Το Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού Arc for Dance Festival γιορτάζει την πρώτη δεκαετία δράσης του φέτος και κορυφώνεται στις 24–27 Μαΐου 2018, στο Θέατρο «Κιβωτός», δίνοντας έμφαση στις γυναίκες δημιουργούς και εστιάζοντας σε ερωτήματα που αναδεικνύουν τη θέση και σημασία του χορού στην πολύπλοκη συνδιαμόρφωση του «σύγχρονου». Στον πυρήνα της διοργάνωσης βρίσκονται  εννέα παραστάσεις νέων έργων σύγχρονου χορού, πέντε από τις οποίες παρουσιάζονται σε παγκόσμια πρεμιέρα στην Αθήνα. Τα έργα αυτά καλύπτουν ένα ευρύ εκφραστικό τόξο, με σημείο αιχμής τον τρόπο σκέψης και εργασίας γυναικών δημιουργών. Φέτος, για πρώτη χρονιά το φεστιβάλ δρα στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος «ΑΤΤΙΚΗ 2014-2020» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έτσι οι παραστάσεις του είναι με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Με την καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ, Φρόσω Τρούσα, συναντηθήκαμε σε ένα καφέ στου Ψυρρή, στο στέκι της. Κάναμε μια κουβέντα δύο ωρών που δεν μπορεί να αποτυπωθεί ολόκληρη μέσα σε κάποιες λέξεις, μα το σημαντικότερο είναι ότι μέσα από αυτή την κουβέντα ανακάλυψα έναν άνθρωπο ταγμένο στην τέχνη του, που ζει και αναπνέει για τον χορό. Ο χορός είναι το κάρβουνο της μηχανής για τη ζωή της και τούμπαλιν.

Μέσα απ’ όλες τις δράσεις της, όπως η σχολή χορού DAN.C.CE που διευθύνει μαζί με τον Δημήτρη Νασιάκο από το 2001, το Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού Arc for Dance Festival και τη δράση της στις «Ανοιχτές Πόρτες» του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, έχει ως μοναδικό στόχο τη διάδοση του χορού, αλλά και τη βοήθεια των νέων ανθρώπων να αναπτύξουν, αλλά και να ανακαλύψουν τον εαυτό τους μέσα από την τέχνη, έτσι ώστε να γιγαντωθούν και να γίνουν άξιοι συνεχιστές και οι ίδιοι μελλοντικά για τον χορό στην Ελλάδα.

«Οι τίτλοι είναι αστείοι, είναι απλά ένα μέρος της δουλειάς για να συστήνεσαι. Όταν τελειώνουν όλα και κλείνουν τα φώτα για το κοινό, κουβαλάω τάπητες και σφουγγαρίζω, όπως όλοι σε μια παράσταση», μου λέει κι έτσι ξεκίνησε μια πολύ όμορφη και ειλικρινής συζήτηση.

Λίντα Καπετανέα, Edivaldo Ernesto: Half the Truth

Δέκα χρόνια  Arc for Dance festival. Τι έχετε αποκομίσει;
Δέκα χρόνια που μου δίνουν μία τεράστια χαρά. Μου άνοιξε ένας δρόμος ως προς τη δημιουργική παραγωγή. Δώσαμε βήμα στους νέους. Αυτό δημιούργησε λοιπόν μία τάση με τα χρόνια και ξεπήδησαν κι άλλες μικρές τολμηρές πρωτοβουλίες ανθρώπων να δημιουργήσουν άλλα πράγματα, για να δείξουν άλλες πτυχές του χώρου. Έγινα πιο δυνατή, γιατί όλο αυτό στηριζόταν καθαρά σε μία δική μας πρωτοβουλία. Υπήρξαν πολλές αντίξοες συνθήκες, παρ’ όλα αυτά η αγάπη του κοινού και των καλλιτεχνών να στηρίξουν αυτό το θεσμό, μου έδωσε τεράστια δύναμη να προχωράω.

