«Όπως άλλωστε θα έλεγε και η Μαρκησία Ντε Πομπαντούρ: Κάθε πρωί που ξυπνώ, μόνη μου μέριμνα, μόνη μου επιθυμία είναι να κάνω τον κόσμο λίγο ομορφότερο απ’ ό,τι τον βρήκα. Με το να με τιμάτε λοιπόν εσείς με την παρουσία σας αγαπητοί μου, εσείς η αφρόκρεμα του πνεύματος και της ελεύθερης σκέψης της εποχής μας -μιας εποχής που όχι άδικα νομίζω χαρακτηρίζεται “Αιώνας του Φωτός” … Αχ τώρα όμως κλέβω πολύτιμο χρόνο από εσάς, τους πολύτιμους αρωγούς μου στην ταπεινή μου πάλη κατά της βαρβαρότητας. Παρακαλώ συνεχίστε».

© Σάκης Αναστασόπουλος

Η παράσταση έχει μόλις αρχίσει, το σαλόνι της Μαρκησίας Ντε Παρολινιάκ έχει ανοίξει. Η Κοζάνη είναι σιωπηλή και παγωμένη, αλλά εδώ στο ΔΗΠΕΘΕ όλα βυθίζονται στην «αναζήτηση της ευτυχίας», σε κίτρινα τούλια και λευκά πειραγμένα κρινολίνα και φιγούρες παλιών βιβλίων και ένα μαγικό κουκλόσπιτο. Ο Θωμάς Μοσχόπουλος σκηνοθετεί ένα από τα σημαντικότερα έργα των γαλλικών γραμμάτων, το Καντίντ ή η Αισιοδοξία του Βολταίρου, σε συμπαραγωγή με το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Κοζάνης, ένα δημοτικό θέατρο που σε πείσμα όλων -κυρίως των καιρών- έχει μια υπερδραστήρια, οραματική διευθύντρια, την Ελένη Δημοπούλου, με πολλές ιδέες, που τολμά να τις αναθέτει σε παλιότερους και νέους σκηνοθέτες, κάνοντας εξαιρετικές συμπράξεις και συμπαραγωγές και ένα δυναμικό που αγαπά την τέχνη και πιστεύει πως η ζωή είναι έτσι κάπως καλύτερη.

Αν κάποιος έχει καταλάβει έστω και λίγο τις καλλιτεχνικές ανησυχίες του Θωμά Μοσχόπουλου, την έρευνά του για το πνεύμα των συγγραφέων και τους αιώνες της συγγραφής των έργων, καθόλου παράξενο δε θα του φανεί που διάλεξε ένα έργο παιγνιώδες, αφού και ο ίδιος ο Βολταίρος παίζει με το περιπετειώδες μυθιστόρημα, που ήταν τόσο της μόδας στα χρόνια του, και μας καλεί να χαρούμε το παιχνίδι του. Το ίδιο παιχνίδι, πνευματώδες, σαρκαστικό, λίγο σνομπ και λίγο αφελές καταφέρνει και ζωντανεύει στη σκηνή, όπου η ζωή του Καντίντ ξετυλίγεται λυρικά, με χιούμορ και τρυφερότητα προς τον αδύναμο άνθρωπο, μιας candida anima, μιας αγαθής ψυχής.

©Σάκης Αναστασόπουλος

Συγκεντρωθήκαμε για άλλη μια φορά εδώ, στο Σαλόνι της  Μαρκησίας Ντε Παρολινιάκ για να συζητήσουμε, να ανταλλάξουμε απόψεις, να παρουσιάσουμε και να σχολιάσουμε νέες τάσεις, καινοτομίες και γεγονότα που απασχολούν την τρέχουσα επικαιρότητα.

ΜΑΡΚΗΣΙΑ: Να σας ομολογήσω κάτι; Φοβάμαι πως όσο περισσότερο περνάει ο καιρός τόσο περισσότερο πείθομαι πως οι μόνοι αξιόλογοι άνθρωποι που υπάρχουν σ’ αυτόν τον κόσμο είμαστε εγώ κι εσείς. Είμαστε σαν ναυαγοί σε έναν ωκεανό αμάθειας.

Γ: Να θυμίσω πως απόψε παρευρίσκεται ανάμεσά μας και κάποιος πολύ ιδιαίτερος καλεσμένος… Ο Κύριος Καντίντ

Δ: Καντίντ; Σκέτο;

ΚΑΝΤΙΝΤ: Τι εννοείτε;

ΜΑΡΚΗΣΙΑ: Καλώς ήρθατε στο Φιλοσοφικο-ψυχαγωγικό-χαρτοπαικτικό-διαφωτιστικό μας Σαλόν Μεσιέ Καντίντ.

