Γεννήθηκε το 1930 στο χωριό Κασαμπίν της Συρίας, εκεί κοντά που ανακαλύφθηκε το αρχαιότερο αλφάβητο του κόσμου. Μεγαλώνει φτωχικά καλλιεργώντας τη γη και τη γλώσσα του. Στα 13 του, σε μια επίσκεψη του προέδρου της δημοκρατίας της Συρίας στο χωριό του, παρουσιάζεται μπροστά του και του αφιερώνει ένα ποίημά του. Ως ανταμοιβή τού ζητά να πάει στο σχολείο…

Ο Άλι Αχμάντ Σαΐντ Έσμπερ στα 18 του μετονομάζει εαυτόν σε Άδωνη. Είναι ο άλλος του εαυτός. Μια έμπνευση από το μύθο του Άδωνη και τον ομώνυμο ποταμό του τόπου του, που όταν βρέχει παίρνει χρώμα κόκκινο. Με αυτό το όνομα οι εκδότες έκαναν επιτέλους δεκτά τα ποιήματά του. Σπουδάζει στη Δαμασκό, υπηρετεί στο Χαλέπι αντιτιθέμενος στις ανελεύθερες ιδεολογίες, φυλακίζεται έναν χρόνο, επιστρέφει στη Βηρυτό και το 1960 βρίσκεται στο Παρίσι. Οι επόμενες δεκαετίες μοιράζονται μεταξύ Παρισιού και Λιβάνου με μόνιμη πλέον έδρα του το Παρίσι. Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε όλο τον κόσμο, έχουν βραβευτεί, έχουν απαγορευτεί, έχουν λογοκριθεί, έχουν καεί. «Η φωτιά μου κατεύθυνση και πλανήτης η πληγή μου καθοδήγηση/ Φυγάς απ’ την πατρίδα μου για την πατρίδα μου /… Συλλαβίζω ένα άστρο που εκείνη ζωγραφίζει/πάνω στα βήματα των ηττημένων ημερών της…», γράφει.

Μια μέρα πριν τη συνομιλία του με το κοινό στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, είχαμε την ευκαιρία να μιλήσουμε με τον Άδωνη για τον ανατολικό και δυτικό πολιτισμό, την κυρίαρχη και την περιθωριοποιημένη κουλτούρα, την επανάσταση, το Ισλάμ, τη θρησκεία και την ποίηση ως αντίποδά της.

Άδωνις

«Δεν είμαι ο πρώτος που άσκησε κριτική στο Ισλάμ, η πλειοψηφία το έχει κάνει, ίσως πιο έμμεσα», διευκρινίζει. Ως πηγές της κριτικής θεωρεί τη λογική και τον ορθολογισμό, το μυστικισμό – μια επανάσταση των γνώσεων, κάτι σαν ριζοσπαστική αριστερά, όπως λέει γελώντας – και την ποίηση. «Στην ιστορία του αραβικού κόσμου δε έχουμε πιστό ποιητή, γιατί θεωρούμε ότι η ποίηση είναι η άρνηση, ο αντίποδας της θρησκείας. Αυτή η κριτική όμως έχει περιθωριοποιηθεί, γιατί καταδιώκεται. Κυριαρχεί ο πολιτισμός που σχετίζεται με την εξουσία, καθώς το Ισλάμ καταλαμβάνει τον στρατηγικό χώρο, τις εξουσίες, την οικονομία, το πετρέλαιο».

«Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε το Ισλάμ αγνοώντας τη Δύση, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ»

«Δεν μπορούμε να κατανοήσουμε το Ισλάμ αγνοώντας τη Δύση, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Ασκώ κριτική στη Δύση, γιατί θεωρώ ότι έχει αποτύχει», συνεχίζει. «Οι λαοί αποτελούν το εργαλείο επίτευξης στρατηγικών στόχων, ο κόσμος μετατρέπεται σε μια παγκόσμια αγορά και το Ισλάμ παίζει δυστυχώς τραγικό ρόλο σ’ αυτό. Στη Συρία ή στην Αίγυπτο δε χρειάζεται να στείλουν στρατό, στέλνουν μισθοφόρους».

Ο Άδωνις ήταν από εκείνους που στην πολύ αρχή είχαν πιστέψει στην «αραβική άνοιξη»: «Αρχικά ήμουν υπέρ της. Αλλά πολύ σύντομα η ευγενική έννοια της επανάστασης μετατράπηκε σε κόλαση. Και ο λόγος της αποτυχίας είναι η βία. Δεν είναι λύση το να κόβουμε κεφάλια! Χρειάζεται διάλογος. Η επανάσταση δεν πρέπει να καταστρέφει τη χώρα, τους πολίτες, αλλά το καθεστώς. Δεν μπορούμε να ζητάμε από τις άλλες χώρες να έρθουν για να χτυπήσουν τη χώρα μας! Ούτε να ζητάμε βοήθεια από διεφθαρμένα κράτη όπως το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία. Ούτε να χρησιμοποιούμε τη θρησκεία, ενώ η επανάσταση είναι εναντίον της. Η αραβική άνοιξη για παράδειγμα ποτέ δε μίλησε για την απελευθέρωση της γυναίκας από τους αραβικούς νόμους. Απέτυχε λοιπόν με τρόπο ευτελή και μετατράπηκε στο ισλαμικό κράτος».

