starΣε όλη του τη ζωή ο Picasso ακολουθούσε τη συμβουλή ενός γιατρού που του έλεγε: «κάνε πολύ σεξ και πίνε κόκκινο κρασί». Την  ακολούθησε πολύ πιστά μέχρι τα 92 του. Οι γυναίκες του –σε γενικές γραμμές- τρελάθηκαν ή αυτοκτόνησαν με εξαίρεση τη Φρανσουάζ Ζιλό που έκανε την κίνηση ματ, τον εγκατέλειψε και σήμερα ζει στη Νέα Υόρκη ευτυχής στα 94 της.

Ο Πικάσο απέκτησε τέσσερα παιδιά. Ένα εντός γάμου και τρία εξώγαμα. Την Παλόμα Πικάσο (1949) και τον Κλοντ Πικάσο (1947) από τη Φρανσουάζ Ζιλό, τη Μάγια Πικάσο (1935) από την Μαρί Τερέζ Ουόλτερ και τον Πάουλο Ρουίς Πικάσο (1921-1975) από την Όλγα Χοχλόβα. Στα τρία εν ζωή παιδιά του προστίθενται τα παιδιά του Πάουλο, Μαρίνα και Μπερνάρ. Και τα παιδιά της Μάγια, Ολιβιέ, Ρίτσαρντ και Νταϊάνα. Σύνολο κληρονόμων οκτώ και όλοι πολυεκατομμυριούχοι.

 Ο Πικάσο, η Ζακλίν Ροκ, η κόρη του Μάγια και η κόρη της Ζακλίν Κάθι στη βίλα La Californie

Ο Πικάσο, η Ζακλίν Ροκ, η κόρη του Μάγια και η κόρη της Ζακλίν Κάθι στη βίλα La Californie

Παλόμα και Κλοντ Πικάσο ήταν παιδιά εκτός γάμου. Τον είχαν συναντήσει ελάχιστες φορές αφότου η μητέρα τους Φρανσουάζ Ζιλό τον εγκατέλειψε, ενώ η Ζακλίν Ροκ, η τελευταία του γυναίκα δεν επέτρεψε σε κανένα παιδί του να παραστεί στην κηδεία. Η αλλαγή της γαλλικής νομοθεσίας με την αναγνώριση δικαιωμάτων νόμιμων τέκνων και στα νόθα, αποκατέστησε τόσο τον Κλοντ και την Παλόμα όσο και την ετεροθαλή τους αδελφή Μάγια, την κόρη του Πικάσο από την ερωμένη του Μαρί-Τερέζ Γουόλτερ, ως κληρονόμους του μεγάλου ζωγράφου.

Η εγγονή του, Μαρίνα Πικάσο που θέλει να ξεπουλήσει ό,τι έχει και δεν έχει και φέρει το όνομα Πικάσο βαρέως, κατηγορεί τον παππού της ευθέως και δημοσίως για το θάνατο του πατέρα της, Πάουλο που βίωσε «την τυραννία, την προδοσία, τον εξευτελισμό και εν τέλει καταστράφηκε», αλλά και για την τραγική κατάληξη του αδελφού της, Παμπλίτο, για τον οποίο λέει πως υπήρξε το «παιχνίδι του σαδισμού και της αδιαφορίας» του παππού τους και ο οποίος αυτοκτόνησε. Ο κύκλος των συγγενών διευρύνεται με παιδιά από πρώτους και δεύτερους γάμους, ετεροθαλή αδέρφια, παιδιά ερωμένων – κληρονόμους έργων και λοιπά και λοιπά. Εκτός από ένα πολύπλοκο οικογενειακό δέντρο, στο τραπέζι υπάρχει ένα όνομα χρυσωρυχείο, καθώς ο πιο παραγωγικός ίσως ζωγράφος του κόσμου άφησε 70.000 έργα κάθε μορφής, χάρισε πολλά όσο ζούσε και ποιoς ξέρει πόσα ακόμα μέλλει να ανασυρθούν από συρτάρια καλά κλειδωμένα.

