Το καλοκαίρι, το “Greek freak/Fire and Fury!” ήταν μια από τις πιο συζητημένες παραστάσεις του Φεστιβάλ Αθηνών 2017 με φανατικούς φίλους και πολέμιους. Λίγο πριν ολοκληρωθεί ο δεύτερος κύκλος των παραστάσεων στο θέατρο Χώρος και ενώ έχουν αρχίσει οι πρόβες της νέας παραγωγής που σκηνοθετεί ο Σίμος Κακάλας, «Τα ανεμοδαρμένα ύψη» με τη Δήμητρα Κούζα στο ρόλο της Κάθριν, σε μια διασκευή της Έλενας Μαυρίδου στο σπουδαίο μυθιστόρημα της Έμιλυ Μπροντέ για την ταξική και τη φυλετική σύγκρουση που συμπαρασύρει στην καταστροφή όσους αγγίζει, συναντηθήκαμε για να συζητήσουμε κάτι που μας απασχολεί και σε κατ΄ιδίαν συζητήσεις. Πόσο υποκριτική είναι η ενόχληση από μια παράσταση και τι περιμένουν οι καλλιτέχνες από το κοινό.

©Γιώργος Καπλανίδης

Εταιρεία Θεάτρου Χώρος: Σίμος Κακάλας, Έλενα Μαυρίδου, Δήμητρα Κούζα ©Γιώργος Καπλανίδης

Ποιο είναι το συμπέρασμά σου μέχρι σήμερα από τις παραστάσεις του “Greek freak/Fire and Fury!”;
Ότι είναι πολύ εύκολο να προκαλέσεις το ελληνικό κοινό. Αυτό με απογοήτευσε λίγο.

Δηλαδή;
Ότι μπορείς να προκαλείς με το προφανές, δε χρειάζεται μεγάλη προσπάθεια για να κάνεις κάτι προκλητικό. Εννοώ αν βάλεις σε ένα τίτλο παράστασης τη λέξη «διάβολος» θα μαζευτεί όλο το Άγιο Όρος απέξω. Αν κάνεις έστω και μια μικρή νύξη για κάτι που ενοχλεί, γίνεται χαμός.

Γιατί ενοχλείται τόσο εύκολα το κοινό;
Ειλικρινά δεν ξέρω και μου κάνει εντύπωση. Θυμάμαι πόσο μεγάλη συζήτηση είχε γίνει με το «Σπιρτόκουτο» του Γιάννη Οικονομίδη, ο κόσμος ήταν πολύ θυμωμένος με αυτό το πράγμα και θέλεις να πεις «συγγνώμη, πού ζεις;», αυτό το έχουμε δει εκατό φορές, στο σινεμά περιμένεις να το δεις και να σε εκπλήξει;

©Karol Jarek

©Karol Jarek

Πιστεύεις ότι αυτοί που ζουν κάτι σε ένα μικρόκοσμο, στη δουλειά, σε μια πολυκατοικία, στο σπίτι τους, αν δουν κάτι ίδιο στη σκηνή τους θυμώνει;
Πιστεύω ότι είναι η υποκριτική στάση που έχουμε γενικά με το «διαφορετικό». Κλείνουμε το παιδί με νοητική στέρηση στο «αμπάρι», κρύβουμε το αν είναι γκέι κάποιο μέλος της οικογένειάς μας, προτιμάμε να παντρευτεί για παράδειγμα και μας ικανοποιεί, αρκεί να γίνονται όλα κρυφά.

Στην παράσταση τι είναι αυτό που έχει ενοχλήσει περισσότερο;
Δεν περίμενα να ενοχλήσει κάτι και δε θεωρούσα ότι είχε η παράσταση κάτι ενοχλητικό. Στο “Greek freak/Fire and Fury!” σπάμε πλάκα με μερικά πράγματα και το χιούμορ για μένα είναι το αντίδοτο για να καταλάβεις όλη αυτή την παράνοια της κατάστασης που λέγεται ζωή.

