Με ένα ηχηρό όχι απάντησε το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (Κ.Α.Σ.) στο αίτημα του οίκου Gucci να χρησιμοποιήσει το χώρο του ιερού βράχου, ανάμεσα στον Παρθενώνα και το Ερεχθείο, ως πασαρέλα στην οποία θα παρήλαυναν 100 μοντέλα, για την κολεξιόν του οίκου Gucci Cruise 2018.

H τοποθέτηση της Γενικής Γραμματέως του ΥΠΠΟΑ, Μαρίας Ανδρεαδάκη-Βλαζάκη, τα λέει όλα: «Μπορεί η χώρα μας να βρίσκεται σε μια δύσκολη οικονομική κατάσταση, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να δίνουμε με αυτό τον τρόπο το σύμβολο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς για μια επίδειξη μόδας. Η Ακρόπολη είναι όχι απλώς ένα μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, αλλά ένα σύμβολο για όλη την ανθρωπότητα, που δεν μπορεί να μπαίνει σε εμπορικές συναλλαγές».

Έτσι, η απόφαση του Κ.Α.Σ. ήταν ομόφωνη: «Ο ιδιαίτερος πολιτιστικός χαρακτήρας των μνημείων της Ακρόπολης δεν συνάδει με τη συγκεκριμένη εκδήλωση, καθώς πρόκειται για μοναδικά μνημεία και σύμβολα παγκόσμιας κληρονομιάς, μνημεία παγκόσμιας κληρονομιάς της Unesco». Η αγάπη και το πάθος του καλλιτεχνικού διευθυντή του οίκου Gucci για τις αρχαιότητες καθώς και τα 2.000.000€ που προσέφερε ως χορηγία ο οίκος, δε μπόρεσαν να κάμψουν την ισχυρή θέση των μελών του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, οι οποίοι πιστεύουν ακράδαντα ότι το σύμβολο της Δημοκρατίας και του δυτικού πολιτισμού δε μπορεί να είναι ούτε σκηνικό, αλλά ούτε να εξυπηρετεί οποιαδήποτε εμπορική και διαφημιστική χρήση.

Gucci, Cruise 2017, Westminster Abbey London

Gucci, Cruise 2017, Westminster Abbey London

Το θέμα της χρήσης των μνημείων απασχολεί τους υπεύθυνους των μνημείων και των μουσείων σε όλο τον κόσμο και δημιουργεί συχνά πολλούς πονοκεφάλους. Σε πολλά κράτη σε όλο τον κόσμο σήμερα, οι περικοπές του προϋπολογισμού στην τέχνη και τον πολιτισμό έχουν οδηγήσει στην αναζήτηση και την εξερεύνηση μη συμβατικών πηγών χρηματοδότησης.

Οι Ιταλοί της Gucci, περιέργως, δε ζήτησαν να χρησιμοποιήσουν ένα μνημείο της Ιταλίας στην οποία υπάρχει ο μεγαλύτερος αριθμός Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς και οι περισσότεροι από τους μισούς πολιτιστικούς θησαυρούς του πλανήτη. Μάλιστα, οι χώροι αυτοί φέρουν έσοδα πολλών δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ στον τουρισμό της χώρας, αλλά δημιουργούν και ανταγωνισμό στους υποψήφιους χορηγούς που θέλουν να βλέπουν το logo τους να δεσπόζει πολλές φορές στα μνημεία. Όμως, στην Ιταλία επικρατεί μεγάλος συνωστισμός ανάμεσα σε χορηγούς Ιταλούς και μη. Και δεν είναι λίγες οι φωνές που διαμαρτύρονται πολύ ηχηρά για τον τρόπο με τον οποίο το κράτος τους φροντίζει ώστε τα μνημεία να μπορέσουν να συντηρηθούν και να διατηρηθούν και για τις επόμενες γενιές.

Επίδειξη του οίκου Φέντι στη Φοντάνα ντι Τρέβι

Επίδειξη του οίκου Φέντι στη Φοντάνα ντι Τρέβι

Η Ιταλία, όπως και πολλές άλλες χώρες, δεν διαθέτει πλέον τα απαραίτητα κεφάλαια για να προστατεύσει σωστά τους χώρους της πολιτιστικής κληρονομιάς της και τα μνημεία κινδυνεύουν, όχι μόνο από τη φθορά, αλλά και από τις επιδρομές αρχαιοκαπήλων. Το έλλειμμα στη χρηματοδότηση από την ιταλική Κυβέρνηση έχει επιστήσει την προσοχή της διεθνούς κοινότητας, καθώς έχουν έρθει στην επιφάνεια παραδείγματα όπως η καταστροφή του πάνελ του Ραφαέλ, εξαιτίας της υγρασίας στην Πινακοθήκη Μποργκέζε -ένα από τα πιο δημοφιλή μουσεία της Ρώμης – η οποία, λόγω των περικοπών, δεν μπορεί να έχει ούτε τον κατάλληλο κλιματισμό.