Κλοντ και Παλόμα Πικάσο από τον Richard Avedon, 1966

Κλοντ και Παλόμα Πικάσο από τον Richard Avedon, 1966

Το brand name Πικάσο είναι πάντα στην πρώτη πεντάδα έργων που πιάνουν τις υψηλότερες τιμές στις δημοπρασίες, ενώ πολλά άλλα πουλιούνται κάτω από το τραπέζι σε κλειστές δημοπρασίες και αγοραπωλησίες εκατοντάδων εκατομμυρίων. Μόνο το 2015, οι πωλήσεις έργων τέχνης του Πικάσο έφτασαν στα 602 εκατομμύρια ευρώ. Στα αρχεία του ΜοΜΑ που είναι πια ανοιχτά στο κοινό, αν ψάξετε λίγο, θα δείτε ότι το όνομα που βγάζει τα περισσότερα αποτελέσματα, είναι το Πικάσο. Από την έναρξη της λειτουργίας του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης το 1929 έργα του έχουν συμπεριληφθεί σε περισσότερες από 320 εκθέσεις.

Μάγια Πικάσο και Ολιβιέ Βιντμάγιερ- Πικάσο

Μάγια Πικάσο και Ολιβιέ Βιντμάγιερ- Πικάσο

Αυτή η εξαιρετικά δυσλειτουργική «οικογένεια Πικάσο», συνήθως ενώνεται με όχημα το χρήμα, συνασπίζεται κατά περίπτωση και συνεννοείται με κάποιο τρόπο. Ένας από αυτούς ήταν το Μουσείο Πικάσο στο οποίο η Ζακλίν Ροκ είχε αφήσει τους πίνακες που κληρονόμησε ως χήρα Πικάσο μετά την αυτοκτονία της με όπλο το 1986 σε ηλικία 59 ετών. Ο μόνος εν ζωή γιός του έχει αναλάβει τα «ηνία» των κληρονόμων, οι οποίοι το 1979 προχώρησαν σε μια τεράστια δωρεά προς το γαλλικό κράτος, προκειμένου να αποπληρώσουν τον υπέρογκο φόρο κληρονομιάς: συνολικά 5.000 πίνακες, σχέδια, σκίτσα, γλυπτά, κεραμικά, χαρακτικά και εικονογραφήσεις, 200.000 αντικείμενα από το προσωπικό του αρχείο και 150 έργα άλλων εικαστικών από την ιδιωτική του συλλογή, μεταξύ των οποίων Ντεγκά, Σεζάν, Ρουσό κ.ά., βρήκαν μόνιμη στέγη στο Hotel Salé, μια ιστορική έπαυλη του 17ου αιώνα στην παριζιάνικη συνοικία Μαρέ. Το Μουσείο Πικάσο άνοιξε μετά από καθυστερήσεις πολλών ετών και τον προυπολογισμό να εκτοξεύεται το 2014, έχοντας να επιδείξει τη μεγαλύτερη συλλογή έργων του ζωγράφου στον κόσμο.

Pablo Picasso, 1903, La Famille Soler

Pablo Picasso, 1903, La Famille Soler

Το όνομα της τελευταίας του συζύγου Ζακλίν Ροκ ήρθε στην επιφάνεια πριν από λίγες ημέρες με τη δίκη στο Εφετείο του ηλεκτρολόγου και ανθρώπου για όλες τις δουλειές του Πικάσο, Πιερ Λε Γκενέκ, στου οποίου την κατοχή βρέθηκαν 271 πίνακες του εργοδότη του. Ο Λε Γκενέκ αυτή τη φορά είπε ότι τους πίνακες του, τους δώρισε η τελευταία σύζυγος του διάσημου ζωγράφου, η Ζακλίν Ροκ. Ο ίδιος και η σύζυγός του, Ντανιέλ, καταδικάστηκαν το 2015 σε φυλάκιση δύο ετών με αναστολή για κλεπταποδοχή. Στην κατάθεσή του είπε ότι «Η κυρία Πικάσο Ζακλίν είχε προβλήματα με τον Κλοντ Πικάσο», το γιο του ζωγράφου. «Λίγους μήνες μετά το θάνατο του Πικάσο, η Ζακλίν μού ζήτησε να πάρω στο σπίτι μου για να φυλάξω μερικές γεμάτες σκουπιδοσακούλες», συνέχισε, λέγοντας ότι ήταν 15-17 δέματα. «Αργότερα, του ζήτησε να της επιστρέψω τα δέματα, εκτός από ένα για το οποίο είπε «κρατήστε το, είναι δικό σας».