Γνώρισα υπέροχους ανθρώπους και συνεχίζω να γνωρίζω, μας έφερε στο σημείο που είμαστε τώρα με μία επιχορήγηση, μία υποστήριξη από το κράτος. Οπότε λέω χαλάλι για όλα αυτά που περάσαμε, χαλάλι η δουλειά. Δημιούργησε ένα αντίκρισμα και μας έφερε στο σημείο που είμαστε τώρα.

Με το φετινό πλαίσιο της επιχορήγησης φτάνουμε ένα βήμα πιο κοντά στο όνειρό μας. Ν’ ακουστεί ακόμα περισσότερο ο χoρός, να βγει έξω από τα πλαίσια του θεάτρου, οπότε οι παράλληλες δράσεις που αναπτύχθηκαν φέτος είχαν ως κίνητρο να φέρουν πιο κοντά τον κόσμο και ο χορός στην ουσία να πάει να βρει τον κόσμο σε διαφορετικούς χώρους, στο δρόμο, μέσα από live streaming, τις δράσεις στο ΕΜΣΤ, να συναντήσει άλλο κοινό που μπορεί να μην είχε πάει να δει χορό. Νομίζω ότι κάτι καταφέραμε φέτος, αν σκεφτείς ότι σε ένα γενικό πλαίσιο οι δράσεις  διαρκούν ένα μήνα σχεδόν, με αποκορύφωμα φυσικά το τετραήμερο 24–27 Μαΐου.

Alexandra Waierstall: (T)here and Αfter

Η επιλογή των ομάδων πώς γίνεται;
Είναι κάτι που συμβαίνει από τη δική μου γύρα, βλέποντας πράγματα, συζητώντας με καλλιτέχνες και μέσα απ’ αυτό πλάθεται μία θεματική στο μυαλό μου. Γενικότερα, ήθελα να προσεγγίσω γυναίκες χορογράφους κι έτσι φέτος έχουμε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό γυναικών. Τέσσερις γυναίκες που κρατάνε το μεγαλύτερο μέρος του τετραημέρου, που θεωρώ ότι η παρουσία τους στο χώρο έχει δυνατή φωνή. Φυσικά υπάρχουν κι άλλες γυναίκες πολύ αξιόλογες, αλλά δεν μπορούσαμε να βάλουμε τους πάντες.

Η κλήση των ξένων καλλιτεχνών πώς γίνεται;
Υπάρχει ένα ευρωπαϊκό δίκτυο χορού, το Aerorwaves που λειτουργεί από το 1996. Είναι το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό δίκτυο σύγχρονου χορού για νέους χορογράφος. Είμαστε 35 programmers μέσα σ’ αυτό το δίκτυο από όλη την Ευρώπη. Η Βίκυ Μαραγκοπούλου έχει υπάρξει από τα ιδρυτικά μέλη του δικτύου αυτού. Έρχονται λοιπόν γύρω στα 600 έργα κάθε χρόνο στα χέρια μας, εκ των οποίων εμείς επιλέγουμε ποια είναι τα 20 καλύτερα για την χρονιά που έρχεται. Από κει λοιπόν έχω μια τεράστια γκάμα επιλογών. Δεν μένω όμως μόνο εκεί, ας πούμε η ομάδα από την Ταϊβάν είναι από ένα βίντεο που είδα, το αγάπησα, το λάτρεψα και τους κάλεσα. Είμαι ανοιχτή σε όλα τα ερεθίσματα.

