Έχοντας στο μυαλό μου το, προκλητικό ίσως, ερώτημα για το αν «χρειαζόμαστε μια ακόμη παράσταση για “το προσφυγικό”», καθώς και το αν «οι ποικίλες καλλιτεχνικές δράσεις που οργανώνονται σχετικά συμβάλλουν τελικά υπέρ της επίλυσής του», κατευθύνθηκα στο θέατρο Σφενδόνη για να διαπιστώσω πως παρόμοια ερωτήματα φαίνεται να απασχόλησαν και τους δημιουργούς της παράστασης «Phone Home». Λέγοντας δημιουργούς εννοώ, πέραν των Ελλήνων συντελεστών, όλους όσοι συνεργάστηκαν για να δημιουργήσουν αυτή τη διεθνή συμπαραγωγή, κατά την οποία τρεις διαφορετικοί θίασοι, σε τρεις διαφορετικές σκηνοθεσίες, παρουσίασαν τα επιμέρους τμήματα μιας σπονδυλωτής παράστασης, με βασικό θέμα τη μετανάστευση – την αναγκαστική εγκατάλειψη σπιτικού και πατρίδας.

Η παράσταση έφερε μεν την ιδιαίτερη σφραγίδα τής ανάπτυξης σε τρία μέρη που εκτυλίσσονταν ταυτόχρονα ανά την Ευρώπη, κάποια σημεία των οποίων μοιραστήκαμε από κοινού χάρη στη διαδικτυακή σύνδεση, στην ουσία της όμως αποτελούσε ένα τυπικό παράδειγμα θεάτρου ντοκουμέντου, που δημιουργήθηκε με βάση τις μαρτυρίες ανθρώπων που βίωσαν και βιώνουν τον ξεριζωμό. Από αυτή την άποψη, το ελληνικό κομμάτι τουλάχιστον, σκηνοθετημένο από τον Γιάννη Καλαβριανό, ενός εκ των πρωτεργατών της όλης ιδέας, έφερε τα συνήθη -όπως τείνουν να αποδειχθούν- θετικά και αρνητικά του είδους.

«Phone Home» του Γιάννη Καλαβριανού

Το γεγονός πως η δραματουργία της παράστασης επιχείρησε να καλύψει το θέμα από διάφορες οπτικές, συμπεριλαμβάνοντας, π.χ., ιστορίες ζευγαριών που μοιράζουν τις ζωές τους σε διαφορετικές χώρες και όχι εστιάζοντας αποκλειστικά σε μαρτυρίες από την προφανή και τρέχουσα προσφυγική κρίση και η θεατρικότητα με την οποία τις επένδυσε, αποφεύγοντας κατά το μεγαλύτερο μέρος τη «στεγνή» σκηνική παράθεση των ντοκουμέντων, προσέθεσαν πόντους στην παράσταση (το γεγονός πως οι ρόλοι ανατέθηκαν σε επαγγελματίες ηθοποιούς ήταν ένα επιπλέον «συν»). Από την άλλη, δεν μπορεί να μη διαπιστώσει κανείς τη βεβιασμένη προσπάθεια να χωρέσουν «όλα» (αν και, σίγουρα, πολλά θα παραλείφθηκαν), που κόστισε σε ρυθμό και συνοχή, ενώ σε σημεία η παράσταση έχανε τη θεατρικότητα που εξαρχής έδειχνε να έχει κατακτήσει – ειδικά όταν στρεφόταν στην αναπαράσταση μαρτυριών της πρόσφατης επικαιρότητας.

«Phone Home» του Γιάννη Καλαβριανού

Το θέμα, όμως, που κατείχε κεντρική θέση στην προβληματική της παράστασης και που κατ’ εμέ αποτέλεσε το σημείο τομής της, αυτό για το οποίο αξίζει και πρέπει να τη συζητήσουμε, ακόμη κι αν διαφωνήσουμε -όπως και έγινε, τουλάχιστον στη δική μου παρέα-, ήταν τα κοινωνικά αντανακλαστικά απέναντι στο προσφυγικό ζήτημα, η όποια «μεταχείρισή» του.

«Phone Home» του Γιάννη Καλαβριανού

Με αφορμή τις ενέργειες στις οποίες καταφεύγουν διάφορα δημόσια πρόσωπα για την «ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης» και έχοντας ως σημείο αναφοράς ένα gala που διοργανώθηκε στο τελευταίο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου (όπου διασημότητες από το χώρο της παγκόσμιας τέχνης φόρεσαν τις χαρακτηριστικές χρυσές ισοθερμικές κουβέρτες σε «ένδειξη συμπαράστασης» προς τους πρόσφυγες), η παράσταση πήρε σαφή θέση, απορρίπτοντάς τις και μάλιστα αναφερόμενη με απολύτως κυριολεκτικούς όρους σε πραγματικές δράσεις προσωπικοτήτων όπως ο Πάπας, η Σακίρα, η Αντζελίνα Τζολί ή η Βανέσα Ρεντγκρέιβ. H εμφανής κωμική ειρωνεία που διακατείχε τη σκηνική αναπαράσταση αυτών των ενεργειών δεν άφηνε περιθώρια αμφισβήτησης της απορριπτικής θέσης, ενώ συνολικά η παράσταση δεν είχε την πρόθεση να «εξετάσει» χωριστά τις όποιες περιπτώσεις.

phone-home_%ce%b5%ce%bb%ce%af%ce%bd%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%ce%bf%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%bd%ce%bb%ce%ae-1

Σίγουρα, μεγάλη συζήτηση μπορεί να ανοίξει για το ρόλο, τα κίνητρα, ή τα αποτελέσματα της δράσης κάθε επίδοξου «ανθρωπιστή», αλλά η παράσταση προτίμησε να την κλείσει εκ των προτέρων. Από την άλλη, όμως, ο Γιάννης Καλαβριανός κατέστησε σαφές πως οι όποιες αμφιβολίες του αφορούν εξίσου και το «σινάφι» του. Η ειρωνική επωδός των επί σκηνής celebrities με τα λαμέ φορέματα, που επαναλάμβαναν εν χορώ: «ο καθένας [κάνει] αυτό που μπορεί· άλλοι θεατρικές παραστάσεις, εμείς το golden gala» ήταν ένα γενναίο κοίταγμα στον καθρέφτη. Όση αξιοπρέπεια και ήθος κι αν χαρακτηρίζει τη δουλειά μας για το «δράμα των προσφύγων», δεν παύουμε να είμαστε αυτοί που μιλάνε απ’ έξω και εκ του ασφαλούς. Και κανείς δεν εγγυάται ότι προσφέρουμε εντέλει κάτι χειροπιαστά χρήσιμο σε οποιονδήποτε πλην του εαυτού μας, καθώς τρέφουμε την αυταπάτη πως «κάναμε το χρέος μας».

Σχετικά άρθρα:

Phone Home: Σου λείπει το σπίτι σου; Μια παράσταση σε τρεις μητροπόλεις, από την Αργυρώ Μποζώνη