Πικάσο και Ζακλίν Ροκ

Πικάσο και Ζακλίν Ροκ

Άσχετα με το αν πειστεί το δικαστήριο, ο Λε Γκενέκ είπε κάτι σωστό. Ίσως η χήρα του Πικάσο λειτούργησε με αυτόν τον τρόπο για να μην συμπεριληφθούν οι πίνακες στον κατάλογο των έργων που άφηνε για τους κληρονόμους του. Τα έργα που βρέθηκαν στο γκαράζ του Λε Γκενέκ αξίζουν πολύ λίγα. Είναι ανυπόγραφα και πρόκειται για 80 πίνακες και ένα μπλοκ με 91 σχέδια. Ήρθαν στο φως όταν ο Λε Γκενέκ ζήτησε από τον Κλοντ Πικάσο να πιστοποιήσει την αυθεντικότητά τους. Οι κληρονόμοι του ζωγράφου απευθύνθηκαν αμέσως στη δικαιοσύνη. Ο Κλοντ Ρουίς-Πικάσο, εκπροσωπεί στη δίκη τους έξι κληρονόμους του πατέρα του. Ο εισαγγελέας κατηγορεί τον Πιερ Λε Γκενέκ ότι ήταν υποχείριο εμπόρων έργων τέχνης και ότι επιχείρησε να προωθήσει στην αγορά τα έργα που είχε κλέψει ένας εξάδελφός του, πρώην σοφέρ του Πικάσο.

Μερικά από τα 271 σχέδια που βρέθηκαν στην αποθήκη του Λε Γκενέκ

Μερικά από τα 271 σχέδια που βρέθηκαν στην αποθήκη του Λε Γκενέκ

Εκτός από το να κυνηγούν τα έργα του παππού  και πατέρα τους,  οι κληρονόμοι Πικάσο, -οι περισσότεροι εξ αυτών έχουν γράψει και ένα βιβλίο για το διάσημο πρόγονο- κάνουν και άλλες μπίζνες γύρω από το όνομα. Το πιο εξωφρενικό είναι το όνομα που πουλήθηκε στη Citroën από τον Κλοντ Πικάσο έναντι άγνωστου ποσού κάνοντας έξαλλους μερικούς από τους κληρονόμους αλλά και πολλούς ομότεχνους του Πικάσο.

Ο Ολιβιέ Βιντμάγιερ- Πικάσο, γιος της κόρης του Μάγια, είναι αυτός που κατέστρεψε τη συμφωνία της αυτοκινητοβιομηχανίας Citroën με τους υπόλοιπους Πικάσο. Το 1998 απαγόρευσε στην εταιρία να αναγράφει στο πίσω μέρος του μοντέλου αυτοκινήτου Πικάσο την υπογραφή του παππού του. Εξηγεί γιατί: «Πήγα μια μέρα», λέει, «να πάρω το αυτοκίνητό μου από το πλυντήριο αυτοκινήτων και όταν με ρώτησαν όνομα είπα: Πικάσο». Ο υπάλληλος κοίταξε τα κλειδιά και μου απάντησε. «Δεν έχουμε κανένα Citroën Picasso. Το όνομά μου είναι Πικάσο και το αυτοκίνητό μου είναι ένα Mercedes», απάντησα.

Picasso Bust of a Woman (Marie Therese) (1931). Διπλοπουλήθηκε από την κόρη του Μάγια. Η υπόθεση βρίσκεται ακόμα στα δικαστήρια.

