Μετά την κηδεία του Έκτορα, ήλθε στην Τροία η όμορφη κόρη του Άρη Πενθεσίλεια βασίλισσα των Αμαζόνων, για να ενισχύσει τους Τρώες. Ήταν ο Αχιλλέας αυτός που κατόρθωσε να την τραυματίσει θανάσιμα βυθίζοντας το ξίφος του στο στήθος της. Τότε βγάζει τη μάσκα απ’ το πρόσωπό της. Η ομορφιά της Πενθεσίλειας τον γέμισε μελαγχολία και όσοι ήταν παρόντες δεν είχαν καμιά αμφιβολία ότι ο Αχιλλέας είχε εκείνη τη στιγμή ερωτευθεί τη γυναίκα που σε λίγο θα πέθαινε απ το δικό του χέρι. Αυτά λέει ο μύθος για το θάνατο της Πενθεσίλειας όχι στην Ιλιάδα όπως θα περίμενε κανείς, αλλά στις Ηρωίδες του Οβιδίου και την Αινειάδα του Βιργιλίου.

Το 1808, ο ρομαντικός ποιητής, ένας από τους μεγάλους Γερμανούς δραματουργούς του 19ου αιώνα Χάινριχ φον Κλάιστ δημοσιεύει τη δική του Πενθεσίλεια, έργο προφητικό και αυτοβιογραφικό αφού και ο ίδιος μετά από μια σύντομη φιλία, στις 21 Νοεμβρίου 1811, στη λίμνη Wannsee, κοντά στο Βερολίνο, σκότωσε με πιστόλι τη φίλη του και στη συνέχεια αυτοπυροβολήθηκε. Ήταν τριάντα τεσσάρων χρόνων. Η Εριέττα Φόγκελ τριάντα ενός.

Ο Χάινριχ Φον Κλάιστ, έγραψε την «Πενθεσίλεια», ένα φανταστικό επεισόδιο από τον Τρωικό πόλεμο, όπου οι Έλληνες πολιορκητές της Τροίας αντιμετωπίζουν την άγρια και πολεμόχαρη φυλή των Αμαζόνων, ενώ η βασίλισσα τους Πενθεσίλεια και ο σπουδαιότερος Έλληνας πολεμιστής, ο Αχιλλέας ερωτεύονται μεταξύ τους παράφορα. Ο έρωτας και ο πόλεμος, οι δυο γενεσιουργές δυνάμεις του κόσμου διαπλέκονται σε μια ακραία ιστορία, όπου η μανία του ερωτικού πάθους και το αδυσώπητο πολεμικό μένος γίνονται ένα. Ο διπλός θάνατος του Αχιλλέα και της Πενθεσίλειας.

O Κλάιστ περιγράφει τη σχέση υποταγής και κατάκτησης, μέσα από το πρότυπο της γυναίκας-πολεμίστριας, την πολυπλοκότητα της συναισθηματικής εμπειρίας και την ολέθρια δυναμική του πόθου με αινιγματικές προεκτάσεις. Ο σκηνοθέτης Παντελής Δεντάκης ανεβάζει στη Στέγη αυτό το αριστούργημα της ρομαντικής τέχνης περιγράφοντας μια πορεία από τον έρωτα μέχρι την καταστροφή με τα πρόσωπα του έργου να στέκονται μπροστά σε ένα όνειρο που μετατρέπεται σε εφιάλτη.

«Στην Πενθεσίλεια, ο Κλάιστ μιλά για την καταστροφική δύναμη του έρωτα, το πώς οι άνθρωποι που έρχονται κοντά διαλύονται από την ανάγκη τους να κυριαρχήσει ο ένας στον άλλο. Αυτά που μας φέρνουν κοντά φαίνεται να είναι λιγότερα από αυτά που μας χωρίζουν και μέσα μου έχω ένα πολύ ισχυρό γιατί να είναι έτσι τα πράγματα. Νομίζω ο Κλάιστ γι’ αυτό θέλει να μιλήσει. Για μένα αυτός είναι ο πυρήνας του έργου και ο λόγος που συνδιαλέγομαι μαζί του», λέει ο σκηνοθέτης.

Η Πενθεσίλεια τοποθετείται στο φυσικό σκηνικό του πολέμου, γιατί οι άνθρωποι θέλουν σε αυτό το σκηνικό να έρθουν πιο κοντά;
Πιστεύω ότι οι άνθρωποι έρχονται πιο κοντά και σε αυτή την ακραία συνθήκη προκειμένου να μοιραστούν τον πόνο τους, τη μοναξιά τους, να νιώσουν πιο δυνατοί, ότι μπορούν να κάνουν περισσότερα πράγματα μαζί από ότι μόνοι τους, να δημιουργήσουν, αλλά τελικά αυτό που φαίνεται να συμβαίνει στις ανθρώπινες σχέσεις και κυρίως στις ερωτικές είναι πως ο καθένας προσπαθεί να το κάνει αυτό με τους δικούς του όρους, που πολλές φορές είναι αδιαπραγμάτευτοι. Έτσι κάπως φτάνουν οι άνθρωποι στο να μην μπορούν να είναι μαζί και ακόμα πιο πέρα, στο να κατασπαράξουν ο ένας τον άλλο και αυτό συμβαίνει είτε ακαριαία, είτε μέσα στα χρόνια.