Τα επόμενα τρία χρόνια, που είναι η περίοδος της επιχορήγησης, υπάρχει μια βλέψη αυτός ο θεσμός να αποκτήσει στέγη;
Απόλυτα, γιατί νομίζω ότι θα βοηθήσει να αναπτύξει άλλα κομμάτια του χώρου. Η αλήθεια είναι ότι οι παραγωγές θέλουν χρήματα, τα εισιτήρια δε βοηθάνε για να υποστηρίξουν μία παραγωγή, να πληρωθούν οι χορευτές, οι συντελεστές και οι εγκαταστάσεις. Όπως συμβαίνει και στο θέατρο, αλλά στο θέατρο οι ηθοποιοί μπορεί να βρεθούνε σ’ένα σπίτι, σε ένα μικρό δωμάτιο και να κάνουν μία πρόβα. Αυτό για τον χορευτή δεν είναι δυνατό, θέλεις ένα χώρο, οπότε εκ των πραγμάτων χρειάζεται υποστήριξη. Φέτος λόγω της επιχορήγησης το φεστιβάλ είναι δωρεάν, αυτό βοηθάει το κοινό να μην νιώθει ότι παίρνει το ρίσκο να χάσει τα λεφτά του πηγαίνοντας να δει μια παράσταση.

«Η στήριξη είναι πολύ σημαντική, είναι εθνικοί πόροι και θέλουμε να δώσουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα»

Βέβαια υπάρχει και το ρίσκο του το ότι ο άλλος επειδή δεν έχει πληρώσει σου λέει «δε βαριέσαι, δεν πάω, δεν έχασα και τίποτα» αυτό για μένα είναι το άσχημο κομμάτι της δωρεάν εισόδου, γιατί το δωρεάν δεν είναι απαραίτητα φθηνό. Η στήριξη είναι πολύ σημαντική, είναι εθνικοί πόροι και οφείλουμε να υπολογίζουμε ότι αυτά τα χρήματα έχουνε βγει από τις τσέπες των πολιτών και θέλουμε να δώσουμε το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, να «εκμεταλλευτούμε» με τον καλύτερο τρόπο αυτά τα χρήματα, αυτό το δώρο που μας έχει δοθεί και να έχουμε αποτελέσματα. Και έτσι να γίνει μία μεγάλη γιορτή χορού στην Αθήνα και να μπορέσουμε μέσα από αυτό να δικτυωθούμε εντός της χώρας, γιατί το βρίσκω πολύ πιο δύσκολο από το να δικτυωθούμε στο εξωτερικό.

Po-Cheng Tsai (B.Dance company): Hugin/Munin

Μιλήστε μας για τον τρόπο με τον οποίο προσπαθείτε να βοηθήσετε τους νέους που ασχολούνται με το χορό στην Ελλάδα.
Με τη δουλειά που κάνουμε στη σχολή χορού DAN.N.CE και παράλληλα με την προσπάθεια που γίνεται στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, βάζουμε το λιθαράκι μας κι εμείς, έτσι ώστε να βοηθήσουμε τα νέα παιδιά. Η σχολή, εκτός των άλλων δραστηριοτήτων της, είναι και ένας χώρος τον οποίο προσπαθούμε να παρέχουμε όσο μπορούμε, τις ώρες που δεν λειτουργεί η σχολή, με μαθήματα για να υποστηρίζουμε ομάδες. Τον παρέχουμε με ένα μικρό ή μηδενικό κόστος, ώστε να βοηθάμε νέους να κάνουν τις πρόβες τους. Σαφώς γνωρίζω ότι αυτό δεν είναι μία φυσιολογική συνθήκη για να κάνει ένας χορογράφος μία παραγωγή, ένας καλλιτέχνης θέλει έναν τόπο σταθερό για να δημιουργήσει.

Πέρα από τη σχολή όμως, υπάρχει και το κομμάτι του Μεγάρου Μουσικής, οι «Ανοιχτές Πόρτες», που είναι μία συνεργασία του υπουργείου πολιτισμού και του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών για να παρέχει δωρεάν χώρο για πρόβες σε διάρκεια δύο μηνών με μία επιλογή ομάδων, γιατί οι χώροι είναι συγκεκριμένοι και περιορισμένοι. Αυτό γίνεται και για θεατρικές ομάδες, αλλά και μουσικά σχήματα.