Picasso Bust of a Woman (Marie Therese) (1931). Διπλοπουλήθηκε από την κόρη του Μάγια. Η υπόθεση βρίσκεται ακόμα στα δικαστήρια.

Πέρσι η 80χρονη κόρη του Πικάσο, Μάγια Βιντμάγιερ-Πικάσο, μαμά του Ολιβιέ, μπλέχτηκε σε μια «διπλή πώληση» ενός γλυπτού και προκάλεσε μια διαμάχη ανάμεσα στον Larry Gagosian, τον Guy Bennett και τη διαλυμένη πια εταιρεία συμβούλων τέχνης των Connery, Pissarro και Seydoux. Η διαμάχη είχε ως αντικείμενο τη γύψινη προτομή της Μαρί Τερέζ Γουόλτερ, έργο του Picasso (1931), ένα αριστούργημα που εκτέθηκε στην πρόσφατη έκθεση με τίτλο «Picasso Sculpture» (Γλυπτική του Picasso) στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.

Υπάρχουν ισχυρισμοί πως το έργο με τίτλο Bust of a Woman (Προτομή Γυναίκας) πουλήθηκε σχεδόν ταυτόχρονα σε δύο αγοραστές από εκπροσώπους της Μάγια: μία φορά το Νοέμβριο του 2014, στον Σείχη του Κατάρ, Jassim bin Abdulaziz al-Thani στην τιμή των 42 εκατομμυρίων δολαρίων και κατόπιν, μερικούς μήνες αργότερα, στον Gagosian για 105.8 εκατομμύρια δολάρια. Τα δικαστήρια της Νέας Υόρκης, της Ελβετίας και της Γαλλίας προσπαθούν να ξεδιαλύνουν την υπόθεση και να ορίσουν το νόμιμο κάτοχο του γλυπτού. Ο Γκάρντιαν υποστήριξε ότι πίσω από όλο αυτό υπάρχει μία ακόμη οικογενειακή ίντριγκα: ο αρθρογράφος Εντουαρντ Χέλμορ έγραφε πως η πλευρά του σεΐχη υποστηρίζει ότι η υπόθεση προέκυψε από τη σύγκρουση ανάμεσα στον Ολιβιέ Βιντμάγερ και στην αδελφή του, Ντιάνα – ο πρώτος ευνοούσε την πώληση στον Γιασίμ, η δεύτερη, η οποία συνεργάζεται περιοδικά με την γκαλερί Γκαγκόσιαν, τους εργοδότες της.

 Le Réve, 1932. Στη λίστα με τους δέκα πιο ακριβούς πίνακες στον κόσμο. Πουλήθηκε για 158.5εκ. δολάρια

Le Réve, 1932. Στη λίστα με τους δέκα πιο ακριβούς πίνακες στον κόσμο. Πουλήθηκε για 158.5 εκ. δολάρια

Σε άλλα νέα η εγγονή του Πικάσο, Μαρίνα, ανακοίνωσε ότι πρόκειται να πουλήσει ορισμένα από τα 10.000 έργα που κληρονόμησε, με στόχο να συγκεντρώσει χρήματα για να ενισχύσει το φιλανθρωπικό της έργο στο Βιετνάμ, τη Γαλλία και την Ελβετία. Αυτό που προξένησε εντύπωση δεν είναι τόσο η είδηση της πώλησης, αλλά το γεγονός ότι στη διαδικασία δε θα εμπλακούν έμποροι τέχνης ή οίκοι δημοπρασιών, πράγμα που δημιούργησε μεγάλη αναταραχή στον κόσμο της τέχνης. Μάλιστα δήλωσε ότι ξέρει πολύ καλά ποιον πίνακα θέλει να πουλήσει πρώτο. Πρόκειται για την «Οικογένεια», τον πίνακα που φιλοτέχνησε ο Πάμπλο Πικάσο το 1935. Ο λόγος, εκτός από οικονομικός, είναι και συμβολικός. «Είναι συμβολικός γιατί γεννήθηκα σε μία μεγάλη οικογένεια, που δεν ήταν πραγματική οικογένεια», ανέφερε η Μαρίνα Πικάσο.