Χρησιμοποιείται τον σαρκασμό και το χιούμορ σαν εργαλείο στην παράσταση. Όταν δεν μπορούμε να κατανοήσουμε ένα μεγάλο πάθος το λοιδορούμε;
Αντιμετωπίζω και τη χιουμοριστική πλευρά των ερωτευμένων, τους οποίους αν δεις απέξω έχουν κάτι που ζηλεύεις, θαυμάζεις, είναι κάτι πολύ όμορφο μέχρι κάτι που είναι πάρα πολύ γελοίο, κάτι που σου φαίνεται πομπώδες και υπερβολικό. Και με αυτό τον τρόπο, και με αυτή την όψη αντιμετωπίζω τη σχέση δυο ερωτευμένων. Πάντα υπάρχουν οι γύρω από τους ερωτευμένους που πολλές φορές δεν μπορούν να εμπλακούν σε αυτό που συμβαίνει ή δε μπορούν να το αντιμετωπίσουν και αυτό τους κάνει είτε από τραγικά πρόσωπα, έως και πάρα πολύ αστεία γιατί δεν μπορείς να κατανοήσεις με τέτοιο τρόπο τον έρωτα αν δε βρίσκεσαι μέσα σε αυτό.

Ποια στοιχεία είναι τα θαυμαστά στην Πενθεσίλεια;
Στο έργο η Πενθεσίλεια εμφανίζεται ως η δυναμική γυναίκα, η πολεμίστρια, η αδιαπραγμάτευτη αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά της, η τρυφερή, αυτή  που έχει ανάγκη από προστασία. Είναι μια μοναδική σύνθεση γυναίκας. Δυστυχώς, ακριβώς το ότι φέρει ένα πολύ συγκεκριμένο κόσμο μαζί της είναι αυτό που την κάνει να μην μπορεί επί της ουσίας να συνομιλήσει με τον κόσμο του Αχιλλέα που είναι ένας άλλος κόσμος. Έτσι, και μέσα από αυτή την μη κατανόηση, τις αλλεπάλληλες και μεγάλες παρεξηγήσεις φτάνει στο τέλος να καταστρέψει αυτό που αγαπά και να αυτοκαταστραφεί. Αυτό που είναι τραγικό γι’ αυτά τα δυο πρόσωπα και περισσότερο για την Πενθεσίλεια είναι πως μοιάζουν και είναι δυο φλογεροί άνθρωποι που ακριβώς η φλόγα τους θαμπώνει την όραση και τους οδηγεί στο να καούν οι ίδιοι. Και φαίνεται ότι αυτό δε θα μπορούσε να συμβεί διαφορετικά και δεν μπορώ να φανταστώ πως δε θα έφταναν εκεί τα πράγματα.

Οι άνθρωποι όταν έχουν αισθήματα έντονα, σφοδρά δεν μπορούν να έχουν κατανόηση και να υποχωρήσουν ποτέ απέναντι στον άλλο;
Προφανώς υπάρχουν στον πλανήτη άνθρωποι που μπορεί και να τα καταφέρνουν. Όσο πιο ισχυρός είναι ο κόσμος που έχεις δημιουργήσει πριν βρεθείς με τον άλλο τόσο πιο δύσκολο είναι να τον μοιραστείς, να τον αλλάξεις, να τον τροποποιήσεις. Από την άλλη σκέφτομαι ότι βλέπω πολύ συχνά το να σπαράσσονται οι άνθρωποι και σκέφτομαι ότι μπορεί να συμβαίνει εξαιτίας της βασικής μας υπαρξιακής απελπισίας, του ότι δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το θάνατο, ότι έχουμε γνώση του τέλους. Είναι πολύ εύκολο αυτή τη συντριβή να θέλεις να την κάνεις πιο πραγματική, περνώντας την ευθύνη της δυστυχίας σου σε άλλους που βρίσκονται δίπλα σου. Ο Κλάιστ στην εποχή του ήταν ένας άνθρωπος απογοητευμένος σε όλα τα επίπεδα και παρόλο που γράφει μια δραματική ιστορία, «ακούγεται» μέσα σε όλη αυτή την απελπισία μια κραυγή, ένα παράπονο, που επιζητά την στοργή και την τρυφερότητα, την οικογένεια, σαν να προσπαθεί μέσα από την Πενθεσίλεια να μιλήσει για τη δική του ανάγκη.

Info παράστασης:

«Πενθεσίλεια» του Χάινριχ φον Κλάιστ | 14 – 23 Φεβρουαρίου 2018 | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση