Με την ανακοίνωση της έκθεσης “Balenciaga: Shaping Fashion”, το μουσείο Victoria & Albert στο Λονδίνο προσδοκά να κάνει την επόμενη μεγάλη επιτυχία του. Το αφιέρωμα στον άνθρωπο που έκανε αριστουργήματα υψηλής ραπτικής, ξεπερνώντας κάθε όριο ανάμεσα στη δημιουργία ενός ρούχου και την τέχνη, θα ξεκινήσει τον Μάιο και αναμένεται να ξεπεράσει σε επισκεψιμότητα την έκθεση “Savage Beauty” για τον Αλεξάντερ Μακ Κουίν, που έφερε στο μουσείο χιλιάδες νέους επισκέπτες ανανεώνοντας το κοινό του. Στην έκθεση θα στηθεί ένα ολόκληρο εργαστήριο που θα αποκαλύπτει ακόμα και με ακτίνες Χ τα μυστικά της κατά Μπαλενσιάγκα σιλουέτας. Η έκθεση έρχεται σε μια σημαντική στιγμή για το V & A, το οποίο θα έχει σύντομα νέο διευθυντή, τον πρώην βουλευτή των Εργατικών, Tristram Hunt.

Ο Κριστομπάλ Μπαλενσιάγκα, ο διασημότερος μόδιστρος του ισπανόφωνου κόσμου, πρώτα από όλα αναγνωρίστηκε από τους ευφυείς ομοτέχνους του. Τον Κριστιάν Ντιόρ και την Κοκό Σανέλ. Ο μέγιστος μετρ του εικοστού αιώνα, έφτασε στο Παρίσι και το 1937, χάρη στη γενναιοδωρία κάποιων συμπατριωτών του και  άνοιξε τον οίκο ραπτικής του στη λεωφόρο Georges V. Με την πρώτη του επίδειξη τον Αύγουστο της ίδιας χρονιάς, το Παρίσι υποκλίθηκε με τους δημοσιογράφους από όλο τον κόσμο να διαγκωνίζονται για μια θέση στην επίδειξή του. Όλοι με μια ανάσα και ένα βλέμμα είχαν αναγνωρίσει τη μεγαλοφυή απλότητα κάθε ρούχου του Μπαλενσιάγκα, πίσω από την οποία αποκαλυπτόταν ένα αριστούργημα της υψηλής ραπτικής. Αυστηρό κόψιμο, άψογη ραφή, μια απλότητα σχεδόν μαγική που ήταν αδύνατον να αντιγραφεί. Θαμπωμένος από το φόρεμα μιας Αμερικανίδας δημοσιογράφου, ο Κριστιάν Ντιόρ σχολίασε: «Μόνον ο Μπαλενσιάγκα θα ήταν ικανός για ένα τόσο τέλειο φουστάνι. Ο Δάσκαλος όλων μας».

O σχεδιαστής μόδας Κριστομπάλ Μπαλενσιάγκα

O σχεδιαστής μόδας Κριστομπάλ Μπαλενσιάγκα

Ο Μπαλενσιάγκα εισήγαγε τη νέα σιλουέτα. Λαιμός και χέρια ελεύθερα για τα κολιέ και τα βραχιόλια, κοσμήματα της μόδας της εποχής, ποιότητα και λάμψη των υλικών που έκαναν τη γυναικεία σιλουέτα να μοιάζει απόμακρη, σαν γλυπτό σε μουσείο. Τίποτα φανταχτερό, μόνο με μια λεπτομερή ματιά θα μπορούσε κάποιος να διακρίνει τον πλούτο της λεπτομέρειας στο ράψιμο, στο κέντημα, στο τελείωμα. Ο Μπαλενσιάγκα σχεδίαζε τα υφάσματά του, οι προμηθευτές τα κατασκεύαζαν μόνο γι’ αυτόν. Λινά και κρεπ, δαντέλες και υφάσματα που αντανακλούσαν το φως, ανάγλυφα κεντήματα και λοξά κομμένα ρούχα, στα χέρια του έπαιρναν διαστάσεις γλυπτού έργου τέχνης. Ο Μπαλενσιάγκα λάτρευε την υφή των υφασμάτων, τη διαδικασία μέχρι να φτάσει το ρούχο στην πασαρέλα, ζούσε μόνο για τη δουλειά του και για να δημιουργεί πολυτελή και όμορφα σχέδια, μόνος του σχεδίαζε, έκοβε, έραβε, προβάριζε.