Τον Μάιο του 2015 δημοπρατήθηκε από τον οίκο Κρίστις για 179.36 εκ. δολάρια το έργο του 1955 Les femmes d’Alger (Version “O”). Είναι ένας από τους πιο ακριβούς πίνακες στον κόσμο.

Το Μάιο του 2015 δημοπρατήθηκε από τον οίκο Κρίστις για 179.36 εκ. δολάρια το έργο του 1955 Les femmes d’Alger (Version “O”). Είναι ένας από τους πιο ακριβούς πίνακες στον κόσμο.

Ο Πικάσο έλεγε χαιρέκακα: «Ο καβγάς για την κληρονομιά μου θα είναι πολύ χειρότερος από ό,τι μπορείτε να φανταστείτε». Δεν άφησε διαθήκη, ενώ ένα σωρό ακαταλογογράφητα και άγνωστα σχέδια, πίνακες και γλυπτά κυκλοφορούν σε όλο τον κόσμο σαν νόθα παιδιά που ζητούν να αναγνωριστούν. Η κατανομή της πατρικής περιουσίας πήρε έξι χρόνια και 30 εκατ. δολάρια, ενώ χρειάστηκαν περισσότερες από 60 συναντήσεις μεταξύ των κληρονόμων για διαβουλεύσεις και τη μεσολάβηση 50 ατόμων – δικηγόρων, εκτιμητών, κρατικών υπαλλήλων.

Αν ο λογαριασμός με τα έργα του έφτασε σε κάποιο σημείο αυτό δε θα συμβεί ποτέ με τα μετρητά και τα ομόλογα που άφησε και τα οποία φημολογείται ότι ανέρχονται σε δισεκατομμύρια ευρώ. Οι κληρονόμοι ίδρυσαν το Picasso Administration, έναν οργανισμό που πιστοποιεί τη γνησιότητα των έργων του Πικάσο. Όμως όσο και να κυνηγούν οι κληρονόμοι, δεν μπορεί να πιάσουν παρά τα «χοντρά», τα νόμιμα. Εκατομμύρια αναπαραγωγές έργων του Πικάσο από αφίσες μπλούζες, κούπες, mousepads και ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς κυκλοφορούν στα πιο απίθανα μέρη του κόσμου. Ο Πικάσο είναι ένα ποπ είδωλο του 20ου αιώνα και η τρομακτικά μεγάλη παραγωγή έργων του εξασφαλίζει εκθέσεις, αγοραπωλησίες και αναλύσεις και για τα επόμενα 100 χρόνια. Η ποικιλία των έργων του επιτρέπει κάθε λογής πρωτότυπες εκθέσεις, συνομιλίες με άλλους καλλιτέχνες, την παρουσία του με τους πιο απίθανους συνδυασμούς σε κάθε μήκος και πλάτος της γης.

Οι εγγονοί-επιμελητές: Bernard Ruiz-Picasso και Alexander S. C. Rower. Photo by Casey Kelbaugh, courtesy of Almine Rech

Οι εγγονοί-επιμελητές: Bernard Ruiz-Picasso και Alexander S. C. Rower. Photo by Casey Kelbaugh, courtesy of Almine Rech

Πριν από λίγες ημέρες, ο Bernard Ruiz-Picasso και o Alexander S. C. Rower, εγγονοί αντιστοίχως του Πικάσο και του Αλεξάντερ Κάλντερ, ανέλαβαν την επιμέλεια μιας έκθεσης έργων των παππούδων τους με τίτλο «Calder and Picasso» στη γκαλερί Almine Rech, στη Νέα Υόρκη. Κάτοχοι και οι δυο εκατοντάδων έργων, συνεργάστηκαν επί δυο χρόνια για να διαλέξουν ποια από τα κινητικά γλυπτά του Κάλντερ ταιριάζουν με τα έργα του Πικάσο. Οι πωλήσεις θα δείξουν τα αποτελέσματα αυτής της ενδιαφέρουσας καλλιτεχνικής συνομιλίας.