Το 2011 το Between the Seas ξεκίνησε στη Νέα Υόρκη και πραγματοποιήθηκε εκεί για 5 συνεχείς χρονιές, μέχρι και το 2015, έχοντας ως στόχο να αποτελέσει μια πλατφόρμα έκφρασης για τους Μεσογειακούς καλλιτέχνες που ζούσαν στην Β. Αμερική, αλλά και αυτούς που είχαν τη βάση τους στη Μεσόγειο.Έρχεται στην Αθήνα από 11 μέχρι 17 Σεπτεμβρίου 2017, στο χώρο Baumstrasse. Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ, Ακτίνα Σταθάκη, μας αφηγείται την πορεία του και μας ενημερώνει για το πιο ποικιλόμορφο ενδιαφέρον φεστιβάλ του Σεπτεμβρίου που γίνεται στην πόλη.

«Ζώντας αρκετά χρόνια σε Αμερική και Καναδά είχα διαπιστώσει ότι παρά το γεγονός πως η πολυπολιτισμικότητα είναι κάτι που και οι δύο χώρες προωθούν συνειδητά, οι Μεσογειακοί καλλιτέχνες, μην εμπίπτοντας σε κάποια από τα λεγόμενα “visible minorities”, όπως π.χ. οι Αφρικανοί ή οι Ασιάτες, περνούσαν σχετικά απαρατήρητοι ως προς την καλλιτεχνική τους έκφραση, παρά το γεγονός ότι είμαστε φορείς μιας διακριτής κουλτούρας. Έτσι, με το Between the Seas θέλησα να δημιουργήσω το χώρο όπου οι καλλιτέχνες αυτοί θα μπορούσαν να συναντηθούν ως κοινότητα και να μοιραστούν την αισθητική και τους προβληματισμούς τους, μεταξύ τους και με το αμερικανικό κοινό. Αφετέρου, την εποχή που ξεκινούσα το φεστιβάλ, ο δημόσιος λόγος στην Αμερική έβριθε στερεοτύπων για τους λαούς της Μεσογείου – λόγω κρίσης, αλλά και λόγω Αραβικής Άνοιξης – και θελήσαμε με το φεστιβάλ να δείξουμε την έμπνευση, την ευαισθησία, το επίπεδο και την ποικιλομορφία της Μεσογείου μέσα από τους καλλιτέχνες της».

Γιατί θελήσατε να μεταφέρετε το φεστιβάλ στην Αθήνα;
Μετά από 5 χρόνια παρουσίας στη Νέα Υόρκη, δημιουργήσαμε ένα δίκτυο καλλιτεχνών και οργανισμών με τους οποίους αναπτύξαμε στενές σχέσεις και συνεργασίες, η πλειονότητα των οποίων ζουν στη Μεσόγειο. Κρίναμε ότι αν θέλουμε να εξελιχθούμε ως οργανισμός και να χτίσουμε πάνω σε αυτές τις σχέσεις, πρέπει να είμαστε γεωγραφικά πιο κοντά στην κοινότητα των καλλιτεχνών την οποία εκπροσωπούμε. Φέτος για παράδειγμα, ήδη από την πρώτη μας παρουσία στην Ελλάδα, συνεργαζόμαστε με το Δήμο Μονεμβασίας για ένα πρόγραμμα φιλοξενίας καλλιτεχνών (residency) στο Κάστρο Μονεμβασίας που ξεκινά στις 4 του μηνός και με το Festival Internazionale Nuova Danza στο Κάλιαρι της Σαρδηνίας, όπου θα παρουσιάσουμε κάποιους από τους καλλιτέχνες μας. Τέτοιες συνεργασίες και ανταλλαγές, που για εμάς είναι πολύ σημαντικές, θα ήταν πολύ δύσκολο να πραγματοποιηθούν αν δεν ήμασταν εδώ. Εκ των υστέρων δε, αποδείχτηκε ότι χρονικά η επιλογή ήταν σωστή διότι, δυστυχώς, όπως ήρθαν τα πράγματα πολιτικά στην Αμερική, θα ήταν μάλλον αδύνατον να συνεχίσουμε μετά την έλευση του Τραμπ στην προεδρία, καθώς πολλοί από τους καλλιτέχνες που παρουσιάζουμε είναι μουσουλμάνοι και είναι βέβαιο ότι δεν θα μπορούσαν να έρθουν στην Αμερική για να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο Between the Seas.

