυο υλικά σκληρά μα και εύθραυστα ταυτόχρονα, που υπενθυμίζουν στον άνθρωπο τη ματαιότητα της φύσης του, το σύντομο πέρασμά του επάνω στη γη. Δυο υλικά που, ωστόσο, μπορούν να διασωθούν για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, εάν τύχει και διατηρηθούν στις κατάλληλες συνθήκες. Τέλος, δυο υλικά που συνδέονται με τη φλαμανδική παράδοση, καθώς οι πρώτοι ζωγράφοι που χρησιμοποίησαν κονιορτοποιημένα οστά στη ζωγραφική ήταν οι Φλαμανδοί, αλλά και με την πόλη της Βενετίας, μέσω της μακρόχρονης παράδοσης του γυαλιού Μουράνο. Αυτά είναι τα δύο υλικά στα οποία -για πρώτη φορά στη μέχρι σήμερα πορεία του- «περιορίστηκε» ο Jan Fabre στην καινούρια του έκθεση με τίτλο «Glass and Bone Sculptures 1977 – 2017», η οποία ανοίγει επίσημα τις πύλες της στις 13 Μαΐου στη Βενετία.

Skull with Squirrel (2017). Photographer: Pat Verbruggen - ©Angelos bvba

Skull with Squirrel (2017). Photographer: Pat Verbruggen – ©Angelos bvba

Ο περιορισμός αυτός ενδυναμώνει ακόμη περισσότερο τα έργα και το μήνυμά τους, υποστηρίζει ο Dimitri Ozerkov, επικεφαλής των συλλογών σύγχρονης τέχνης του Μουσείου Ερμιτάζ και ένας εκ των τριών επιμελητών που υπογράφουν την έκθεση. Είναι η δύναμη της απλότητας που πολλαπλασιάζεται γεωμετρικά, καθώς ο Fabre «παίζει» με τους αριθμούς: 16 κρανία από γυαλί μουράνο κρατούν στο στόμα τους σκελετούς ζώων (όλα πρόσφατα έργα του 2017) ενώ λίγο παραδίπλα, 9 σφαίρες – πλανήτες αντιγράφουν τις φάσεις της σελήνης (Planet I-X, 2011).

«To be or not to be»

Διεθνώς καταξιωμένος και πολυπράγμων, ο Fabre είναι ένας αιρετικός «πολεμιστής» της σύγχρονης τέχνης. «Η αντίσταση είναι αυτό που σκέφτομαι, όταν φέρνω στο μυαλό μου την τέχνη και την ομορφιά», αποκαλύπτει κατά τη διάρκεια της κουβέντας μας, που πραγματοποιήθηκε στο χώρο της έκθεσης, τη Μονή του Αγίου Γρηγορίου. Πρόκειται για ένα ήσυχο μοναστήρι με εσωτερικό αίθριο που φιλοξένησε μοναχούς από το τάγμα του Αγίου Βενέδικτου τον 13ο αιώνα. Ο χώρος είναι απόλυτα ταιριαστός με την εσωτερική δύναμη και το θρησκευτικό υπόβαθρο των έργων του Fabre.

The Catacombs of the Dead Street Dogs (2009 - 2017), Photographer: Pat Verbruggen - ©Angelos bvba

The Catacombs of the Dead Street Dogs (2009 – 2017), Photographer: Pat Verbruggen – ©Angelos bvba

Οι νεότερες παρεμβάσεις στο κτίριο, όπως στις κολόνες, καθώς και τα σημάδια της φθοράς σε τοίχους και εσωτερικά δάπεδα αυξάνουν την αίσθηση «της γοητείας της απώλειας» και δημιουργούν τον ιδανικό καμβά για να αναδειχθούν τα έργα του Φλαμανδού δημιουργού. Από τη μία μεριά ο αναπόφευκτος θάνατος: σκαραβαίοι, μοναχοί, κρανία, σωροί από ανθρώπινα οστά. Στην απέναντι όχθη, η ζωή. Με την ασυγκράτητη ορμή της, η πολύχρωμη γιορτή της ζωής, όπως εκφράζεται ιδανικά μέσα από το καρναβάλι και το έργο «Κατακόμβες των νεκρών αδέσποτων σκύλων (2009 – 2017)». Πρόκειται για ένα έργο με διττή σημασία: αποτελεί αιχμή για τα σκυλιά που πεθαίνουν παρατημένα στις λεωφόρους της Αμβέρσας αλλά και για τον ίδιο τον καλλιτέχνη, που ο κόσμος του φέρεται ως αδέσποτο σκύλο.

