Η ιστορία της τέχνης είναι γραμμένη από θεωρητικούς, βασισμένη στα κατορθώματα καλλιτεχνών. Συχνά όμως, επηρεάζεται περαιτέρω, αναπόφευκτα, από το δημόσιο αίσθημα ή την αγορά έργων τέχνης. Παρά το γεγονός ότι η εκτίμηση της τέχνης είναι ουσιαστικά υποκειμενική, ο ιστορικός οφείλει να θέσει ως στόχο την αντικειμενικότητα και να βάλει την εικόνα όσο το δυνατόν πιο ίσια.

Η τρέχουσα αναδρομική έκθεση του Ντέιβιντ Χόκνεϋ στην Τέιτ τιτλοφορείται αποκλειστικά με βάση το όνομα του καλλιτέχνη, σαν να είναι αυτονόητη. Στην πραγματικότητα, το όνομά του είναι συνώνυμο με την αισθητική της ελευθερίας που εκφράζεται στο σχεδιασμό, τη μορφή και το χρώμα. Η έκθεση καλύπτει διεξοδικά τα πιο γνωστά έργα του σε περίπου 60 χρόνια, από το πρώιμο ξεκίνημά του ως φοιτητής στη δεκαετία του 1950, μέσω της αμερικανικής φάσης του από τη δεκαετία του 1960 και τον προσανατολισμό της καλλιτεχνικής πρακτικής του στη φωτογραφία και το βίντεο προς το παρόν, όπου πλησιάζει τα 80ά του γενέθλια.

Η είσοδος στην έκθεση «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο

Η είσοδος στην έκθεση «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο

Ο Χόκνεϋ γεννήθηκε στις 9 Ιουλίου 1937 στο Μπράντφορντ της Αγγλίας από τη Λώρα και τον Κέννεθ, το τέταρτο από τα πέντε παιδιά. Εκπαιδεύτηκε στη Σχολή Τέχνης του Μπράντφορντ, όπου οι καθηγητές του περιλάμβαναν τον Φρανκ Λάιλ και το Βασιλικό Κολέγιο Τέχνης του Λονδίνου, όπου συναντήθηκε με τον Ρόναλντ Μπρουκς Κιτάι. Όσο ήταν εκεί, ο Χόκνεϋ είπε ότι αισθανόταν οικεία και ήταν υπερήφανος για το έργο του. Το 1960 εμφανίστηκε στην έκθεση Νέοι Σύγχρονοι στη Βασιλική Εταιρεία Βρετανών Καλλιτεχνών του Λονδίνου, μαζί με τον Πήτερ Μπλέικ, ο οποίος ανακοίνωσε την άφιξη της βρετανικής ποπ τέχνης. Σχετίστηκε με το κίνημα, αλλά τα πρώιμα έργα του εμφανίζουν εξπρεσιονιστικά στοιχεία, που μοιάζουν με μερικά έργα του Φράνσις Μπέικον. Όταν το Κολέγιο δήλωσε ότι δεν θα τον αφήσει να αποφοιτήσει το 1962, ο Χόκνεϋ σχεδίασε Το Δίπλωμα σε ένδειξη διαμαρτυρίας. Ο ίδιος αρνήθηκε να συντάξει ένα δοκίμιο που απαιτείτο για την τελική εξέταση, λέγοντας ότι θα πρέπει να εκτιμηθεί αποκλειστικά για τα έργα τέχνης του. Αναγνωρίζοντας το ταλέντο και την αυξανόμενη φήμη του, το Κολέγιο άλλαξε τους κανονισμούς του και τον βράβευσε με το πτυχίο. Μετά την αποφοίτηση από το Κολέγιο, δίδαξε στο Κολέγιο Τέχνης του Μέιντστουν για ένα μικρό χρονικό διάστημα. Έχει ένα σπίτι και εργαστήριο στο Κένσινγκτον του Λονδίνου και μία κατοικία στο Λος Άντζελες, Καλιφόρνια, όπου έχει ζήσει για πάνω από 30 χρόνια από το 1964.