Πόσο νόημα έχει ένα μεσογειακό φεστιβάλ σε μια χώρα της Μεσογείου;
Ήδη από το 2013 περίπου, όσο ακόμα κάναμε το φεστιβάλ στη Νέα Υόρκη, είχα αρχίσει να κάνω μία άτυπη έρευνα για να καταλάβω αν ένα μεσογειακό φεστιβάλ στη Μεσόγειο θα είχε νόημα. Και με έκπληξη διαπίστωσα ότι όλοι με όσους μιλούσα, καλλιτέχνες, εκπρόσωποι οργανισμών κλπ, θεωρούσαν ότι μια τέτοια πλατφόρμα λείπει και είναι απαραίτητη. Έτσι, η μεταφορά μας εδώ στοχεύει στο να δημιουργήσει ένα μεσογειακό κέντρο ανταλλαγών, συνεργασιών, διακίνησης ιδεών. Θεωρώ ότι η εποχή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την περιοχή μας και ότι η Μεσόγειος μπορεί να αποτελέσει ένα μοντέλο συνύπαρξης, συνεργασίας, ανάπτυξης. Υπάρχουν φυσικά τεράστια πολιτικά προβλήματα και διχασμοί, αλλά μπορούμε να οραματιζόμαστε την υπέρβασή τους και η τέχνη είναι το καλύτερο όχημα γι’ αυτό.

Ταυτόχρονα, το Between the Seas παραμένει μια γέφυρα σύνδεσης της Μεσογείου με τη Β. Αμερική και από του χρόνου θέλουμε να αρχίσουμε να φέρνουμε περισσότερους καλλιτέχνες από την Αμερική εδώ. Εξακολουθούμε να διατηρούμε την παρουσία μας εκεί, συμμετέχοντας κάθε χρόνο σε μία μεγάλη έκθεση παραστατικών τεχνών στη Νέα Υόρκη, όπου διοργανώνουμε μεσογειακό περίπτερο που εκπροσωπεί ανεξάρτητους δημιουργούς, ενώ από φέτος θα περιλαμβάνει και παραστάσεις – ένα μίνι φεστιβάλ δηλαδή, αλλά περισσότερο επικεντρωμένο στην προώθηση των ανεξάρτητων Μεσογειακών καλλιτεχνών στην αμερικανική αγορά.

Πού επικεντρώνεται το φεστιβάλ και πόσο αφορά τους νέους καλλιτέχνες;
Το Between the Seas είναι επικεντρωμένο στις παραστατικές τέχνες – θέατρο, μουσική, χορός – και μας ενδιαφέρει μία νέα γενιά καλλιτεχνών, άνθρωποι που είναι ανερχόμενοι στις χώρες τους και βρίσκονται στο ξεκίνημα της διεθνούς τους καριέρας. Αυτό που πάντα με ενδιέφερε, και νομίζω το έχουμε πετύχει σε αρκετά μεγάλο βαθμό στον προγραμματισμό μας, είναι να παρουσιάσουμε στο εκάστοτε κοινό αυτό που ο κάτοικος του Κάλιαρι θα δει στο Κάλιαρι, αυτό που ο Αθηναίος βλέπει στην Αθήνα, ο κάτοικος του Καΐρου στο Κάιρο – παραστάσεις, δηλαδή, και καλλιτέχνες με ρίζες στις πόλεις από τις οποίες προέρχονται.