Στο ατελιέ του επικρατούσε σιωπή και σοβαρότητα, ένας ναός της τέχνης όπως θυμούνται οι μαθητευόμενοί του Αντρέ Κουρέζ και Εμανουέλ Ουνγκαρό. Τα μοντέλα του δε χαμογελούσαν ποτέ, αυτή ήταν η σκηνοθεσία του, κοίταζαν μακριά και όχι το κοινό των επιδείξεων. Οι αρχές του Μπαλενσιάγκα ήταν αφοσίωση,  ηρεμία και πειθαρχία. Έμενε μακριά από τις πλούσιες πελάτισσές του και την κοσμικότητα που επέβαλε η εποχή να έχουν οι μετρ της μόδας. Ήταν ένας αξιοθαύμαστα αξιοπρεπής δημιουργός, ο οποίος κάποτε είπε στο ζωγράφο Χοάν Μιρό ότι τον ζηλεύει γιατί αν θέλει να δημιουργήσει ένα αριστούργημα το κάνει μόνος του ενώ ο Μπαλενσιάγκα χρειαζόταν ένα στρατό βοηθών για να φτιάξει ένα φουστάνι. Ο Μπαλενσιάγκα μετά το Μάιο του 1968 αποσύρθηκε και ο τύπος σύσσωμος έγραψε ότι μετά από αυτόν η μόδα δε θα είναι ποτέ η ίδια . Έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στο σαν Σεμπαστιάν, στην πατρίδα του την Ισπανία, την οποία δεν άφησε κατ’ ουσίαν ποτέ. Πέθανε το 1972. Ο Σεσίλ Μπίτον στον επικήδειο είπε πως ο φίλος του «δημιούργησε τη μόδα του μέλλοντος». Την ημέρα του θανάτου του το Women’s Wear Daily είχε τίτλο: “The king is dead”.

Ο Μπαλενσιάγκα γεννήθηκε σε ένα μικρό ψαροχώρι της χώρας των Βάσκων, στην Getaria της επαρχίας Gipuzkoa, το 1895. Η μητέρα του ήταν μοδίστρα και ο μικρός Κριστομπάλ την ακολουθούσε στη δουλειά. Πολύ νωρίς, στα δώδεκα άρχισε να δουλεύει σαν μαθητευόμενος σε ένα τοπικό ράφτη. Σε ηλικία μόλις 13 ετών, ζήτησε από τη Μαρκησία de Casa Torres να της σχεδιάσει ένα κοστούμι. Εκείνη τον ρώτησε: «Γιατί θες να το κάνεις αυτό;», και αυτός απλώς απάντησε «Διότι νομίζω ότι μπορώ να το κάνω». Η πλούσια Μαρκησία de Casa Torres, τον πήρε υπό την προστασία της και διαβλέποντας το ταλέντο του τον έστειλε να σπουδάσει στη Μαδρίτη. Εκεί έμαθε αυτά που δε θα εγκατέλειπε ποτέ, σε όλη τους την καριέρα. Ήταν από τους λίγους μεγάλους της μόδας που ήξεραν να σχεδιάσουν, να κόψουν και να ράψουν ένα ύφασμα. Στην Ισπανία η καριέρα του ξεκίνησε αμέσως και με μεγάλη επιτυχία. Ο νέος σχεδιαστής άνοιξε ατελιέ στο Σαν Σεμπαστιάν και υποκαταστήματα στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη. Έντυνε την αριστοκρατία και τη βασιλική οικογένεια και αν δεν είχε ξεσπάσει ο Ισπανικός Εμφύλιος δε θα μετακόμιζε ίσως ποτέ στο Παρίσι. Τον Αύγουστο του 1937, παρουσιάζει την πρώτη του κολεξιόν, με μεγάλη επιτυχία. Η θρυλική διευθύντρια της Vogue, Diana Vreeland, έλεγε πολλά χρόνια αργότερα: «Κανείς ποτέ στα χρονικά δεν είχε εισβάλλει στο Παρίσι και καταλάβει τη γαλλική ραπτική όπως έκανε αυτός ο Ισπανός σχεδιαστής με τις καθαρές, ακριβείς του γραμμές».