. Ντέιβιντ Χόκνεϋ (Αγγλία, γ. 1937). Αυτοπροσωπογραφία, 1954 Γραφίτης σε χαρτί (38x28). Ευγενική προσφορά της Tate Gallery, Λονδίνο.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Αυτοπροσωπογραφία, 1954 Γραφίτης σε χαρτί (38×28). Ευγενική προσφορά της Tate Gallery, Λονδίνο

Ο Χόκνεϋ έχει αποκτήσει αυξανόμενη δημοτικότητα στην Αγγλία από την αρχή της καριέρας του. Ένα από τα πρώιμα έργα του σε θέα είναι η Αυτοπροσωπογραφία, σχέδιο του 1954, εν μέσω των σπουδών του στο Μπράντφορντ. Αναπαριστά τον εαυτό του κατά πρόσωπο, αρκετά όπως εμφανίζεται σήμερα – ένα σαφές βλέμμα πίσω από τα στρογγυλά γυαλιά, τα μαλλιά χτενισμένα εμπρός, ντυμένος με πουκάμισο και γραβάτα κάτω από ένα πουλόβερ, το χέρι του να εξασφαλίζει ότι ο κόμπος είναι τακτός.

Μία πρώτη επίσκεψη στην Καλιφόρνια το 1963 τον ενέπνευσε να κάνει μία σειρά πινάκων από πισίνες με το σχετικά νέο μέσο του ακρυλικού, αποδιδόμενη με ένα εξαιρετικά ρεαλιστικό ύφος, χρησιμοποιώντας ζωηρά χρώματα. Ένας από τους καλύτερους τέτοιους πίνακες είναι το Ένας Μεγαλύτερος Παφλασμός (1967) της Τέιτ, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος και πιο εντυπωσιακός από τους προηγουμένους δύο σχετικά με το θέμα, ειδικά εφόσον είναι ζωγραφισμένος έναντι πλαισίου από ακατέργαστο καμβά. Προφανώς, ο παφλασμός δεν είναι μόνο πραγματικός, αλλά έχει και σεξουαλικές προεκτάσεις με αναφορά στην εκσπερμάτωση. Ο άλλος αξιόλογος πίνακας του είδους, ο οποίος συνορεύει με την αφαίρεση, είναι ο πολύ μεταγενέστερος Λαστιχένια Κουλούρα που Επιπλέει σε μία Κολυμβητική Πισίνα (1971).

Ντέιβιντ Χόκνεϋ (Αγγλία, γ. 1937). Λαστιχένια Κουλούρα που Επιπλέει σε μία Κολυμβητική Πισίνα, 1971. Ακρυλικό σε καμβά (91x122). Ιδιωτική Συλλογή

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Λαστιχένια Κουλούρα που Επιπλέει σε μία Κολυμβητική Πισίνα, 1971. Ακρυλικό σε καμβά (91×122). Ιδιωτική Συλλογή.

Ο Χόκνεϋ συνέβαλε στην ποπ τέχνη της δεκαετίας του 1960, ιδίως με την ανοιχτή σεξουαλικότητά του. Όντας ανοιχτά ομοφυλόφιλος, και σε αντίθεση με τον Άντι Γουόρχολ, με τον οποίο έκανε παρέα, ο ίδιος συνάμα τολμηρά και πρόθυμα διερεύνησε τη φύση του γκέι έρωτα, σε μία εποχή όπου η ομοφυλοφιλία ήταν ακόμα παράνομη στην Αγγλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο με την Πράξη Σεξουαλικών Αδικημάτων του 1967 αποποινικοποιήθηκαν οι ομοφυλόφιλες υποθέσεις ιδιωτικά μεταξύ συναινούντων ενηλίκων.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Εμείς τα Δύο Αγόρια Μαζί Προσκολλημένα, 1961. Λάδι σε ξύλο (122x152). Συλλογή Συμβουλίου Τεχνών, Λονδίνο

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Εμείς τα Δύο Αγόρια Μαζί Προσκολλημένα, 1961. Λάδι σε ξύλο (122×152). Συλλογή Συμβουλίου Τεχνών, Λονδίνο