Μας ενδιαφέρει, όσο είναι δυνατόν, να εκπροσωπούνται όλες οι περιοχές της Μεσογείου – Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Βόρειος Αφρική – αν και είναι πολλές φορές δύσκολο για πρακτικούς λόγους που έχουν να κάνουν με οικονομικές διαφορές, βίζες, αλλά και έλλειψη πληροφόρησης. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο του προγραμματισμού είναι το πώς κανείς να φέρει στον ίδιο χώρο, σε ένα φεστιβάλ με συνοχή και ενιαία αισθητική, χώρες με μεγάλες διαφορές στις παραστασιακές τους παραδόσεις και στο τι θεωρείται «καλό» ή ενδιαφέρον θέατρο. Είναι μια πολύ ωραία πρόκληση που απαιτεί πάντα να παραμερίζει κανείς προσωπική αισθητική ή δυτικά κριτήρια προσέγγισης ενός έργου.

Τι πιστεύετε για το μέλλον της ανεξάρτητης δημιουργίας;
Όλοι γνωρίζουμε ότι η ανεξάρτητη δημιουργία εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, συνεπάγεται μεγάλη οικονομική δυσπραγία και ανασφάλεια. Παρ’ όλα αυτά, είναι σημαντικό να ενισχύσουμε την ιδέα ότι το να είναι κανείς ανεξάρτητος, είναι μία θέση δύναμης και όχι αδυναμίας, ότι είναι μία κατάσταση που οι καλλιτέχνες πρέπει να υπερασπιστούν και να προστατεύσουν ως προνόμιο, όχι ως υστέρηση. Η ανεξαρτησία δεν πρέπει, πιστεύω, να θεωρείται σαν μεταβατικό στάδιο μέχρι να βρεθεί κάποιος μεγάλος οργανισμός που θα μας πάρει υπό τη σκεπή του. Οι ίδιοι εμείς, οι ανεξάρτητοι καλλιτέχνες, πρέπει να βρούμε τους τρόπους εκείνους που θα μας επιτρέψουν να διατηρήσουμε την ανεξαρτησία μας και να εξασφαλίσουμε τη βιωσιμότητά μας, και με αυτό τον τρόπο νέα μοντέλα διαχείρισης θα προκύψουν από εμάς τους ίδιους.

O Mike Van Graan, τον οποίο έχουμε προσκαλέσει να δώσει ένα σεμινάριο πάνω στο θέμα αυτό, είναι, μεταξύ άλλων, ο ιδρυτής ενός τεράστιου δικτύου στην υποσαχάρια Αφρική, που έχει βοηθήσει στην ενδυνάμωση των ανεξάρτητων καλλιτεχνών – σε χώρες και περιοχές όπου δεν υπάρχει όχι θέατρο, αλλά ούτε πόσιμο νερό. Αυτή τη στιγμή διερχόμαστε ένα μεταβατικό στάδιο όπου κρίνεται το πώς θα διαμορφωθεί το πολιτιστικό τοπίο της χώρας μας στο μέλλον, ποιες θα είναι οι δομές που θα κυριαρχήσουν, πώς η τέχνη θα παράγεται, διανέμεται και χρηματοδοτείται αλλά και εν τέλει σε ποιους θα απευθύνεται και τι σημασία θα έχει για αυτούς που τη βλέπουν. Είναι, λοιπόν, η κατάλληλη στιγμή για τους ανεξάρτητους καλλιτέχνες να ανασυνταχθούν και να βρουν τους τρόπους που θα τους επιτρέψουν να συνεχίσουν. Σε αυτό μπορούμε να διδαχθούμε πολλά από χώρες εκτός Ευρώπης όπου, από ανάγκη, οι προβληματισμοί αυτοί έχουν γίνει αντικείμενο επεξεργασίας τόσο από τις ίδιες τις κοινωνίες, όσο και από τους επαγγελματίες του πολιτισμού.