Για το κομμάτι του χώρου λοιπόν, είμαστε υπεύθυνες μαζί με τη Μαριάννα Καβαλλιεράτου. Βλέποντας όλοι μαζί τις αιτήσεις που γίνονται, προτείνουμε τις ομάδες. Αυτό έδωσε από πέρσι μια δυνατότητα να μπουν στο Μέγαρο ομάδες, σχήματα και χορογράφοι, έτσι ώστε με ένα καλό πρόγραμμα προβών να διευκολύνονται στο έργο τους.

Πατρίσια Απέργη (Aerites Dance Company): Πολήττες

Μπορεί κάποιος που ζει και δρα καλλιτεχνικά στην Ελλάδα να κάνει καριέρα στο εξωτερικό;
Βεβαίως. Έρχονται αρκετοί programers, άνθρωποι του χώρου δηλαδή από μεγάλα κέντρα του εξωτερικού, που βλέπουν ομάδες και κάνουν επιλογή για ξένα φεστιβάλ κι αυτό που παρατηρώ είναι ότι οι ελληνικές ομάδες προτιμώνται, γιατί έχουνε υψηλά στάνταρ. Στο εξωτερικό τους ιντριγκάρει πάντα η δουλειά των Ελλήνων χορογράφων και χορευτών, ζητάνε Έλληνες σε φεστιβάλ στο εξωτερικό, έχουμε πολλά παραδείγματα.

Θα ξεκινήσω από από τα πιο άμεσα ονόματα που μου έρχονται στο μυαλό όπως η Πατρίσια Απέργη, η Λίντα Καπετανέα, ο Ευριπίδης Λασκαρίδης ο Χρήστος Παπαδόπουλος, η Ίρις Καραγιάννη. Γενικά υπάρχει μια κινητικότητα, φαντάσου δηλαδή να είχαμε και την υποδομή για πιο οργανωμένες δομές γύρω από το χώρο. Προσωπικά βλέπω ότι θα ήταν ένα πολύ δυνατό χαρτί πολιτιστικής εξωστρέφειας.

Ο χορός είναι συναίσθημα;
Θα σου πω ένα πρόσφατο παράδειγμα που μου έχει μείνει. Ο Στέλιος Τσάτσος, πριν από λίγες μέρες στο πλαίσιο δράσεών μας στο ΕΜΣΤ, δημιούργησε έναν καταρράκτη από πλαστικά μπουκάλια. Κάποια στιγμή τα μπουκάλια πλήθαιναν και άρχισε να δημιουργείται ένας ήχος από τα μπουκάλια που κατέβαιναν τις σκάλες. Ο τρόπος που δυνάμωνε αυτό σιγά-σιγά ήταν λες και ήσουνα δίπλα σ’ ένα ποτάμι και γινόταν όλο και πιο έντονο και σε συνδυασμό με την δράση του Στέλιου ήταν πραγματικά συγκλονιστικό. Σαφώς το θέμα του είχε να κάνει με την ανακύκλωση και τον άνθρωπο μέσα απ’ αυτό, αλλά το μαγικό κομμάτι ήταν το πώς κατάφερε να κάνει το πλαστικό στοιχείο να λειτουργήσει σαν το υγρό στοιχείο, ενώ είναι το περιεχόμενο που έλειπε στην ουσία.

Αυτό δε χρειάζεται να το συνειδητοποιήσει ο καθένας, είναι προσωπικός συνειρμός, που συμβαίνει όμως. Μπορεί κάτι να του θυμίσει του θεατή, ακόμα και όταν βρει ένα μπουκάλι κάτω στο δρόμο, ποτέ δεν ξέρεις, αυτό για μένα είναι μαγικό. Ο χορός επιτρέπει να λειτουργήσει αυτή η μνήμη ανά πάσα στιγμή, χωρίς να σου δίνει ένα συγκεκριμένο συναίσθημα με ταμπέλα, αλλά για ‘μένα αυτό είναι μαγεία.