Ο πίνακας του Χόκνεϋ Εμείς τα Δύο Αγόρια Μαζί Προσκολλημένα (1961) ολοκληρώθηκε προς το τέλος του δεύτερου έτους του στο Βασιλικό Κολέγιο Τέχνης. Η εικόνα του προέρχεται από ένα ποίημα με τον ίδιο τίτλο από τον Ουώλτ Ουίτμαν, τον Αμερικανό συγγραφέα του 19ου αιώνα. Στίχοι του ποιήματος έχουν αναγραφεί στη δεξιά πλευρά για να προσφέρουν ένα σχόλιο στην ανδρική συντροφικότητα. Ο πίνακας επίσης αναφέρεται σε ένα απόκομμα εφημερίδας σχετικά με ένα ατύχημα αναρρίχησης, «Δύο Αγόρια Προσκολλώνται σε Γκρεμό (Κλιφ) όλη τη Νύχτα», το οποίο ο Χόκνεϋ ερμήνευσε ως υπαινιγμό για το είδωλό του, τον Βρετανό ποπ τραγουδιστή Κλιφ Ρίτσαρτν. Οι δύο πρωταγωνιστές σε αυτό τον πίνακα με πάθος αγκαλιάζονται και φιλιώνται εμπρός από έναν τοίχο τουαλέτας που καλύπτεται από γκράφιτι. Ο Χόκνεϋ ιδιοποιήθηκε την ναΐφ ζωγραφική από το έργο του Ζαν Ντιμπιφέ. Όπως και το γκράφιτι, αυτό το ύφος προσδίδει στον πίνακα μία ταιριαστή αίσθηση ωμού σθένους.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ (Αγγλία, γ. 1937). Καθαρίζοντας Δόντια, Απόβραδο, 10ΜΜ, Δ11, 1962. Λάδι σε καμβά (183x122). Μουσείο Αστρουπ Φήρνλεϋ, Όσλο

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Καθαρίζοντας Δόντια, Απόβραδο, 10ΜΜ, Δ11, 1962. Λάδι σε καμβά (183×122). Μουσείο Αστρουπ Φήρνλεϋ, Όσλο

Στο Καθαρίζοντας Δόντια, Απόβραδο, 10ΜΜ, Δ11 (1962), ένα καρτουνίστικο ζεύγος αποκρουστικών, σακκόμορφων φιγούρων –η χαμηλότερη από τις δύο αλυσοδεμένη στο κρεβάτι– κάνουν αμοιβαίο στοματικό σεξ, τα πέη τους αντικαθίστανται από εκλύοντα σωληνάρια οδοντόκρεμας Κολγκέιτ, ενώ ένα σωληνάριο Βαζελίνης ξεμυτίζει κάτω από το κρεβάτι. Παρά την πλάγια αναφορά του στην ομοφυλοφιλία, αυτός ο πίνακας είναι ιδιαίτερα γενναίος, δεδομένου ότι τέτοιες πράξεις είχαν ποινικοποιηθεί στην Αγγλία μέχρι το 1967.

Μία λυπηρή απουσία από την έκθεση του Χόκνεϋ είναι οι εικονογραφήσεις του για τα Δεκατέσσερα Ποιήματα του Κ.Π. Καβάφη (Εκδόσεις Αλέκτο, Λονδίνο 1967). Αυτά τα χαρακτικά, που ο εκδότης Νίκος Στάγκος ανέθεσε στα ποιήματα αφού εκτελέστηκαν, αποτελούν τις πιο ευαίσθητες αναφορές του Χόκνεϋ στο θέμα του ομοφυλοφιλικού έρωτα.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ (Αγγλία, γ. 1937). Οι Γονείς Μου, 1977. Λάδι σε καμβά (183x183). Ευγενική παραχώρηση της Τέιτ Γκάλερυ, Λονδίνο

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Οι Γονείς Μου, 1977. Λάδι σε καμβά (183×183). Ευγενική παραχώρηση της Τέιτ Γκάλερυ, Λονδίνο

