Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Θεάτρου, που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 20 Μαρτίου, «τρυπώσαμε» στο Μικρό Εθνικό, την παιδική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου, όπου μέσα από παραστάσεις, αλλά και ένα ευρύ πρόγραμμα εργαστηρίων, επιδιώκει να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει τους μικρούς του φίλους, που στα μάτια του δεν είναι άλλοι από τους πολίτες του αύριο, να εξερευνήσουν τους εαυτούς τους και τον κόσμο μας, μέσα από το ίδιο το Θέατρο. Εκεί, συναντήσαμε τις Σοφία Βγενοπούλου (Υπεύθυνη στο Μικρό Εθνικό), Τζούλια Διαμαντοπούλου (Ηθοποιός, Βοηθός- Συνεργάτης Μικρό Εθνικό), Κατερίνα Καραδήμα (σκηνοθέτης της παράστασης «Τα παιδιά του Γαλάζιου Πλανήτη») και Ελένη Ευθυμίου (σκηνοθέτης της παράστασης «Μόμο»), για μια συζήτηση γύρω από την ιδιαιτερότητα του παιδικού θεάτρου και το τι συνιστά μια πετυχημένη παράσταση για παιδιά, και αναζητήσαμε τον δεκάλογο του καλού θεατή και του συνοδού του.

Σοφία Βγενοπούλου, Υπεύθυνη στο Μικρό Εθνικό

Σοφία Βγενοπούλου, Υπεύθυνη στο Μικρό Εθνικό

 

Ας ξεκινήσουμε με την κεντρική σκηνή του Μικρού Εθνικού, πείτε μας, τι παρουσιάζετε φέτος; 
Σοφία Βγενοπούλου: Φέτος επισκέπτεται κάθε μέρα την κεντρική σκηνή η «Μόμο» και η παρέα της: ο γλυκός παραμυθάς Τζίτζης, ο σοφός Μπέπο, ο Μαστροώρας με τους γρίφους του που κρύβουν τα μεγάλα μυστικά της ψυχής μας, οι άνθρωποι και τα παιδιά της γειτονιάς που υιοθετούν την Μόμο, και φυσικά οι Γκρίζοι Κύριοι και Κυρίες που, αν και «οι κακοί» της ιστορίας, φαίνεται να προκαλούν τις περισσότερες φωνές και τα περισσότερα γέλια στους νεαρούς μας θεατές!

Έχουμε τη χαρά, μαζί με εκατοντάδες παιδιών κάθε εβδομάδα, να συγκινούμαστε με μια ιστορία που μας θυμίζει πράγματα πολύτιμα: το νόημα κάθε στιγμής που ζεις με αυτούς που αγαπάς, το δικαίωμα να παίζεις και να χαίρεσαι χωρίς να κυνηγάς συνέχεια τον χρόνο και την παραγωγικότητα, την αξία της φιλίας, την ισορροπία που ο καθένας μας ψάχνει κατακλυσμένος από τις προκλήσεις της σύγχρονης ζωής και πολλά ακόμα, αξίες που ίσως έχουμε αφήσει πίσω μας, αλλά τα παιδιά τις αναγνωρίζουν ακόμα ευτυχώς και χαίρονται πολύ όταν στο τέλος του έργου αυτές θριαμβεύουν, επιβεβαιώνοντας την πίστη τους σε αυτόν τον κόσμο και στο δίκαιο.

Μπορεί το σχολείο να φιλοξενήσει και να αναδείξει μια παράσταση; Ποιες οι απαραίτητες συνθήκες;
Σοφία Βγενοπούλου: Θεωρώ πως η συνάντηση σχολείου και θεάτρου είναι μια συνάντηση με μεγάλα οφέλη και για τους δυο. Είναι μια μεγάλη ευκαιρία για την εκπαίδευση να δημιουργεί μέσα στο σχολείο χώρο για συλλογική δημιουργικότητα, φαντασία και επινοητικότητα, στοιχεία που και τα τρία αποτελούν την βασική συνταγή για μια «καλή» παιδική παράσταση για μένα.

Από την άλλη το θέατρο, κάθε παράσταση, αλλά και εμείς σαν επαγγελματίες έχουμε πολλά να κερδίσουμε, μπαίνοντας στον καθημερινό χώρο των παιδιών. Βρισκόμαστε σε έναν χώρο δικό τους, κοντά τους, καταλύονται πολλά από τα τείχη που χωρίζουν το θεατρικό συμβάν από το κοινό και αυτό υπαγορεύει μεγάλη ειλικρίνεια, αμεσότητα, τεχνική, γενναιοδωρία και ανταπόκριση από μέρους μας.