ΚΑΝΤΙΝΤ: Καλησπέρα σας και σας ευχαριστώ ιδιαιτέρως για την πρόσκληση.

ΜΑΡΚΗΣΙΑ: Πάντα χαιρόμαστε να συμπεριλαμβάνουμε νέους ανθρώπους στην παρέα μας. Ανθρώπους που έχουν κάτι καινούριο να μας αφηγηθούν, να μας διδάξουν, να μας επιμορφώσουν θα έλεγα.

Γ: Ο κύριος Καντίντ είναι Βεστφαλός. Βρίσκεται  εδώ και λίγες μόνο μέρες στο Παρίσι παρ,ότι έχει κυριολεκτικά κάνει τον γύρο του κόσμου. Θα έχει ως εκ τούτου πολλές περιπέτειες να μας διηγηθεί.

Ο Καντίντ είναι ο πιο εύπιστος, φιλομαθής και χαρούμενος ήρωας που μπορείτε να συναντήσετε στο θέατρο. Ένας Ιώβ της εποχής του, ίσως και της δικής μας, που δεν χάνει την αισιοδοξία του παρ’ ότι δοκιμάζει όλες τις συμφορές που θα μπορούσαν να τον βρουν. Στο πρόσωπό του ο Βολταίρος σχολιάζει πως όλα τα κακά του κόσμου συνεργάζονται για να κάνουν τον κόσμο μας τον καλύτερο δυνατό. Τι σημαίνει λοιπόν αισιοδοξία σήμερα ή τι σήμαινε αισιοδοξία στον καιρό του Βολταίρου και γιατί θέλησε να γράψει ένα τέτοιο έργο;

©Πάτροκλος Σκαφιδάς

Σε μια πρόσφατη έρευνα, το έργο του Βολταίρου που διαβάζεται περισσότερο στη Γαλλία είναι ο Καντίντ. Είναι το έργο που του εξασφαλίζει μια θέση όχι στο πάνθεον της λογοτεχνίας ή της φιλοσοφίας, αλλά στο πάνθεον της ελευθερίας. Μέσα σε ένα ρευστό περιβάλλον ιδεών και τις διαμάχες των Διαφωτιστών της εποχής, ο Βολταίρος εκδίδει το 1759, ένα μικρό βιβλίο ως απάντηση στον Γερμανό φιλόσοφο και επιστήμονα, -μαθηματικό, διπλωμάτη, φυσικό-  Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς, που υποστήριζε ότι «ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος από ένα σύνολο πιθανών κόσμων και ότι η θεία πρόνοια πάντα φροντίζει για το καλό μας».

Ο Λάιμπνιτς δεν είναι μια τυχαία προσωπικότητα, το αντίθετο. Έχει επινοήσει τον απειροστικό λογισμό, τη δυαδική αριθμητική, ένα καταπληκτικό μηχανικό υπολογιστή, ήταν ο πρώτος που οραματίστηκε τη συμβολική λογική. Ο Βολταίρος ήταν αδυσώπητος πολέμιος του Λάιμπνιτς και ένθερμος υποστηρικτής του Νεύτωνα, άλλου μεγάλου εχθρού του Λάιμπνιτς που στο έργο του αναφέρεται συνεχώς στο θεό. Ο Βολταίρος για κάποιους συντηρητικούς σύγχρονούς του, είχε ταυτιστεί ακόμα και με τον ίδιο τον Αντίχριστο, γι’ αυτά που υπερασπιζόταν με σθένος. Την ανεξιθρησκία, την ελευθερία του λόγου, τον διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, αυτά που τον έκαναν κεντρική μορφή και ενσάρκωση του Διαφωτισμού που καθόρισε την ευρωπαϊκή σκέψη μέσα στους αιώνες. Εκδίδει τον Καντίντ με το ψευδώνυμο δόκτωρ Ράλφ, αλλά σύντομα αποκαλύπτεται ότι πίσω από το ανύπαρκτο όνομα κρύβεται ο διαβόητος και αντιφατικός Φρανσουά Μαρί Αρουσέ, ο γνωστός ως Βολταίρος.