«Η κωμωδία είναι το πιο τέλειο αντίδοτο, γελάς μέσα στη μούρη του θανάτου»

Από τον πρώτο άνθρωπο μέχρι σήμερα, η ζωή είναι ένα βάσανο, έρχεται το τυχαίο και σου ρίχνει σφαλιάρες εκεί που δεν το περιμένεις. Οπότε πιστεύω ότι η κωμωδία είναι το πιο τέλειο αντίδοτο, γελάς μέσα στη μούρη του θανάτου σαν τον μελλοθάνατο που κάνει ένα τελευταίο αστείο. Είναι ένα όπλο πολύ δυνατό με το οποίο αντιμετωπίζεις και τον ίδιο σου τον εαυτό. Αυτό προσπάθησα να κάνω μέσα από πράγματα που με απασχολούσαν, αλλά και που βλέπουμε γύρω μας συνεχώς. Ακόμα και ανάμεσα σε εμάς τους ηθοποιούς. Και αυτό τον κύκλο θέλουμε να τον μεγαλώσουμε όσο περισσότερο μπορούμε και αυτό ξεκινάει από το ενδιαφέρον που έχω για την κωμωδία σαν είδος.

©Karol Jarek

©Karol Jarek

Ποιο είναι το πεδίο αυτής της σάτιρας;
Η ελληνική κοινωνία. Αυτή είναι η πρόθεση τουλάχιστον. Όχι ότι το έχουμε αγγίξει όλο στην παράσταση, αλλά το κάνουμε εν μέρει αλλάζοντας τα νούμερα και προσκαλώντας και καλεσμένους ηθοποιούς για να πάρουμε και από τη δική τους εμπειρία μια εικόνα. Αυτό που θέλουμε είναι να χρησιμοποιήσουμε με κάθε τρόπο το υλικό του «τώρα». Δηλαδή, ακόμα και στον Αριστοφάνη, υπάρχουν πρόσωπα που δεν ξέρουμε, που δε μπορούμε να τα επεξεργαστούμε στο τώρα, όσες πληροφορίες και να έχουμε.

Ποια είναι η πληγή μιας κοινωνίας που μπορεί να διακωμωδηθεί πιο εύκολα σήμερα;
Βρίσκεις κάθε φορά ποια είναι η πληγή, για μένα σήμερα είναι το διπλό πρόσωπο, η υποκρισία, το ότι είσαι κάτι άλλο από αυτό που παρουσιάζεις προς τα έξω. Υπάρχει μια σκηνή, αυτή της «αναγούλας», ένα σκετς  για την τηλεόραση, που μου μοιάζει αληθινά αστεία και λιγότερο σκληρή από την πραγματικότητα των παιχνιδιών στα οποία ο κόσμος πάει για να κερδίσει και ίσως να αλλάξει τη ζωή του. Θες να γελάσεις με αυτό και με όλα τα κλισέ και δεν μπορείς στην πραγματικότητα. Είμαστε σε μια εποχή που λέμε μπράβο π.χ στα αυτονόητα, στο ένα και ένα κάνουν δυο. Έχουν μπερδευτεί τα πράγματα, ο σεφ που πετάει αλάτι στον αγκώνα του θεωρείται σπουδαίος, βρες δηλαδή μια ανοησία να κάνεις και θα γίνεις πρώτη μούρη, αυτό υπαγορεύει η εποχή. Ας πούμε τα κλισέ της «αναγούλας» ενόχλησαν κάποιους πολύ. Γιατί έβλεπαν ένα ψεύτικο εμετό στη σκηνή. Που ήξεραν ότι είναι ψεύτικος.

©Karol Jarek

©Karol Jarek

Έχετε μια μεγάλη εμπειρία, αυτήν της επαφής με το κοινό εμπνευσμένη από τα μπουλούκια, που τη δοκιμάσατε και στη «Γκόλφω» και στα μετέπειτα έργα σας.
Έχω κάτι να σας διηγηθώ από τη «Γκόλφω». Ήμασταν σε μια παράσταση και δίναμε αυγά στον κόσμο να τα πετάξει σε εμάς αν κάτι δε τους αρέσει. Περνάει μισή ώρα κανένας δεν είχε πετάξει αυγά και γυρνάω στον κόσμο λέγοντας, «καλά ρε παιδιά δεν υπάρχει τίποτα να μη σας αρέσει;» Κλείνουν τα φώτα και πετάει κάποιος το αυγό. Ανάβουν τα φώτα, λέω «καλά στο σκοτάδι τα πετάτε; Τώρα να τα πετάξετε που σας μιλάω». Δηλαδή θα ήθελα να προκαλέσω στο κοινό μια πραγματική αντίδραση, φανερά.