Θα μας πείτε μερικά από τα highlights του προγράμματος;
Για το φετινό φεστιβάλ, επειδή είναι η πρώτη φορά που παρουσιαζόμαστε στο ελληνικό κοινό, επιλέξαμε να παρουσιάσουμε αρκετούς από τους καλλιτέχνες που είχαμε δείξει τα προηγούμενα χρόνια στη Νέα Υόρκη προκειμένου να δώσουμε μια εικόνα του χαρακτήρα του φεστιβάλ που διαμορφώσαμε εκεί. Έτσι παρουσιάζουμε την πολύ νέα και πολύ ταλαντούχα χορεύτρια/χορογράφο Paula Quintana από την Ισπανία, τον sand artist Borja Gonzalez, επίσης από την Ισπανία, την Ισραηλινή χορογράφο Rachel Erdos και τη Λιβανέζα ηθοποιό, σκηνοθέτη και ακαδημαϊκό Sahar Assaf που θα παρουσιάσει ένα lecture performance σχετικό με ένα σκάνδαλο βιασμού προσφύγων στο Λίβανο. Δίπλα τους έρχονται και κάποιοι καλλιτέχνες για πρώτη φορά στο φεστιβάλ, το Sardegna Teatro με μία από τις πιο δυναμικά ανερχόμενες ομάδες της Σαρδηνίας, η Ισραηλινή περφόρμερ Gabrielle Neuhaus και η Ιταλική ομάδα σύγχρονου χορού Equilibrio Dinamico . Το πρόγραμμα, επίσης, περιλαμβάνει τη θεατρική ανάγνωση του έργου «Στη Φωλιά του Κοσόβου», του Κοσοβάρου συγγραφέα Jeton Neziraj για πρώτη φορά στα ελληνικά, σε μετάφραση της Ελεάνας Ζιάκου και σκηνοθεσία του Λεωνίδα Παπαδόπουλου, καθώς και δύο εργαστήρια – της Rachel Erdos που απευθύνεται σε επαγγελματίες χορευτές και του Mike van Graan που απευθύνεται σε καλλιτέχνες, αλλά και όσους εργάζονται στην ανεξάρτητη πολιτιστική παραγωγή.

Πιστεύετε πως στην Ελλάδα υπάρχει ένα κοινό που αγαπά και ενδιαφέρεται για τις παραστατικές τέχνες, κατ’ επέκταση και για το φεστιβάλ;
Όπως όλοι βέβαια, θέλουμε να απευθυνθούμε σε όσο το δυνατόν ευρύτερο κοινό, ένα κοινό με περιέργεια και ανοιχτό μυαλό για να μάθει το τι προβληματίζει τους γείτονές μας, τι ενδιαφέρει τους νέους καλλιτέχνες της περιοχής μας, ποιες είναι κάποιες από τις αισθητικές τάσεις με τις οποίες πειραματίζονται. Θέλουμε το κοινό να μπει σε πραγματικό διάλογο και με μας και με τους καλλιτέχνες που θα δει, να κάνει ερωτήσεις, να απολαύσει τις διαφορετικές γλώσσες που θα ακουστούν επί σκηνής – αραβικά, εβραϊκά, σαρδηνιακή διάλεκτος, ελληνικά… Θέλουμε βεβαίως να έρθουν οι Έλληνες καλλιτέχνες και να γνωριστούν με τους γείτονές τους, να ξεκινήσουν ανταλλαγές και συνεργασίες, κάτι που στη Νέα Υόρκη το επιτύχαμε με καλλιτέχνες που γνωρίστηκαν στο φεστιβάλ και μετά δούλεψαν μαζί. Και τέλος, είναι πολύ σημαντικό για εμάς να προσεγγίσουμε τις διαφορετικές κοινότητες της Αθήνας – τους Άραβες, Αφρικανούς, Ευρωπαίους που ζουν στην Αθήνα και θέλουμε να έρθουν να δουν παραστάσεις. Είναι κάτι πάνω στο οποίο καταβάλουμε προσπάθεια και θα χτίσουμε σιγά σιγά, ώστε η σύνθεση του κοινού στο θέατρο να αρχίσει να αντανακλά τη σύνθεση της κοινωνίας μας στο δρόμο.

Info:

6o Διεθνές Μεσογειακό φεστιβάλ “Between the Seas” | 11-17 Σεπτεμβρίου | Baumstrasse – Δρόμος με δέντρα