Επίσης αναγκαζόμαστε να ξεχάσουμε τα μεγάλα σκηνικά, τα εφέ, τις διάφορες δεξιοτεχνικές και σκηνοθετικές κωλοτούμπες και αφηνόμαστε στην ουσία της θεατρικής τέχνης, που είναι η αλήθεια των σχέσεων, η δύναμη των εικόνων, η λεπτομέρεια σε αυτά που λέγονται και αυτά που δεν λέγονται, αλλά εννοούνται.

Από αυτή την άποψη λοιπόν, μια παράσταση μπορεί να ζωντανέψει και να αποκτήσει πολύ νόημα αντιμετωπίζοντας όλη αυτή την πρόκληση. Εάν τα καταφέρει βέβαια και δεν καταφύγει σε πρόχειρες και φτηνές λύσεις.

Διαφέρει τελικά το παιδικό Θέατρο από εκείνο των ενηλίκων; Και σε ποια σημεία;
Σοφία Βγενοπούλου: Νομίζω ότι όλοι οι καλλιτέχνες που ασχολήθηκαν και ασχολούνται σοβαρά με το παιδικό θέατρο θα έλεγαν πως είναι ένα είδος με ακόμα μεγαλύτερες απαιτήσεις, και θα πρόσθετα ένα είδος το οποίο οφείλουμε να υπηρετούμε με μεγάλο αίσθημα ευθύνης.

«Το θέατρο για παιδιά οφείλει να λέει όλη την αλήθεια»

Αλλά πρακτικά και πέρα από προθέσεις πίσω από ένα τέτοιο εγχείρημα, θεωρώ πολύ σημαντικό στο παιδικό θέατρο να έχουμε να πούμε μια πραγματικά καλή ιστορία.Να θυμίζουμε στους εαυτούς μας ότι ο ρυθμός στο χτίσιμο μίας παράστασης είναι μια γλώσσα από μόνος του και πολύ αποτελεσματική μάλιστα. Και να μην υποτιμάμε την νοημοσύνη, αλλά και τις αγωνίες των σύγχρονων παιδιών που είναι μάρτυρες της καθημερινότητάς μας με το να τα κάνουμε όλα απόλυτα κατανοητά, μονοσήμαντα και επεξηγημένα, δηλαδή μία τηλεοπτική σχεδόν αναπαράσταση της πραγματικότητας. Το θέατρο για παιδιά, νομίζω ότι οφείλει να λέει όλη την αλήθεια για να μπορέσει να είναι κάποια στιγμή στη ζωή τους αληθινή εμπειρία και αληθινό καταφύγιο, έτσι όπως μόνο η τέχνη μπορεί να είναι. Φυσικά με γλώσσα και τρόπο που τα παιδιά μπορούν να εκτιμήσουν.

Ποια τα συστατικά μιας επιτυχημένης παιδικής θεατρικής παράστασης;
Ελένη Ευθυμίου: Όταν αυτό που καταθέτεις ως παράσταση αφορά πρώτα απ’ όλα εσένα προσωπικά, σε γοητεύει, το αγαπάς, το πιστεύεις και το πιστεύουν και οι συνεργάτες σου, έχει πολλές πιθανότητες στη συνέχεια να αφορά και άλλους ανθρώπους. Έτσι ίσως μιλάμε για μια επιτυχία. Για να γοητεύσεις όμως το παιδικό κοινό, πρέπει να κάνεις τις προσωπικές σου υπερβάσεις, να ξεχάσεις για λίγο τον “ενήλικο” εαυτό σου, να μπεις στη θέση του παιδιού που έχεις μέσα σου και με αθώα μάτια να προσπαθήσεις να διακρίνεις αν αυτό που δημιουργείς μαγεύει αληθινά το “παιδί” που έχεις μέσα σου.

