Όπως υπονοεί το οξύμωρο του ονόματός τους, οι Forced Entertainment, πρωτοπόροι του σωματικού θεάτρου και του θεάτρου της επινόησης από τη δημιουργία τους στα μέσα της δεκαετίας του 1980, αρέσκονται να ξαφνιάζουν το κοινό. Στην τελευταία τους δουλειά («Complete Works: Table Top Shakespeare») που παρουσιάζεται στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, πήραν τη «βαριά» περιουσία του βρετανικού πολιτισμού, τα έργα του Σαίξπηρ, για να τα παρουσιάσουν με αναπάντεχο τρόπο. Τα άπαντα των δραματικών του έργων (τριάντα έξι στον αριθμό*) γίνονται αντικείμενα αφήγησης, μιας ώρας το πολύ, από έναν ερμηνευτή, με τη βοήθεια αντικειμένων καθημερινής, οικιακής χρήσης. Αυτό το ιδιότυπο «κουκλοθέατρο» επιφέρει, τελικά, στιγμές αβίαστης, καθόλου καταναγκαστικής, απόλαυσης.

Forced Entertainment: Όλος ο Σαίξπηρ σ’ ένα τραπέζι

Η ιδέα είναι τόσο πρωτότυπη, όσο και κλασική: επιστροφή στις πρωταρχικές ρίζες του θεάτρου, στην τέχνη της αφήγησης δηλαδή, όπου το αποτέλεσμα επαφίεται στην αλληλεπίδραση δύο θεμελιακών παραγόντων: τη δύναμη του μύθου (κι αν έχουν τα έργα του Σαίξπηρ τα εχέγγυα) και τη δεινότητα του αφηγητήΚάπου ανάμεσα υπεισέρχεται και η ιδιαίτερη σφραγίδα της ομάδας, η χρήση των οικιακών αντικειμένων σε ρόλο «μαριονετών», που προσδίδει στην όλη δουλειά μια εμφανώς περιπαιχτική διάθεση. Στις παραστάσεις που παίχτηκαν ως τώρα, είδαμε εξαιρετικές ιδέες: μπουκάλια αλκοολούχων ποτών για τους ρόλους των ξωτικών (πνεύματα-spirits) και πινέλα για αυτιά γαϊδάρου («Όνειρο καλοκαιρινής νύχτας»), μια παραφουσκωμένη συσκευασία αλευριού για το ρόλο της Μαρίας και ένα μαύρο κρυστάλλινο μπουκαλάκι εξαιρετικών αναλογιών ως Ολίβια («Δωδέκατη νύχτα»), μια φράουλα για το μωρό της Ερμιόνης του «Χειμωνιάτικου παραμυθιού», πανομοιότυπα λευκά πλαστικά ποτήρια στο ρόλο γερουσιαστών («Τίμων ο Αθηναίος»), πράσινα σφουγγαράκια κουζίνας για το καμουφλάζ των στρατιωτών από τις φυλλωσιές του δάσους στον «Μάκβεθ», κ.ά. Οι performers από το Σέφιλντ δεν είναι, σίγουρα, σοβαροφανείς, αν και σαφώς πήραν τη δουλειά τους στα σοβαρά.