Δεν δηλώνει αισιόδοξος, ούτε απαισιόδοξος, απλά ρεαλιστής. Και ως τέτοιος θεωρεί ότι τα χειρότερα έρχονται. «Πάντα υπάρχει η ελπίδα να βρει ο κόσμος λύση στο πρόβλημα. Ο κόσμος να γίνει ένα παγκόσμιο πανεπιστήμιο γνώσεων, όχι μια αγορά όπως γίνεται τώρα. Αλλά πρέπει να ξεκινήσουμε απ’ την αρχή, διαχωρίζοντας το κράτος από τη θρησκεία.

«Η επανάσταση δεν πρέπει να καταστρέφει τη χώρα, τους πολίτες, αλλά το καθεστώς»

Οι κοινωνίες μας αποτελούνται από άτομα με ίδιες υποχρεώσεις αλλά όχι ίδια δικαιώματα. Ο μουσουλμάνος δεν μπορεί ν’ αλλάξει τη θρησκεία του, γι’ αυτό δεν αλλάζει κι ο ίδιος. Η δε έννοια της Γυναίκας έχει καθοριστεί ήδη από τη θρησκεία. Οι γυναίκες είναι η ελπίδα, αλλά αν δεν αλλάξει η Γυναίκα δεν γίνεται τίποτε. Ο μονοθεϊσμός κηρύσσει ότι η γυναίκα δημιουργήθηκε απ’ το πλευρό του Αδάμ, μόνο ο άντρας δημιουργήθηκε κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωση του θεού».

«Η θρησκεία δεν είναι ποτέ δημοκρατική». Ούτε όμως οι κανόνες της αγοράς στη Δύση αντανακλούν τη δημοκρατία, όπως λέει. Τι θεωρεί τελικά ο ίδιος δημοκρατία; «Το διάλογο ανάμεσα στο περιθώριο και στο κατεστημένο. Τη συμβίωση ανάμεσα σε διαφορετικές κουλτούρες, όπως ο Ρεμπώ και ο Ουγκώ στη Γαλλία. Το διάλογο των χριστιανών με τον Νίτσε που τους ασκούσε έντονη κριτική. Τις αντιθέσεις της ελληνικής ταυτότητας ανάμεσα σε Όμηρο, Πλάτωνα ή Αριστοτέλη. Αυτό το σύνολο των αντιφάσεων είναι η δημοκρατία και ο πολιτισμός».

Άδωνις

«Ποτέ δεν υπερασπίζομαι ένα καθεστώς, ακόμα κι αν είναι εξαιρετικό. Είμαι πάντα αντικαθεστωτικός, όπως οφείλει να είναι ένας καλλιτέχνης. Ακόμα κι αν ο πατέρας μου ήταν Πρόεδρος της χώρας, εγώ θα αντιπολιτευόμουν!». Και ποιος ο ρόλος του ποιητή; «Η ποίηση δεν αλλάζει τον κόσμο. Το να αλλάξει ο κόσμος σημαίνει ν’ αλλάξουν οι θεσμοί. Η ποίηση μπορεί να δώσει μια νέα, καλύτερη εικόνα του κόσμου. Είναι σαν την αγάπη, δεν αλλάζει πρακτικά τον κόσμο, αλλά συνδέει ανθρώπους και τις λέξεις με αυτούς».

Όταν τον ρωτώ, αν θα έγραφε εφόσον παρέμενε σ’ ένα ανελεύθερο καθεστώς, μου απαντά: «Ο ποιητής είναι πάντα εξόριστος, ακόμα και στη χώρα του, στη γλώσσα του. Η αλλαγή της χώρας δεν παίζει κανένα ρόλο. Η ποίηση προχωρά με το κεφάλι, όχι με τα πόδια!».

Info: Την Τρίτη 10 Ιανουαρίου στις 19:00 ο Άδωνις φιλοξενείται στη Στέγη για μια συζήτηση με τον Γιώργο Αρχιμανδρίτη με δωρεάν είσοδο και ταυτόχρονη διερμηνεία. Η διανομή των δελτίων εισόδου ξεκινά 1 ώρα πριν από κάθε εκδήλωση με σειρά προτεραιότητας.

Οι συζητήσεις των κύκλων Λέξεις & Σκέψεις αναμεταδίδονται και με live streaming μέσω του sgt.gr.

Στο τέλος της εκδήλωσης, ο Άδωνις θα υπογράψει βιβλία, ενώ τα βιβλία του  θα διατίθενται προς πώληση από εκδοτικούς οίκους στο φουαγιέ ισογείου της Στέγης.

Πρόσφατα κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις Πατάκη η ανθολογία ποιημάτων του «Ένας τάφος για τη Νέα Υόρκη [1949-2008]» (2017) και «Βία και Ισλάμ – Συζητήσεις με τη Χουρία Αμπντελουάχεντ» (2016).