Ένα μεγάλο πλεονέκτημα αυτής της αναδρομικής έκθεσης είναι η συγκέντρωση μίας χούφτας από τις περίφημες διπλές προσωπογραφίες του Χόκνεϋ, που καλύπτουν μία δεκαετία, από το 1968 έως το 1977. Αυτές είναι προσεκτικά σκηνοθετημένες συνθέσεις που απεικονίζουν ενδόμυχες συμπεριφορές και πολύπλοκες σχέσεις. Ο πίνακας με τίτλο Οι Γονείς Μου (1977) είναι μία κορύφωση αυτής της σειράς για τη διεισδυτική ενόραση που προσφέρει μέσα από τον έντονο χρωματισμό. Η μητέρα του αναπαρίσταται μετωπικά, επιμελής και χαριτωμένη, ενώ ο πατέρας του, ο οποίος ήταν άβολος κατά τη διάρκεια της πόζας, αναπαραστάθηκε πλευρικά υπό γωνία, διαβάζοντας το βιβλίο του Ααρόν Σαρφ με τίτλο «Τέχνη και Φωτογραφία». Περαιτέρω στοιχεία –ένα βιβλίο για τον Σαρντέν και οι τόμοι «Αναζητώντας τον Χαμένο Χρόνο» του Προυστ, ορατά στο ράφι, και η αντανάκλαση της αναπαραγωγής του Πιέρο ντέλλα Φρατσέσκα, Η Βάπτιση του Χριστού– απεικονίζουν τα ενδιαφέροντα της οικογενείας.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ (Αγγλία, γ. 1937). Η Μητέρα μου, Αββαείο του Μπόλτον, Γιορκσάιρ, Νοέμβριος 1982. Φωτογραφικό κολάζ (121x70). Τέιτ Γκάλερυ

Ντέιβιντ Χόκνεϋ. Η Μητέρα μου, Αββαείο του Μπόλτον, Γιορκσάιρ, Νοέμβριος 1982. Φωτογραφικό κολάζ (121×70). Τέιτ Γκάλερυ

Ένα ολόκληρο δωμάτιο διερευνά επάξια τον πειραματισμό του Χόκνεϋ με τα φωτογραφικά κολάζ, σύμφωνα με τα οποία ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί τη θέση του ως πηγή πολλαπλών λήψεων για το πεδίο εικόνας ενώπιόν του. Το έργο με τίτλο Η Μητέρα μου, Αββαείο του Μπόλτον, Γιορκσάιρ, Νοέμβριος 1982 αποτυπώνει τη γερασμένη και χηρεμένη μητέρα του, να κάθεται σε ένα τάφο έναντι αυτού του δημοφιλούς ρομαντικού ερειπίου, το βλέμμα της να χάνεται σε περισυλλογή, αναμφίβολα αναπολώντας το memento mori (λατινική υπενθύμιση ότι πρέπει να πεθάνουμε) και την παροδικότητα των πραγμάτων. Αυτές οι ασκήσεις στο φωτοκολάζ αναδεικνύουν τον κατακερματισμό της υποκειμενικότητας με τη ψυχολογική εμπλοκή του ίδιου του δημιουργού. Ο Χόκνεϋ συχνά φροντίζει να περιλαμβάνει τις μετωπικές άκρες των υποδημάτων του στο πεδίο της εικόνας, που καθορίζει εν γένει την παρουσία του επί της σκηνής, και σε αυτή την περίπτωση μία κυριολεκτική και συναισθηματική εγγύτητα προς το πιο στενό και αγαπημένο μοντέλο του – τη μητέρα του.

Προτελευταία αίθουσα της έκθεσης «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο. Οι Τέσσερις Εποχές: Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας – Γούντγκεϊτ Γουντς, 2010-2011. 36 ψηφιακά βίντεο συγχρονισμένα σε οθόνες 36 55-ιντσών που συμπεριλαμβάνουν ένα ενιαίο έργο τέχνης (4:21).