Πιστεύεις στο Greek Freak θα το καταφέρεις;
Καμιά φορά γίνεται, αλλά κυρίως από κοινό που έχει μια επαφή μαζί μας. Είναι άνθρωποι που δεν έχουν κανένα πρόβλημα, τη συστολή του θεατή, και μπαίνουν κατευθείαν στο παιχνίδι. Αυτοί είναι που κινούνται, παραδείγματος χάριν, όταν βάζουμε ένα καινούργιο νούμερο και ζητάμε τη γνώμη τους για το αν θα μακροημερεύσει.

©Karol Jarek

©Karol Jarek

Πώς συμπεριφέρεται το κοινό στη διάδραση; Νομίζω το διαδραστικό θέατρο φοβίζει, έχουν γίνει και χοντράδες.
Εμείς, αυτό το κάνουμε πολύ καιρό από τη «Γκόλφω», και στο «Λιωμένο βούτυρο». Πιστεύω ότι το διαδραστικό θέατρο πρέπει να απευθυνθεί στα ίσα στο θεατή.

Πρακτικά, δηλαδή, τι εννοείς;
Αν πας από πάνω του και παίζεις θέατρο με έναν περίεργο τονισμό και τον κοιτάς με νόημα και έντονα βλέμματα, σαν να θες να του πεις ότι εσύ δεν καταλαβαίνεις αυτό που κάνω, αυτό δε λέγεται διαδραστικό, λέγεται ψυχολογικός καταναγκασμός και διάφορα άλλα που ξέρουν οι ψυχολόγοι αλλά δεν λέγεται διαδραστικότητα. Διαδραστικός ήταν ο Αυλωνίτης, η Βλαχοπούλου, ο Χατζηχρήστος. Που του μιλούσαν στη γλώσσα του, ένιωθαν άνετα οι θεατές, δεν ερχόντουσαν σε άβολη θέση.

«Η μάσκα απελευθερώνει τον ηθοποιό και τον βοηθά να καταλάβει περισσότερο τον εαυτό του»

Δεν είναι κάτι φοβερό να κάνεις τον κόσμο να αισθανθεί άβολα. Είναι μια θέση εξουσίας, είσαι ψηλά, οι άλλοι κάθονται στο κάθισμα. Τελείωσε. Είσαι σαν τον καθηγητή με τους μαθητές, μια σχέση εξουσίας, δεν είναι στα ίσα το παιχνίδι. Και πάει έτσι. Είσαι ο  σκηνοθέτης και ο ηθοποιός, ο παραγωγός και μια ομάδα, είσαι σε θέση ισχύος και το εκμεταλλεύεσαι. Αυτό δε σε κάνει «σπουδαίο εραστή», είσαι με αναβολικά στο παιχνίδι.

Δηλαδή εσένα αν ένας θεατής σηκωνόταν και σου έλεγε άντε και γ… δε θα σε θύμωνε;
Όχι. Δεν ξέρω πώς θα αντιδρούσα εκείνη τη στιγμή, αλλά δε θα με θύμωνε. Με έχουν θυμώσει θεατές. Μια φορά έκανα ένα νούμερο που μιλούσα για την Ακρόπολη κάπως ειρωνικά και θύμωσε μια κυρία και μου λέει –εγώ μιλούσα σε γκρίκλις και νόμιζε ότι είμαι ξένος- «εμείς είχαμε Παρθενώνα εσείς είχατε βελανίδια» και τέτοια, «κατέβα τώρα από το τραπέζι». Δηλαδή το πράγμα έγινε σοβαρό και νόμιζα ότι είμαι σε μια παράλληλη πραγματικότητα, δεν πίστευα ότι μου τα έλεγε σοβαρά, θύμωσα πολύ, αλλά έμεινα στο χαρακτήρα, ευτυχώς, αλλιώς θα είχαν διαλυθεί όλα.