Ως εναλλακτική πηγή χρηματοδότησης, η Ιταλική Κυβέρνηση έχει απευθυνθεί στους μεγάλους οίκους μόδας της Ιταλίας. Η Tod’s χρηματοδότησε την αποκατάσταση του Κολοσσαίου με 25.000.000 ευρώ. Ο Fendi χρηματοδότησε την αποκατάσταση της Φοντάνα ντι Τρέβι με 2.200.000 ευρώ, ο Bulgari αποκατέστησε τα Spanish Steps δίνοντας 1.500.000 ευρώ, ο Ferragamo έκανε δωρεά 600.000 στο Uffizi, ενώ ο όμιλος ΟΒΤ στον οποίο ανήκουν οι δημοφιλείς μάρκες Diesel, Marni, Maison Margiela, και Viktor & Rolf έδωσε 5.000.000 ευρώ για την αποκατάσταση της Γέφυρας του Ριάλτο, στη Βενετία.

Εκδήλωση του οίκου Bulgari, Spanish Steps, Ρώμη

Εκδήλωση του οίκου Bulgari, Spanish Steps, Ρώμη

Φυσικά οι χρηματοδοτήσεις αυτές έχουν γίνει και αντικείμενο κριτικής από αυτούς που πιστεύουν ότι η Ιταλία «ξεπουλά» την πολιτιστική κληρονομιά της σε επιχειρήσεις. Παρά το γεγονός ότι οι ιδιώτες χορηγοί παρέχουν τα πολυπόθητα μετρητά για την προστασία των πολιτιστικών θησαυρών της Ιταλίας, απολαμβάνουν το τεράστιο πλεονέκτημα να διαφημίζονται στα πιο προνομιούχα και τουριστικά σημεία. Οι επικριτές λένε ότι τα διάσημα τοπόσημα της Ιταλίας έχουν γίνει στην ουσία πινακίδες διαφήμισης για τους πλούσιους εταίρους της συντήρησης. Άλλοι, πιο «αυστηροί», μιλούν για βεβήλωση των μνημείων, ενώ η αποκατάσταση του Ριάλτο εξόργισε ακόμα και τους πιο μετριοπαθείς, όταν κατά τη διάρκεια της Μπιενάλε το 2015, η εμβληματική γέφυρα ήταν μια διαφήμιση για τα προϊόντα Diesel. Εξαιτίας της μεγάλης επισκεψιμότητας των ιταλικών μνημείων, σήμερα, εταιρείες και εκτός Ιταλίας πολιορκούν την κυβέρνηση – κυρίως από την Κίνα – οι οποίες θέλουν να επενδύσουν σε αποκαταστάσεις, αγοράζοντας ουσιαστικά διαφημιστικό χώρο στα πιο πολυφωτογραφημένα τουριστικά σημεία του πλανήτη. Και δεν είναι λίγες οι φωνές που υποστηρίζουν σήμερα ότι τα έργα μιας κληρονομιάς που ανήκει σε όλη την ανθρωπότητα και η προστασία των θησαυρών του κόσμου πρέπει να είναι πλέον στα χέρια των πολιτών, αφού οι κυβερνήσεις αδυνατούν να τα διαφυλάξουν μόνες τους.

Στην Ιταλία, ενδεικτικά, το 2014 ιδρύθηκε η “LoveItaly!”, η οποία προσφέρει μια εναλλακτική λύση, ώστε να μην καταρρεύσει η πολιτιστική κληρονομιά της Ιταλίας, ούτε να παραδοθεί στις διαφημιστικές καταχωρήσεις. Στο “LoveItaly!” συμμετέχουν όχι μόνο ειδικοί επιστήμονες, αλλά και φοιτητές, οι οποίοι κάνουν την πρακτική τους επιτόπου, σε αρχαιολογικούς κυρίως χώρους. Έτσι προωθείται μια κουλτούρα συνεργασίας ανάμεσα σε παλαιότερες και νεότερες γενιές.

Η φωτογράφιση της Nikolska στον Παρθενώνα το 1928 από τη Nelly

Η φωτογράφιση της Nikolska στον Παρθενώνα το 1928 από τη Nelly

Tα μοντέλα του Ντιορ στην Ακρόπολη, 1951

Tα μοντέλα του Ντιόρ στην Ακρόπολη, 1951

Οι κινήσεις των πολιτών και των οργανώσεων παγκοσμίως, στις οποίες μετέχουν επιστήμονες, μελετητές και κυβερνητικές υπηρεσίες, φιλοδοξούν να απλουστεύσουν τις διαδικασίες χρηματοδότησης και συντήρησης των μνημείων, των οποίων η διάσωση κινδυνεύει πολλές φορές από την κρατική γραφειοκρατία. Χωρίς να «αλωθούν» από το χορηγό, χωρίς να εξυπηρετήσουν μόνο ένα διαφημιστικό σκοπό. Όπως δήλωσε ο Διευθυντής του μουσείου της Ακρόπολης, Δημήτρης Παντερμαλής: «Ο Παρθενώνας και η Ακρόπολη δεν χρειάζονται διαφήμιση». Θα ήταν τουλάχιστον σκέψη αφελής να πιστέψει κάποιος ότι ο Παρθενώνας θα διαφημιζόταν από τον Gucci και όχι το αντίθετο. Όμως οι σύγχρονες αυτοκρατορίες του χρήματος και της μόδας, άλλα πιστεύουν για τη δύναμή τους. Πιθανώς, κάποτε να θεωρηθούν οι Παρθενώνες του 21ου αιώνα.