The Pacifier (1977) Photographer: Pat Verbruggen -©Angelos bvba

The Pacifier (1977) Photographer: Pat Verbruggen -©Angelos bvba

Τα εκθέματα είναι συνολικά πάνω από 40 και έχουν φιλοτεχνηθεί μέσα στις τέσσερις τελευταίες δεκαετίες, αρχής γενομένης από το 1977, χρονιά που φτιάχτηκε το εμβληματικό έργο της έκθεσης, η «Πιπίλα». Κατασκευασμένο αποκλειστικά από ανθρώπινα οστά και με κολλημένες στην επιφάνειά της αιχμηρές απολήξεις γυαλιού, αποτελεί παρηγοριά και πόνο μαζί, όπως άλλωστε και η ίδια η τέχνη, που «ξύνει» ή γιατρεύει τις εσωτερικές μας πληγές. Η ζωή και ο θάνατος, το «να υπάρχει κανείς ή όχι», είναι το ερώτημα στο οποίο ο Fabre επανέρχεται μέσα από το έργο του σύμφωνα με τον Giancinto De Petrantonio, τον Ιταλό επιμελητή της έκθεσης και διευθυντή στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Μπέργκαμο. Την τριάδα των curators συμπληρώνει η δική μας, Κατερίνα Κοσκινά, διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.

Canoe (1991). Photographer: Pat Verbruggen - ©Angelos bvba

Canoe (1991). Photographer: Pat Verbruggen – ©Angelos bvba

«I am a one Man Movement»

Η επιγραφή – αυτοαναφορικό έργο του Jan Fabre αποκαλύπτει μια μεγάλη αλήθεια για τον Βέλγο καλλιτέχνη. Εδώ και χρόνια παραμένει πιστός υπηρέτης των εμμονών του, δημιουργώντας έναν συμπαγή εικαστικό πυρήνα που μοιάζει ταυτόχρονα ίδιος αλλά και διαφορετικός. Παλιός αλλά και νέος. Και πάνω από όλα  αληθινός. Αυτό δεν είναι διόλου εύκολη υπόθεση στη σύγχρονη σκηνή της τέχνης. Αν σκεφτεί κανείς, ότι στην ίδια περιοχή, του Dorsoduro, μερικά βήματα παρακάτω, στην Punta della Dogana του Ιδρύματος του Francois Pinault, η υπερβολική και επιφανειακή προσέγγιση του Demian Hirst στην πολυσυζητημένη καινούρια του έκθεση «Treasures from the wreck of the unbelievable» σου αφήνει μια περίεργη γεύση στο στόμα. Βέβαια, πρόκειται για δυο εντελώς διαφορετικούς καλλιτέχνες, με διαφορετική κουλτούρα και φιλοσοφία. «Η Βρετανική αυτοκρατορία κατέκτησε τον κόσμο ενώ το Βέλγιο βρέθηκε πολλές φορές στην ιστορία του στα χέρια κατακτητών. Πρόκειται για έργα διαφορετικά μεταξύ τους», απαντά διπλωματικά ο Fabre σε ανάλογη ερώτηση. Το πιο σημαντικό έργο για αυτόν είναι το «Κανό» (1991), από οστά ανθρώπων και ζώων. Φτιαγμένο το 1991 ως κριτική για τη βία που άσκησαν οι Βέλγοι αποικιοκράτες στο Κογκό, σήμερα μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ, λόγω της πολιτικής διάστασης του ζητήματος των προσφύγων. Επίσης, είναι ένα έργο που αντανακλά την κίνηση -βασικό στοιχείο της φιλοσοφίας του Fabre- αλλά και μια υπενθύμιση της ιδιαίτερης μορφολογίας της Βενετίας, που είναι χτισμένη μέσα στο νερό.

Planet I--‐IX (2011). Photographer: Pat Verbruggen - ©Angelos bvba

Planet I–‐IX (2011). Photographer: Pat Verbruggen – ©Angelos bvba


Κεντρική φωτογραφία άρθρου (από αριστερά προς τα δεξιά)
: Untitled (Bone Ear) (1988). Photographer: Pat Verbruggen – Jan Fabre, Photo: Willy Vanderperre

Info έκθεσης:

Η έκθεση «Jan Fabre. Glass and Bone Sculptures 1977 – 2017» εγκαινιάζεται στις 13 Μαΐου 2017 και εντάσσεται στο παράλληλο πρόγραμμα της 57ης Μπιενάλε της Βενετίας. Διάρκεια: έως 26 Νοεμβρίου 2017.