Την τελευταία φορά που ήρθε το όνομα της Πέγκι Γκούγκενχαϊμ στο προσκήνιο, ήταν εξαιτίας της δικαστικής μάχης των κληρονόμων της. Η υπόθεση ανάμεσα σε ζάμπλουτες οικογένειες είχε διχάσει καλλιτεχνικό κόσμο, αλλά και φιλότεχνους, σχετικά με τη χρήση και την αξιοποίηση του περίφημου μουσείου Πέγκι Γκούγκενχαϊμ στο μεγάλο κανάλι της Βενετίας. Ο ένας εγγονός της Πέγκι Γκούγκενχαϊμ υποστήριξε ότι κακώς το διαχειρίζεται το Solomon Guggenheim Foundation με έδρα τη Νέα Υόρκη, γιατί κινδυνεύει να αλλοιωθεί το πνεύμα της γιαγιάς του.  Η βασική αντίρρηση του εγγονού της ήταν ότι εκτίθενται πια έργα και από ξένες συλλογές, ενώ το έργο ζωής της γιαγιάς τους είχε διαλυθεί. Ζητούσε να επιβληθεί στο Ίδρυμα Γκούγκενχαϊμ να επαναφέρει στην αρχική της μορφή την κληρονομιά της συλλέκτριας με τα τόσα αριστουργήματα, από Πικάσο και Μιρό, μέχρι Ματίς και Νταλί. Το ψύχραιμο γαλλικό δικαστήριο αποφάσισε ότι το «πνεύμα» της Πέγκι Γκούγκενχαϊμ δεν έχει πάθει απολύτως τίποτα. Έτσι η ζωή συνεχίζεται γαλήνια στο παλάτσο – μουσείο του 18ου αιώνα Vernier dei Leoni. Η Πέγκι Γκούγκενχαϊμ έφτασε για να κατοικήσει εκεί το 1947. Το λάτρεψε και δεν το εγκατέλειψε ποτέ, μέχρι τον θάνατό της στις 23 Δεκεμβρίου 1979. Εκεί στέγασε και το μήλον της έριδος των εγγονών της, τη συλλογή με τα 326 ανεκτίμητα έργα τέχνης.

Μουσείο Γκουγκενχάιμ στο Μεγάλο Κανάλι της Βενετίας

Μουσείο Γκούγκενχαϊμ στο Μεγάλο Κανάλι της Βενετίας

Μια μυθική, ξέφρενη και περιπετειώδης ζωή

H Πέγκι Γκούγκενχαϊμ (1898-1979) είναι μια θρυλική προσωπικότητα στον κόσμο της τέχνης.  Άφησε ένα από τα πιο βαθιά αποτυπώματα του 20ού αιώνα, πηγαίνοντας πολύ πιο μακριά από όσο μπορεί να φανταστεί κανείς ότι θα πήγαινε ένα κορίτσι που ανήκε στην νεοϋορκέζικη εβραϊκή ελίτ και κατά παράδοση θα παντρευόταν ένα μέλος της ίδιας ελίτ, για να ασχοληθεί με την ανατροφή των παιδιών της και τις αγαθοεργίες. Ως έφηβη ήταν ένα παράξενο κορίτσι, ένα μαύρο πρόβατο. Ξύρισε τα φρύδια της για να σοκάρει τους καθηγητές της. Αυτή η επαναστατική για την εποχή της πράξη θεωρήθηκε τόσο avant-garde, που έγινε τάση.

Τη χειραφέτηση και την ανεξαρτησία της την οφείλει κυρίως στο δραματικό ναυάγιο του Τιτανικού το 1912, του οποίου επιβάτης ήταν ο πολυεκατομμυριούχος πατέρας της. Η Πέγκι τον κληρονομεί και καταφέρνει να αποδράσει από το γκέτο των πλούσιων Εβραίων και τον κυρίαρχο αντισημιτισμό της εποχής, αποδρώντας στο Παρίσι, το 1919. Μέχρι τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ταξιδεύει ανάμεσα στην Αμερική και την Ευρώπη και προλαβαίνει να κάνει ένα γάμο με τον εκκεντρικό Λόρενς Βάιλ, ο οποίος τη μυεί στην καλλιτεχνική και συγγραφική κοινότητα του Παρισιού. Στα χρόνια που διαρκεί ο γάμος, αποκτά δύο παιδιά, και αναρίθμητους εραστές. Ενισχύει τους συγγραφείς που της φαίνονται ταλαντούχοι όπως η Τζιούνα Μπαρνς, η Έμμα Γκόλντμαν και η Μίνα Λόι. Η Μπαρνς έγραψε το πιο γνωστό της μυθιστόρημα, το Nightwood, στο σπίτι της Γκούγκενχαϊμ στο Devon, Εγκαταλείπει τον Βάιλ και τα παιδιά της για τον Άγγλο συγγραφέα Τζον Χολμς. Η θυελλώδης σχέση τους είχε τραγική κατάληξη, καθώς ο Χολμς πεθαίνει το 1934 κατά τη διάρκεια μιας επέμβασης.

Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1938 ανοίγει την πρώτη της γκαλερί, με το όνομα Guggenheim Jeune. Ο Μαρσέλ Ντυσάν τη βοηθά και εκθέτει έργα του Κοκτό και στη συνέχεια έργα των Καντίνσκι, Μπρανκούζι, Αρπ, Μουρ, αρχίζοντας παράλληλα να συγκροτεί τη σπουδαία συλλογή της. Ο Λούσιαν Φρόιντ της έδωσε τα πρώτα του έργα. Παρόλο που η Πέγκι δεν είχε κανένα υπόβαθρο στην ιστορία της τέχνης, είχε ένα απίστευτα οξυμένο κριτήριο, δίνοντας φωνή και χώρο σε καλλιτέχνες γίγαντες του 20ού αιώνα, σήμερα. Όταν ξεσπά ο Β’ παγκόσμιος πόλεμος, η Γκούγκενχαϊμ εγκαταλείπει το σχέδιο δημιουργίας ενός μουσείου στην Ευρώπη, ήταν Εβραία και η ζωή της στο Παρίσι ήταν σε κίνδυνο. Ζήτησε τη βοήθεια του Λούβρου στο πλαίσιο της προστασίας των έργων κατά τη διάρκεια του πολέμου. Το Λούβρο αρνήθηκε, λέγοντας ότι τα έργα δεν ήταν άξια για να αποταμιευθούν. Το 1941 επιστρέφει στη Νέα Υόρκη. Μεταφέρει τη συλλογή της ως οικιακά σκεύη. Μαζί της ταξιδεύει και ο Μαξ Έρνστ, που θα γίνει ο δεύτερος σύζυγός της, σε ένα γάμο που θα διαρκέσει λιγότερο από πέντε χρόνια.

Πέγκι Γκουγκενχάιμ και Μαξ Ερνστ

Πέγκι Γκουγκενχάιμ και Μαξ Ερνστ

Το 1942 η Γκούγκενχαϊμ εγκαινιάζει τη νέα της γκαλερί «H Τέχνη του Αιώνα». Η Νέα Υόρκη θαυμάζει τα 171 εκθέματα που αποτελούν την προσωπική συλλογή της και περιλαμβάνουν σουρεαλιστική και κυβιστική ζωγραφική και γλυπτική, αλλά και έργα της αμερικανικής πρωτοπορίας. Γνωρίζει και τον Τζάκσον Πόλοκ, τον οποίο αναδεικνύει σε κορυφαίο πρόσωπο της τέχνης, χάρη στην αμέριστη οικονομική και καλλιτεχνική υποστήριξη που του παρείχε. Η Πέγκι δε συμφιλιώθηκε ποτέ με το καθεστώς της εμπορίας των έργων τέχνης και εγκαταλείπει τη Νέα Υόρκη για να επιστέψει στην Ευρώπη με σκοπό να ιδρύσει ένα μουσείο και να εδραιώσει την πολύτιμη συλλογή της.

Στο Παλάτσο της Βενετίας

Στο Παλάτσο της Βενετίας

Το 1947 φτάνει στη Βενετία. Αγοράζει το Παλάτσο ντέι Λεόνι και το μετατρέπει σε συγγραφικό και καλλιτεχνικό πόλο έλξης για εκατοντάδες εκπατρισμένους αμερικανούς και ευρωπαίους επισκέπτες. Το 1948 μάλιστα, κλήθηκε να παρουσιάσει τη συλλογή της στο ελληνικό περίπτερο της Μπιενάλε – η Ελλάδα λόγω εμφυλίου δεν έστειλε εκείνη τη χρονιά καλλιτέχνη στη διοργάνωση. Η συλλογή που εξέθεσε χαρακτηρίστηκε ως «αμερικανική εμπειρία του μοντερνισμού στην Ευρώπη». Η Πέγκι αποθεώνεται στον κόσμο της τέχνης και η συλλογή της ταξίδεψε στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Σήμερα η συλλογή εκτίθεται στο παλιάτσο, ενώ η κυριότητα ανήκει στο νεοϋορκέζικο μουσείο Solomon Guggenheim.

Πέγκι Γκουγκενχάιμ και Τζάκσον Πόλοκ

Πέγκι Γκούγκενχαϊμ και Τζάκσον Πόλοκ

Η ξέφρενη ερωτική ζωή της Πέγκι Γκούγκενχαϊμ έχει απασχολήσει όσο σχεδόν και η συλλογή της, παρόλο που η Πέγκι δεν υπήρξε ποτέ ωραία γυναίκα, αντιθέτως, η μύτη της ήταν κάτι τρομερά ενοχλητικό και για την ίδια. Η ίδια δεν είχε ποτέ σταθερή ερωτική ζωή και έλεγε ότι έχει πάει με χίλιους άντρες. Κάποτε εκλιπάρησε τον Σάμιουελ Μπέκετ να κοιμηθεί μαζί της, περιμένοντας για μερόνυχτα καθισμένη σε μία καρέκλα έξω από το δωμάτιο του ξενοδοχείου του. Η ακόρεστη σεξουαλική της όρεξη και οι αμέτρητες ιστορίες της με ζωγράφους είναι θρυλικές. Η Πέγκι ήταν μια απελευθερωμένη γυναίκα που η φήμη της σκανδαλώδους για την εποχή ζωής της σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνά την αξία της επιρροής που άσκησε στην τέχνη. Η κληρονομιά που μας άφησε είναι το ανεξίτηλο σημάδι της στην ιστορία της τέχνης του 20ού αιώνα.

H Πέγκι Γκούγκενχαϊμ πέθανε στις 23 Δεκεμβρίου 1979 στο νοσοκομείο Camposampiero της Βενετίας σε ηλικία 81 ετών.