Στην κουλτούρα που δημιούργησε για τη γυναικεία σιλουέτα, ο Μπαλενσιάγκα έφερε όλα τα χαρακτηριστικά της καταγωγής του, τα ζωηρά χρώματα της θάλασσας, το κόκκινο του φλαμένκο, τα περίτεχνα κεντήματα στα κοστούμια των ταυρομάχων, το μεγαλείο των αυτοκρατορικών ενδυμασιών, την εκκλησιαστική αυστηρότητα των καθολικών. Τα συνδύασε με αξεπέραστο γούστο για να γίνουν κομψά και σοφιστικέ, γλυπτά που αποπνέουν ελευθερία και τόλμη. Πρωτοποριακά υλικά, απρόσμενοι συνδυασμοί χρωμάτων, συναντούν τη φόρμα ενός μπέιμπι ντολ, φορέματα σάκους, αμπίρ τουαλέτες, παλτό με μεγάλα κουμπιά, φορέματα χωρίς μέση, μπαλούν και τουνίκ, η ραπτική του Μπαλενσιάγκα είναι οραματική. Η φόρμα που προτείνει είναι αφηρημένη και εξαιρετικά πρωτότυπη, δίνει άλλο σχήμα στη σιλουέτα που ήξεραν μέχρι τότε όλοι στον κόσμο της μόδας. Το ρούχο ακολουθεί την πλαστικότητα του σώματος με εκφραστικότητα και χωρίς περιορισμούς.

Ο ίδιος έλεγε ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να είναι όμορφες ή τέλειες για να φορούν τα ρούχα του, τα ρούχα του είναι αυτά που θα τις κάνουν όμορφες. Τα ρούχα του θεωρήθηκαν αριστουργήματα της υψηλής ραπτικής στη δεκαετία του 1950 και του 1960. Η αυλαία του οίκου Μπαλενσιάγκα έπεσε το 1968. Ο Μπαλενσιάγκα ήταν τότε 74 ετών. Σήμερα ο οίκος Balenciaga μόδας έχει καλλιτεχνικό διευθυντή τον Demna Gvasalia. Στις 7 Ιουνίου του 2011 εγκαινιάστηκε το μουσείο Μπαλενσιάγκα στη γενέτειρά του Getaria από τη βασίλισσα της Ισπανίας και τον Ουμπέρ ντε Ζιβανσί, πρόεδρο του Ιδρύματος Μπαλενσιάγκα. Το μουσείο περιλαμβάνει περισσότερα από 1.200 ρούχα σχεδιασμένα από τον Μπαλενσιάγκα, ανάμεσά τους το νυφικό της βασίλισσας Φαμπιόλας του Βελγίου και ρούχα από την κληρονομιά της Γκρέις Κέλι.

Σχετικά άρθρα:

– London strolling – Part I,  η Γκέλυ Γρυντάκη γράφει για την έκθεση “Savage Beauty” του Alexander McQueen

– Μουσείο της χρονιάς ανακηρύχθηκε το Victoria and Albert