©Karol Jarek

©Karol Jarek

Τι σημαίνουν για σένα οι μάσκες;
Για εμένα οι μάσκες είναι ολόκληρος κόσμος. Όπως είναι τα αναστενάρια για κάποιους άλλους, όπως είναι το Νο, μια προσευχή. Οι μάσκες αρχικά ήρθαν ως μια λύση ανάγκης. Ήμασταν τρεις ηθοποιοί, έπρεπε να κάνουμε όλους τους ρόλους, στην αρχή στη «Γκόλφω» δοκιμάσαμε πρώτα φορώντας κάτι μάσκες αποκριάτικες και μετά ήρθε η συνέχεια. Να μάθω τη μεθοδολογία, και από εκεί ξεκινήσαμε. Ήρθε σε μια στιγμή που μου την έδιναν όλα αυτά που άκουγα στο θέατρο με τα τσάκρας και τις ενέργειες και έμοιαζαν αβάσιμα και κομπογιαννίτικα, γιατί μέσα μου δεν μπορούσα να τα πιστέψω. Η μάσκα ήταν μια αποκάλυψη. Ένα εργαλείο που έχει και το μεταφυσικό στοιχείο, αλλά σου λέει «κοπανήσου» γιατί είμαστε συνδεδεμένοι με αυτό το αντικείμενο άσχετα αν έχουμε αποκοπεί.

«Το χειρότερο που συμβαίνει και στις δραματικές σχολές και στην ελληνική κοινωνία, είναι η έλλειψη μεθοδολογίας»

Είναι η τάση μας να βλέπουμε πρόσωπα ταυτότητες, γι’ αυτό και το πρόσωπο υπάρχει στα νομίσματα, γι’ αυτό έχει και τόση επιτυχία το φέισμπουκ. Αυτό κάνει ο ηθοποιός, αλλάζει περσόνες, η μάσκα τον απελευθερώνει και τον βοηθά να καταλάβει περισσότερο τον εαυτό του, το σώμα του. Ενώ εκτίθεσαι απόλυτα, κρύβεσαι κιόλας, αλλά όσο πιο πολύ εκτεθείς τόσο πιο πολύ προστατευμένος είσαι. Είναι οξύμωρο.

Τι ζητάς από τους ηθοποιούς σου Σίμο;
Ζητάω πολλά, ζητάω τόλμη αλλά και μια χαλαρή αντιμετώπιση για να κάνουμε χίλια πεντακόσια λάθη για να βρούμε το σωστό.

Εσύ θέλεις στις παραστάσεις οι ηθοποιοί σου να είναι έτοιμοι ή ανέτοιμοι;
Τους θέλω έτοιμους για όλα, τους θέλω και να εξελίσσονται. Δεν μπορεί για να κάνω το κομμάτι μου να πω έλα εσύ κάνε τον τρελό, τον κουτό, τον βλάκα. Άρα δε τους θέλω έτοιμους για να εξυπηρετήσω τη φόρμα, σιχαίνομαι τη φόρμα, αλλιώς θα τα έκανα όλα αλά μάνγκα αλλά τζαπάν, όπως πέτυχε το κολπάκι.

Είσαι καλός δάσκαλος λένε. Ποιο είναι το χειρότερο πράγμα στη διδασκαλία που μαθαίνει ένας ηθοποιός στη σχολή και πρέπει να ξεχάσει;
Για μένα το χειρότερο που συμβαίνει και στις δραματικές σχολές και στην ελληνική κοινωνία είναι η έλλειψη μεθοδολογίας. Δεν έχουμε ιδέα τι σημαίνει μέθοδος, δεν ξέρω και αν θέλουμε να μάθουμε τι σημαίνει. Και αυτή είναι μια κακή αρχή για όλα, μια αρχή χωρίς συνέχεια.

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: Εταιρεία Θεάτρου Χώρος: Σίμος Κακάλας, Έλενα Μαυρίδου, Δήμητρα Κούζα ©Γιώργος Καπλανίδης

Info παράστασης:

Greek Freak, Fire and Fury!Θέατρο Χώρος