Στέλιος Τσάτσος: WaterBottleBodyFall | Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Βλέπετε καινούργιες τάσεις στα νέα παιδιά ή υπάρχει ένα αναμάσημα εικόνων και τεχνικών;
Αναπαραγωγή φυσικά υπάρχει, γιατί επηρεάζονται από αυτά που βλέπουν, η επιθυμία τους ταυτίζεται και αυτό τους φέρνει μέσα στη διαδικασία δημιουργίας. Όμως πέρα από τάσεις, είναι και οι εμπειρίες που κουβαλάει ο καθένας. Για ‘μένα  οι εμπειρίες έχουν να κάνουν πιο πολύ με το να γνωρίζεις τον κόσμο γενικότερα, να έρχεσαι σε επαφή με άλλους κόσμους, να επηρεάζεσαι διαβάζοντας, βλέποντας πράγματα, ταξιδεύοντας, να καλλιεργείς την περιέργειά σου.

«Θα ήθελα περισσότερο ρίσκο στο δημιουργικό κομμάτι»

Στην Ελλάδα δεν έχουμε τόσο πολύ πειραματισμό και αυτό έχει να κάνει με αυτό που λέγαμε πριν, ότι ένα παιδί αν έχει μόνο 10€ στην τσέπη του είναι δύσκολο να νοικιάσει ένα χώρο έτσι ώστε να μπορέσει να πειραματιστεί και να χωθεί μέσα σ’ αυτό που είναι η τέχνη του. Το άλλο είναι ότι, ειδικά οι πιο νέοι, δεν έρχονται πιστεύω σε επαφή με νέες τάσεις με διαφορετικά πράγματα. Είμαστε λίγο κολλημένοι, λίγο προστατευμένοι σε ένα καβούκι. Άρα, οι επιρροές έρχονται πολύ περισσότερο όταν υπάρχει μία ανταλλαγή. Για παράδειγμα, το Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας είναι ένα σημείο αναφοράς για να μπορούμε να αρπάζουμε έμπνευση.

Εγώ προσωπικά θα ήθελα περισσότερο ρίσκο στο δημιουργικό κομμάτι. Φυσικά υπάρχουν καλλιτέχνες που τολμούν. Αλλά θέλω να δω αυτό που εγώ θυμάμαι σαν νέος άνθρωπος, κάποιον που δεν έχει όρια που θέλει να κατακτήσει με το πάθος και την τόλμη του. Αυτό το πράγμα εμένα μου λείπει.

Jesús Rubio Gamo: Now, before we get too old

Αυτό όμως έχει να κάνει με τις προσλαμβάνουσες. Η καλλιτεχνική διαδικασία δεν είναι και λίγο εγκεφαλική; Το τι συμβαίνει μέσα στο μυαλό μου και όχι ό,τι συμβαίνει στο γύρο κόσμο;
Θεωρώ ότι έχουμε θέμα στην παιδεία, μεγάλο, για μένα δεν συντονίζεται αυτό που συμβαίνει σήμερα στην Ελλάδα με αυτό που υπάρχει στις σχολές και δεν μπορώ να το δεχτώ εύκολα. Εμένα μ’ αρέσει το καινούργιο, μ’ αρέσει το άγνωστο, το τολμάω.

«Χωρίς πνεύμα, το κορμί είναι άχρηστο και κενό, ακόμα και με την καλύτερη τεχνική»

Βρίσκω ότι στα νέα παιδιά υπάρχει ένα συντηρητισμός και αν δεν έχεις προκλήσεις μέσα από την καθημερινότητά σου, μέσα από τη σχολή σου, τότε η τεχνική είναι άχρηστη. Σαφώς η τεχνική είναι πολύ σημαντική και πρέπει να δουλεύουμε και να ματώνουμε και να κουραζόμαστε καθημερινά, γιατί ο χορός θέλει πολλή δουλειά. Αλλά χωρίς πνεύμα, το κορμί είναι άχρηστο και κενό, ακόμα και με την καλύτερη τεχνική.