Forced Entertainment: Όλος ο Σαίξπηρ σ’ ένα τραπέζι

Η όλη δουλειά προϋποθέτει, κατ’ αρχήν, μια αφαιρετική διαδικασία. Τα έργα έχουν απογυμνωθεί από τη γλώσσα στην οποία γράφτηκαν και αποδίδονται σε σύγχρονα, απλά αγγλικά, ενώ σε επίπεδο περιεχομένου κρατείται μόνο η -περιεκτική και αναλυτική πάντως- περιγραφή της υπόθεσης, διανθισμένης εδώ κι εκεί με κάποιους από τους διαλόγους. Γίνεται σαφές από το είδος και το ύφος των επιμέρους παραστάσεων πως τα έργα δεν ενδιαφέρουν ως αντικείμενα σκηνοθετικής ανάγνωσης/γραμμής, αλλά και πως η εστίαση στον πυρήνα του μύθου και μόνο δηλώνει ενδιαφέρον για το πρώτο επίπεδο της σαιξπηρικής δραματουργίας, τη βαθιά λαϊκή ρίζα που τη διακατέχει, αφήνοντας απ’ έξω -από πρόθεση, όμως- (σημαντικές) παραμέτρους της, όπως η γλώσσα και οι διάφορες ερμηνευτικές κατευθύνσεις.

Δεν είναι όμως αμελητέα ή ανάξια σημασίας, καθώς οι παραστάσεις λειτουργούν εντέλει πολυεπίπεδα παρά την «απλοϊκή», παιδικού ύφους, σύλληψη· μάλλον χάρη σε αυτή. Δεν γίνεται να μην εντοπίσει κανείς, για παράδειγμα, τον εκπαιδευτικό τους ρόλο (μπορούν να ιδωθούν ως πρώτης τάξεως τρόπος για την εισαγωγή των παιδιών στον κόσμο του Σαίξπηρ, ή και ως εργαλείο θεατρικού παιχνιδιού, ανεξαρτήτως διδακτικού αντικειμένου), αλλά δεν μένουν μόνο εκεί. Η ευκαιρία που προσφέρεται στο θεατή να αποκτήσει -ή να επαναφέρει- τη συνολική εποπτεία της σαιξπηρικής δραματουργίας (και γι’ αυτό προτείνεται η παρακολούθηση περισσότερων της μίας παραστάσεων) είναι πολύτιμη.

Forced Entertainment: Όλος ο Σαίξπηρ σ’ ένα τραπέζι

Τα έργα του δραματουργού παιγμένα το ένα δίπλα στο άλλο, μαρτυρούν τις επιμέρους νοητές γραμμές που τα ενώνουν, τα τοποθετούν σε ένα «όλον» επαναλαμβανόμενων θεματικών μοτίβων και προβληματισμών, επιβεβαιώνουν τη διάνοια του δημιουργού τους, φανερώνουν ακόμη και τις αξιολογικές αποκλίσεις τους, καθώς κάθε παράσταση μαρτυρά και την αυτάρκεια του εκάστοτε έργου σε επίπεδο θεατρικότητας και πλοκής. Και, βέβαια, φέρνουν στο προσκήνιο το πρωταρχικό κύτταρο της θεατρικής τέχνης: τον ερμηνευτή, μόνο, απέναντι στο λόγο του συγγραφέα.

Δεν ξέρω αν οι παραστάσεις των Forced Entertainment θα είναι οι καλύτερες του Φεστιβάλ. Νομίζω όμως πως ήδη επιβεβαιώνουν πως προέρχονται από απεριόριστη αγάπη για το θέατρο και, μαζί, για τη δραματουργική παραγωγή του συμπατριώτη τους. Ο τρόπος με τον οποίο οι τέσσερις ερμηνευτές αφηγήθηκαν, παίζοντας σαν παιδιά με τα παιχνίδια τους, τα έξι έργα που παρακολούθησα, ήταν συγκινητικός, και μαζί αποκαλυπτικός τόσο του μεγαλείου του συγγραφέα, όσο και της δικής τους διάθεσης απέναντί του. Η «απενοχοποιημένη» ματιά τους απέναντι στα σπουδαία αυτά έργα, αποτελεί ήδη σημείο αναφοράς.

 

* εξαιρουμένου του «Ερρίκου 8ου»

Forced Entertainment: Όλος ο Σαίξπηρ σ’ ένα τραπέζι

Info παράστασης:

Forced Entertainment: Όλος ο Σαίξπηρ σ’ ένα τραπέζι | 1 – 9 Ιουνίου 2017 | Πειραιώς 260