«Για να γοητεύσεις το παιδικό κοινό πρέπει να κάνεις τις προσωπικές σου υπερβάσεις, να ξεχάσεις για λίγο τον “ενήλικο” εαυτό σου»

Το παιδικό κοινό είναι όντως το πιο απαιτητικό, αλλά ταυτόχρονα και το πιο ειλικρινές κοινό, οπότε καταλαβαίνεις πολύ άμεσα τι πήγε καλά και τι επιδέχεται βελτίωσης. Υπάρχει πάντα η παγίδα να υποπέσεις σε ευκολίες, εντυπωσιασμούς, εύκολο χιούμορ κι “εύκολο” θέμα, πιστεύοντας πως αυτό θα αρέσει στα παιδιά, χωρίς να βάζεις το προσωπικό σου γούστο και κριτήριο – αυτό για μένα όμως δεν αποτελεί συστατικό μίας επιτυχημένης παράστασης, γιατί δεν έχει επιτελέσει τον πιο σημαντικό σκοπό της, να εφοδιάσει το νεαρό θεατή με νέα ερεθίσματα, αλλά και με νέους προβληματισμούς. Δύσκολο το ζύγιασμα λοιπόν… Σε κάθε περίπτωση προτείνω δράση, χιούμορ, μουσική, πίστη, σκληρή δουλειά, μαγεία, προσωπική ματιά και ένα πολύ καλό κείμενο με ισχυρά νοήματα.

Τα παιδιά καταλαβαίνουν τελικά; Αντιλαμβάνονται το μήνυμα μιας θεατρικής παράστασης;
Ελένη Ευθυμίου: Tα παιδιά καταλαβαίνουν πολύ βαθύτερα από όσο νομίζουμε. Δεν πρέπει να υποτιμάμε τους νεαρούς θεατές. Κρίνουμε συνήθως την κατανόηση ή όχι ενός παιδιού με βάση τη νοητική διαδικασία όπως την αντιλαμβανόμαστε εμείς ως ενήλικες. Ξεχνάμε τον τρόπο που όταν ήμασταν παιδιά ρουφούσαμε κάθε ερέθισμα που μας δινόταν και πώς μπορεί να θυμόμασταν κάτι που είχαμε δει μετά από πολύ καιρό, να μας φανερωνόταν σαν ανάμνηση, ακόμα και σαν συνειδητοποίηση. Τα παιδιά έχουν πολύ πιο δυνατό το ένστικτό τους από εμάς τους ενήλικες και αντιλαμβάνονται τα πράγματα με το δικό τους τρόπο. Συχνά μάλιστα τους κάνουν εντύπωση πράγματα που εμείς δε θα προσέχαμε ποτέ.

Μόμο | σκηνοθεσία: Ελένη Ευθυμίου

Μόμο | σκηνοθεσία: Ελένη Ευθυμίου

Ποιος, κατά τη γνώμη σας, είναι ο δεκάλογος του καλού θεατή;
Τζούλια Διαμαντοπούλου: Ο δεκάλογος του καλού, μικρού θεατή (αλλά βασικά του συνοδού του):
1. Κάντε έρευνα για να επιλέξετε την παιδική παράσταση που θα παρακολουθήσετε. Και ακόμα καλύτερα, κάντε την έρευνα αυτή μαζί με το παιδί σας, όσο μικρό κι αν είναι. Εμπλέξτε το στην επιλογή και προετοιμάστε το με τον καταλληλο για την ηλικια του τροπο.
2. Φτάστε στο θέατρο εγκαίρως. Ναι, είναι μια κουβέντα, ειδικά όταν μετακινείσαι μ’ ένα παιδί. Αλλά θα του επιτρέψει να μπει στην «ατμόσφαιρα». Επίσης, με το να φτάσετε ένα τέταρτο νωρίτερα θα προλάβετε να πραγματοποιήσετε και την πολυπόθητη επίσκεψη στην τουαλέτα. Κι αυτό μπορεί να κάνει όλη τη διαφορά.
3. Μην πάτε κατευθείαν στις θέσεις σας. Το φουαγιέ είναι ένας μεταβατικός χώρος, συνδέει τον «έξω κόσμο» με τον «κόσμο της σκηνής». Τα παιδιά το αντιλαμβάνονται αυτό, αλλά χρειάζονται χρόνο για αυτήν τη μετάβαση.
4. Στο φουαγιέ λοιπόν, μιλήστε με το παιδί σας για το έργο, διαβάστε το πρόγραμμα αν υπάρχει, βρείτε τρόπους να του εξάψετε την φαντασία για την παράσταση πριν ακόμα αυτή ξεκινήσει. Μιλήστε του για «την ιεροτελεστία» του θεάτρου που για εμάς τους μεγάλους είναι δεδομένη αλλά για τα παιδιά μαγική: τα τρία κουδούνια, την αυλαία, το χειροκρότημα…
5. Φροντίστε το παιδί σας να μην είναι ούτε διψασμένο, ούτε πεινασμένο κατά τη διάρκεια της παράστασης. Εξηγήστε του πως στο θέατρο καταναλώνουμε ό,τι θέλουμε πριν μπούμε μέσα. Παρ’ όλα αυτά έχετε μαζί σας ένα μπουκάλι με νερό.
6. Εξηγήστε στα παιδιά, από το σπίτι, ότι το θέατρο δεν είναι ούτε σινεμά, ούτε τηλεόραση. Πείτε τους πως ό,τι συμβαίνει, συμβαίνει ζωντανά και απαιτεί τη συμμετοχή μας ακόμα κι όταν αυτή εκφράζεται με τη σιωπή και την προσοχή μας.
7. Κλείστε το κινητό σας. Κλείστε το κινητό σας. Κλείστε το κινητό σας.
8. Θυμίστε στα παιδιά πως το θέατρο είναι μια εμπειρία που μοιράζονται πολλοί άνθρωποι ταυτόχρονα. Είναι ελεύθερα να εκφράσουν τα συναισθήματα που θα τους γεννηθούν αλλά πάντα με τρόπο που δεν ενοχλεί τους υπόλοιπους.
9. Πείτε τους πως δεν χρειάζεται να έχουν αγωνία να καταλάβουν τα πάντα, αμέσως. Η τέχνη λειτουργεί σε πολλά επίπεδα, ταυτόχρονα, αλλά και ετεροχρονισμένα. Πείτε τους πως σίγουρα κι εσείς θα έχετε απορίες στο τέλος. Θα συζητήσετε τις ερωτήσεις μετά την παράσταση και θα αναζητήσετε τότε ερμηνείες, εάν τους είναι ακόμα σημαντικό. Θυμίστε τους όμως πως καμιά φορά οι ανερμήνευτες απορίες έχουν τη δική τους αξία.
10. Το θέατρο, ακόμα και για τον πιο μικρό θεατή, είναι μια εμπειρία καταρχήν αισθητική και κοινωνική. Μην την μειώσετε φορτώνοντας το παιδί, μετά το τέλος της, με υπεραπλουστευμένες ερωτήσεις και «σχολική» διάθεση. Στο θέατρο επιτρέπεται η μαγεία ακόμα κι αν έχει απαγορευτεί οπουδήποτε αλλού στη ζωή μας.

Εκτός από τους γονείς, θεωρείτε πως έχουν και τα Θέατρα κάποια ευθύνη στη διαμόρφωση του καλού θεατή; Σε πολύ λίγα θέατρα για παράδειγμα άκουσα να επικοινωνούν ότι απαγορεύεται το φαγητό.
Τζούλια Διαμαντοπούλου:
Ο παραπάνω δεκάλογος, που απευθύνεται εξολοκλήρου στους γονείς νομίζω απαντά μ’ έναν τρόπο την ερώτηση. Ένας καλά ενημερωμένος, προετοιμασμένος, ξεκούραστος, χορτάτος και ευαισθητοποιημένος θεατής είναι ένας καλός θεατής, είτε είναι 5 χρονών είτε είναι 105. Κι όλο αυτό απαιτεί και δουλειά και προεργασία από τον ίδιο το γονιό αλλά κυρίως απαιτεί κέφι. Εαν το να πάω το παιδί μου στο θέατρο δεν είναι μια αγγαρεία αλλά είναι μια ξεχωριστή εμπειρία που θα ζήσουμε μαζί, όλα γίνονται πιο εύκολα. Όταν ο γονιός πιστεύει στην αξία του θεάτρου αναπόφευκτα αυτό το μεταδίδει και στο παιδί του.

Από την άλλη, ναι, και τα θέατρα έχουν ευθύνη. Όταν σέβεσαι τον θεατή σου, ανεξαρτήτως ηλικίας, προσπαθείς να του προσφέρεις την καλύτερη θεατρική εμπειρία κι αυτό σημαίνει πως απαγορεύεις το φαγητό στην αίθουσα, πως τον αποτρέπεις από το να φωνάζει ή να σκαρφαλώνει στα καθίσματα. Αλλά η βασική υποχρέωση του θεάτρου απέναντι στο παιδικό κοινό, νομίζω, συνίσταται στην επιλογή και στο ανέβασμα καλών, πολύ καλών, παιδικών παραστάσεων.