Προτελευταία αίθουσα της έκθεσης «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο. Οι Τέσσερις Εποχές: Άνοιξη, Καλοκαίρι, Φθινόπωρο, Χειμώνας – Γούντγκεϊτ Γουντς, 2010-2011. 36 ψηφιακά βίντεο συγχρονισμένα σε οθόνες 36 55-ιντσών που συμπεριλαμβάνουν ένα ενιαίο έργο τέχνης (4:21)

Ένα ολόκληρο δωμάτιο με τίτλο «Η Εμπειρία του Χώρου» είναι αφιερωμένο στις εικόνες του στα τέλη της δεκαετίας του 1990, του τοπίου στο Γιορκσάιρ και το Γκράντ Κάνυον, εμφανισμένα μαζί, το οποία είναι μάλλον λυπηρό, δεδομένου ότι είναι τόσο άσχετα στο είδος και αταίριαστα στο χρώμα. Η ίδια ασυμφωνία προκαλείται σε ένα άλλο δωμάτιο με τίτλο «Γιορκσάιρ και Χόλιγουντ». Δυστυχώς, είναι εικόνες από τις οποίες ο θεατής έχει να κερδίσει μόνο την αίσθηση της ζωγραφικής ελευθερίας που είναι μάλλον ασύδοτη.

Προς το τέλος της αναδρομικής έκθεσης του Χόκνεϋ, οι επισκέπτες μπορούν να παρακολουθήσουν το βίντεο από τις Τέσσερις Εποχές του, μία τετραπλή προβολή στους τοίχους ενός δωματίου από τα ίδια τοπία στην κορύφωση της άνοιξης, του θέρους, του φθινοπώρου και του χειμώνα. Τέλος, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να εκτιμήσουν τους πρόσφατους πειραματισμούς του, ηλεκτρονικής ζωγραφικής με το iPhone και το iPad, ως νέα μέσα σχεδιασμού με τα οποία κάνει ψηφιακές εκτυπώσεις.

Τελευταία αίθουσα της έκθεσης «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο. Ο Δείπνος, 2016. 4 iPad σχέδια που συναποτελούν ένα έργο τέχνης, τυπωμένο σε χαρτί, τοποθετημένο σε Dibond (91x91x274). Επιλογή Σχεδίων του iPhone, 2009-2011.

Τελευταία αίθουσα της έκθεσης «Ντέιβιντ Χόκνεϋ» στην Τέιτ Μπρίταν, Λονδίνο. Ο Δείπνος, 2016. 4 iPad σχέδια που συναποτελούν ένα έργο τέχνης, τυπωμένο σε χαρτί, τοποθετημένο σε Dibond (91x91x274). Επιλογή Σχεδίων του iPhone, 2009-2011.

Το όλο θέμα σχετικά με τον Χόκνεϋ είναι η διαφυγή από τη συμβατικότητα και όλα τα είδη των παραδόσεων. Αυτός είναι ο λόγος που το σχέδιο του 1963 Ο Άνδρας που Τρέχει προς ένα Μέρος του Μπλε (Μουσείο Βικτόρια και Άλμπερτ, Λονδίνο) είναι σημαντικό, όχι τόσο ως εικόνα, αλλά ως τίτλος. Επειδή το μπλε χρώμα είναι εμβληματικό της ελευθερίας, την ελευθερία με την οποία μπορεί να εκφράζεται κάποιος αμερόληπτα. Είναι όμως πάρα πολύ λυπηρό το γεγονός ότι, αφού εκπλήρωσε το λόγο ύπαρξής της, σε όλη τη διαδρομή μέχρι τη δεκαετία του 1980, η τέχνη του Χόκνεϋ του διαχέεται στη δίνη των αισθήσεων, παίζοντας απερίσκεπτα με το χρώμα και την τεχνολογία.

Ντέιβιντ Χόκνεϋ

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Portrait of an Artist (Pool with Two Figures) 1971, Private Collection – ©David Hockney

Info έκθεσης:

David Hockney | 9 Φεβρουαρίου – 29 Μαΐου 2017 | Tate Britain, Λονδίνο