Είναι περίπου αυτό που έλεγε η Μαρία η Κάλλας, ότι έπρεπε να τελειοποιήσει πρώτα την τεχνική της πάνω στην φωνή της έτσι ώστε να καταφέρει μετά να την αποδόμηση.
Απόλυτα. Είναι αυτό που κάνει η Λίντα η Καπετανέα. Παίρνω σαν παράδειγμα μία πολύ δυνατή χορεύτρια που δε σταματάει ποτέ να δουλεύει το σώμα της, αλλά του δίνει την εξωτερική πληροφορία για να λειτουργεί. Το σώμα μας είναι δεδομένο, δεν το αλλάζεις αυτό, αλλά πρέπει να το φορτίζεις να το ενισχύεις, να το ταΐζεις, και δεν έχει να κάνει μόνο με το να βλέπεις παραστάσεις χορού, πρέπει να βλέπεις εκθέσεις, να πηγαίνεις θέατρο, να ακούς μουσική, να κοιτάς τον κόσμο γύρω σου. Είσαι καλλιτέχνης, πρέπει να το καλλιεργήσεις αυτό και πρέπει να στο καλλιεργήσουν οι άλλοι όταν είσαι μικρός, όταν είσαι άγουρος. Πάνω σ’ αυτό έχει πολύ μεγάλη σημασία ο χώρος μέσα στον οποίο σπουδάζουμε, δεν πρέπει να είναι στείρα τα πράγματα.

Λίντα Καπετανέα, Edivaldo Ernesto: Half the Truth

Ποια είναι η αίσθηση των νέων ανθρώπων απέναντι στο χορό;
Θα σου πω. Στη σχολή έχω ανθρώπους από 19 μέχρι 40 χρονών, τους οποίους αποκαλώ όλους παιδιά. Αυτό που βλέπω είναι ότι οι περισσότεροι έχουν ένα άχτι απέναντι στο χορό,  κάτι που ήθελαν μια ζωή, αλλά μπορεί και να μην τους άφηναν. Είναι αυτό που έχει η ελληνική οικογένεια, σε ρουφάει και σε αρπάζει προς τα πίσω. Έχουμε μάθει να μας κουνάνε το δάχτυλο, δεν μας αφήνουμε να κάνουμε πράγματα τα οποία αγαπάμε και στο τέλος μας μένουν απωθημένα. Ο χορός είναι ένα από αυτά. Είναι ένα μέρος που ο γονιός ίσως να μη δώσει χρήματα για ένα τέτοιο πάθος για το παιδί του και αυτό μας κρατάει πίσω, μας κρατάει δέσμιους και είναι πολύ κρίμα.

Αναστασία Βαλσαμάκη: Body Monologue

Πληροφορίες:

Διεθνές Φεστιβάλ Σύγχρονου Χορού Arc for Dance Festival | 24–27 Μαΐου 2018 | Θέατρο «Κιβωτός» | 21:30

Το πρόγραμμα των παραστάσεων:
24/5 Μαργαρίττα Τρίκκα (Prolet OCD dance co): Delenda est (20’) – Πρεμιέρα
Alexandra Waierstall: (T)here and Αfter (55’)
25/5 Po-Cheng Tsai (B.Dance company): Hugin/Munin (απόσπασμα: 10’)
Λίντα Καπετανέα, Edivaldo Ernesto: Half the Truth (60’) – Πρεμιέρα
26/5 Αναστασία Βαλσαμάκη: Body Monologue (20’) – Πρεμιέρα
Po-Cheng Tsai (B.Dance company): Floating Flowers (απόσπασμα 10’)
Ερμίρα Γκόρο: Συναντήσεις (Αθήνα) (40’) – Πρεμιέρα
27/5 Jesús Rubio Gamo: Now, before we get too old (40’)
Πατρίσια Απέργη (Aerites Dance Company): Πολήττες (60’) – Πρεμιέρα

Η είσοδος σε όλες τις παραστάσεις είναι δωρεάν