Τα παιδιά του γαλάζιου πλανήτη | σκηνοθεσία: Κατερίνα Καραδήμα

Τα παιδιά του γαλάζιου πλανήτη | σκηνοθεσία: Κατερίνα Καραδήμα

Η φετινή παράσταση «Τα παιδιά του Γαλάζιου Πλανήτη» βασίζεται στο ομώνυμο, πολυβραβευμένο μυθιστόρημα του Αντρί Σναϊρ Μάγκνασον. Πώς είναι να έχεις στα χέρια σου ένα επιτυχημένο έργο και να το διασκευάζεις για θεατρική παράσταση; Ποιες οι δυσκολίες;
Κατερίνα Καραδήμα: Όχι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Ευτυχώς υπήρχε θεατρική μεταφορά από τον ίδιο τον συγγραφέα. Αλλά παρ’όλα αυτά έπρεπε να διασκευαστεί ειδικά για να απευθύνεται και σε μικρές ηλικίες από 4 ετών και πάνω. Θα μου πεις γιατί τότε αυτό το έργο; Γιατί είναι μια ιστορία που πρέπει να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά από πολύ μικρές ηλικίες, μιας και μιλάει για την άνιση κατανομή πόρων και τα ηθικά διλήμματα της σύγχρονης κοινωνίας. Η ευαισθητοποίηση χτίζεται σχεδόν από την κούνια. Και είναι ο τρόπος επικοινωνίας και η γλώσσα αυτά που πρέπει να αλλάξουν προκειμένου να υπάρξει ουσιαστική απεύθυνση, και όχι η ιστορία και το νόημά της. Η διασκευή όμως δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη -ειδικά όταν θίγονται τόσο σημαντικά θέματα- αν δεν συμμετέχουν και οι ίδιοι οι ηθοποιοί μέσα από αυτοσχεδιασμούς και προτάσεις πάνω στο λόγο που προκύπτουν ουσιαστικά από την ίδια την ιστορία χρησιμοποιώντας αυτό που το παιδί γνωρίζει πολύ καλά, το παιχνίδι. Το δύσκολο είναι μιλήσει κανείς ακριβώς στη γλώσσα του. Και άλλη γλώσσα χρησιμοποιείς σε ένα παιδί 4 ετών και άλλη σε ένα παιδί 8 ετών.. παρ όλα αυτά την γλώσσα του παιχνιδιού την αναγνωρίζουμε και την απολαμβάνουμε όλοι.

Πώς θα χαρακτηρίζατε το ελληνικό παιδικό θέατρο;
Κατερίνα Καραδήμα: Υπήρξε μια περίοδος όπου τα πράγματα ήταν πολύ στάσιμα και πολύ περίεργα. Έβλεπες παραστάσεις παλιά κοπής, με παραμυθένια κοστούμια,τσιριχτές φωνές και στομφώδες παίξιμο ή άλλες φορές υπερπαραγωγές που μόνο ελέφαντας δεν ανέβαινε πάνω στη σκηνή. Με αποτέλεσμα όλα αυτά να είναι τόσα πολλά και υπερβολικά που να μην τα χρειάζεται απαραίτητα ένα παιδί. Αν πας δώρο σε ένα παιδί, πέντε φαντασμαγορικά παιχνίδια την ίδια στιγμή, θα μπερδευτεί, θα θαμπωθεί, θα χάσει την ουσία. Αν του πας όμως ένα παιχνίδι που μπορεί να το μεταμορφώσει με τη φαντασία του και να του δώσεις τον χώρο να παίξει, θα είναι ο εαυτός του, πιο ελεύθερο. Ας μην ξεχνάμε ότι τελικά το παιδί στο συρτάρι με τις κουτάλες θα καταλήξει να αναζητήσει παιχνίδι και το παιχνίδι του έτσι θα έχει διάρκεια. Ακόμα υπάρχουν τέτοιες παραστάσεις, δυστυχώς.

Όμως, υπάρχουν και συνάδελφοι που κάνουν καταπληκτική δουλειά, βλέποντας τις ιστορίες για παιδιά με σύγχρονη σκηνοθετική και υποκριτική ματιά που δεν υποτιμά τη νοημοσύνη τους και τους εξελίσσει τη φαντασία, το χιούμορ και τον τρόπο σκέψης. Και μάλιστα με πολύ απλά μέσα. Πάντα βλέπω αυτές τις δουλειές. Αισιοδοξώ και παίρνω εφόδια!

Τα παιδιά του γαλάζιου πλανήτη | έως 20.05.2018 | Αίθουσα παιδικών εργαστηρίων
Μόμο | έως 01.04.2018 | Κτίριο Τσίλλερ – Κεντρική Σκηνή