©Σάκης Αναστασόπουλος

Στον Καντίντ του Θωμά Μοσχόπουλου όλα περιστρέφονται γύρω από ένα ατέλειωτο παιχνίδι εικόνων, σκέψεων, διατυπώσεων και αισθημάτων. Πίσω από το παιχνίδι υπάρχει σοβαρότητα. Η θρησκοληψία, η λατρεία της ταξικής κοινωνίας και των ευγενών, ο ηρωισμός, σαρκάζονται με τον πιο λεπτοφυή τρόπο. Ο άνθρωπος, ο αισιόδοξος Καντίντ, είναι ο πιο επικίνδυνος εχθρός κάθε είδους μισαλλοδοξίας. Ο Θωμάς Μοσχόπουλος αναδεικνύει σε κάθε σκηνή, σε κάθε φράση, την ιδιαίτερη αυτή ποιότητα του Βολταίρου με ένα ειρωνικό χωρίς υπερβολές ύφος και μας παραδίδει μέσα από μια ποιητική και κωμική εξιστόρηση έναν από τους πιο αξιόλογους καρπούς της μεγαλοφυΐας του συγγραφέα, για την πορεία του ανθρώπου προς την ωριμότητα, την ενηλικίωση, την κατασκευή της δικής του γνώμης, της αλλαγή του και της συνειδητοποίησής του.

Για να σας συστήσουμε τον ήρωα, «Όλα μοιάζουν υπέροχα για τον Καντίντ, έναν εύπιστο, φιλομαθή και γεμάτο χαρά της ζωής νέο, που μεγαλώνει στην Βεστφαλία, στον πύργο του βαρώνου Τούντερ-τεν Τρονκ. Μολονότι κάποιο ένοχο μυστικό κρύβεται πιθανότατα πίσω από την καταγωγή του, ο Καντίντ δε μοιάζει να έχει λόγους να ανησυχεί για τίποτε. Όλα υπέροχα για τον Καντίντ στην υπέροχη Βεστφαλία και τον υπέροχο πύργο, του υπέροχου βαρώνου, που έχει κόρη την υπέροχη Κυνεγόνδη, για την οποία ο Καντίντ βιώνει το υπέροχο αίσθημα του έρωτα (με ακόμη πιο υπέροχο το γεγονός πως υπάρχει ανταπόκριση από την πλευρά της υπέροχης Κυνεγόνδης). Όλα υπέροχα ως τη στιγμή που σε μια απόμερη γωνιά του υπέροχου κήπου του πύργου, ο βαρώνος συλλαμβάνει επ’ αυτοφώρω την Κυνεγόνδη και τον Καντίντ να ασκούν κάποια “πειράματα φυσικής” με σκοπό να μάθουν περισσότερα πάνω στην υπέροχη φύση του έρωτα».

©Πάτροκλος Σκαφιδάς

Έτσι ξεκινά η περιπετειώδης ιστορία του. Της οποίας θα ακούσετε κάθε λέξη, γιατί ο σκηνοθέτης βάδισε στα βήματα και την απλότητα της λεκτικής επεξεργασίας του Βολταίρου με μια διασκευή ρέουσα, κατανοητή που δε χάνεται λέξη, που είναι μια φωνή της λογικής, μια σταγόνα αισιοδοξίας, ένα μικρό ψήγμα του Διαφωτισμού, ένα κλειδί κατανόησης στις μεγάλες αλλαγές που έγιναν και συμβαίνουν και σήμερα.

Μια παράσταση σουρεαλιστική και φανταστική, περιπετειώδης, γρήγορη, ταξιδιάρικη, χωρίς πολλές φιοριτούρες, αλλά με πολλή ουσία, που προωθεί την αισιοδοξία, μέσα από την προσωπική σκληρή δουλειά. Και που αμφισβητεί συγχρόνως την αισιοδοξία καυτηριάζοντας ανελέητα τους οραματιστές της, κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου για τους στόχους της. Αυτή είναι μια παράσταση που ανασύρει ξεχασμένα αισθήματα και ξεχασμένες δυνατότητες σε ένα ατέρμονο, βασανιστικό αλλά και λυτρωτικό  παιχνίδι επιβίωσης.

Η παράσταση, μετά τον επιτυχημένο της κύκλο στο ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, κάνει πρεμιέρα στην Αθήνα, στο θέατρο Πόρτα, στις 8 Δεκεμβρίου.

Info παράστασης:

Καντίντ ή η Αισιοδοξία | 8 Δεκεμβρίου 2017 – 1 Απριλίου 2018 | Θέατρο Πόρτα