Είκοσι χρονών έγινε φέτος το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης αλλά δε σταματά τις ερωτήσεις: «Υπάρχει χρόνος; Υπάρχει επιλογή; Είναι αργά; Θα το τολμούσες; Πώς αντέδρασες;», μερικά από τα ερωτήματα που βλέπεις παντού με μεγάλα πορτοκαλί γράμματα στη Θεσσαλονίκη αυτές τις μέρες.

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

Εμπνευσμένο από το μυθιστόρημα του Γάλλου Ζορζ Περέκ «Ζωή οδηγίες χρήσεως» είναι το σκεπτικό του φετινού φεστιβάλ, που εγκαινίασε το 1999 στο Ολύμπιον με μια μικρή εκδήλωση ο Δημήτρης Εϊπίδης. Με επίκεντρο τι άλλο, τον άνθρωπο, το φεστιβάλ φέτος περιλαμβάνει σχεδόν 250 ταινίες μεγάλου και μικρού μήκους, αφιερώματα στην Ανιές Βαρντά, στους ανατρεπτικούς δημιουργούς Βερενά Παραβέλ και Λουσιάν Κάστινγκ Τέιλορ, στο 1968 και στη Σάρα Ντράιβερ που ήταν εκεί και διάλεξε για το φετινό φεστιβάλ τα δέκα αγαπημένα της ντοκιμαντέρ, καθώς και πολλές δράσεις.

Επίσης έχει μια μεγάλη συμμετοχή ελληνικών ντοκιμαντέρ – 53 μεγάλου μήκους και 25 μικρού – και παράλληλα εγκαινιάζει το διαγωνιστικό τμήμα των virtual reality ντοκιμαντέρ σε συνέχεια και του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

©Motion team/Βασίλης Βερβερίδης

©Motion team/Βασίλης Βερβερίδης

Το ηλιόλουστο και ζεστό Σαββατοκύριακο της έναρξης ίσως παρότρυνε πολλούς να κάνουν βόλτες έξω κι έτσι μπορούσες να βρεις εισιτήρια για προβολές με εξαίρεση ορισμένα sold out. Μου κάνει πάντα εντύπωση, πόσο γρήγορα κυκλοφορεί η φήμη μιας ταινίας στα φεστιβάλ, όχι μόνο στους κύκλους των «ειδικών» αλλά με ταχύτητα φωτός από στόμα σε στόμα σ’ όλη την πόλη. Επίσης φαίνονται κάθε φορά και κάποιες προτιμήσεις σε θεματικές, ανάλογα με την επικαιρότητα. Φέτος, τις πρώτες τουλάχιστον μέρες, μια τέτοια ιδιαίτερη προτίμηση φάνηκε σε θεματικές όπως η ψηφιακή εποχή ή το προσφυγικό.

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

Ένας ύμνος στη ζωή, στη δύναμη της φαντασίας, στην αιώνια νιότη και στους καθημερινούς ανθρώπους, «αυτούς που δεν έχουν εξουσία» ήταν το υποψήφιο για Όσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ «Πρόσωπα & ιστορίες» της θρυλικής, ελληνικής καταγωγής, Γαλλίδας δημιουργού Ανιές Βαρντά σε συνεργασία με τον ανατρεπτικό εικαστικό JR, που επιλέχθηκε να ανοίξει την αυλαία του φεστιβάλ.

Πρόσωπα και Ιστορίες – Ανιές Βαρντά και JR

Η 88χρονη Βαρντά, με ψυχή και ζωντάνια 20χρονης, παρέα με τον 30χρονο JR γυρνούν με το βαν τους στη γαλλική επαρχία, συναντούν ανθρώπους, μοιράζονται πράγματα μαζί τους και τους αποτυπώνουν σε γιγαντιαίο μέγεθος εκτυπώνοντας τη φωτογραφία τους κατευθείαν από το βαν-εργαστήρι, κοσμώντας έτσι κάθε πιθανό σημείο του τόπου, γιατί «όλα εξαρτώνται από το πώς βλέπεις τα πράγματα». Μια ταινία-ποίημα που θα κυκλοφορήσει στις αίθουσες.

Τα Ημερολόγια του Όσλο

Τα «Ημερολόγια του Όσλο» των Mar Loushy και Daniel Sivan είναι επίσης ένα ντοκιμαντέρ που ξεχώρισε τόσο για το θέμα του όσο και για τον τρόπο που είναι δοσμένο. Πρόκειται για τις κρυφές διαπραγματεύσεις Ισραηλινών και Παλαιστινίων που ξεκίνησαν το 1992 στο Όσλο επί προεδρίας Ράμπιν και Αραφάτ αντίστοιχα. Βασισμένο σε ημερολόγια των διαπραγματευτών και του Αμπού Αλί, μετέπειτα διαδόχου του Αραφάτ, σε μαρτυρίες και συνεντεύξεις, όπως αυτή με τον τότε Ισραηλινό υπουργό εξωτερικών, Σιμόν Πέρες, η τελευταία πριν πεθάνει το 2016, με πλάνα από ιστορικές στιγμές, όπως η συνάντηση και υπογραφή συνθήκης των Ράμπιν-Αραφάτ και Κλίντον και η διαδήλωση ειρήνης, στην οποία δολοφονήθηκε ο Ράμπιν, η ταινία συμπυκνώνει σε μιάμιση ώρα 1000 μέρες διαπραγματεύσεων για την παραχώρηση της Γάζας ή το πλάνο εκκένωσης της δυτικής όχθης, με στόχο την ειρήνευση της περιοχής, που όμως είτε περιείχαν ταπεινωτικούς όρους, είτε ναυαγούσαν λόγω επιθέσεων εξτρεμιστικών στοιχείων. Η «άλλη πλευρά» εξανθρωπίζεται μέσα από τις μαραθώνιες συνομιλίες εκπροσώπων δύο λαών που έμαθαν να μισιούνται. Γιατί όπως έλεγε ο Ράμπιν: «Κάνεις ειρήνη με τον εχθρό σου, όχι με τον φίλο σου».

Συζήτηση με τον Δρ. Σταμάτη Κριμιζή για την ταινία «Το απώτατο σημείο της ανθρωπότητας»

Άλλη μια must see ταινία που θα προβληθεί και στις αίθουσες είναι το «Απώτατο σημείο της ανθρωπότητας» του Emer Reynolds. Το 1977 δυο μικρά διαστημόπλοια, τα Voyager 1 και 2, ξεκινούν για ένα ταξίδι στο ηλιακό μας σύστημα κουβαλώντας χρυσούς δίσκους με στοιχεία για τη γη. Μια επιλογή που έγινε μέσα σε έξι εβδομάδες και περιλαμβάνει από χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες μέχρι τραγούδια από πολιτισμούς του κόσμου, με το μόνο ροκ κομμάτι το Johnny B. Goode του Τσακ Μπέρυ.

Το απώτατο σημείο της ανθρωπότητας – Οι χρυσοί δίσκοι πριν μπουν στο διαστημόπλοιο

Το Voyager περνά από τον Δία, τον Ποσειδώνα, τον Κρόνο, τον Ουρανό και τον Τρίτωνα, μας χαρίζει πρωτόγνωρες εικόνες και κάπως σαν να μας αποχαιρετά, στρέφει τον δορυφόρο του προς τη γη και τη βλέπουμε από δισεκατομμύρια χλμ. μακριά σαν μια μπλε κουκκίδα πάνω σε μια αχτίδα φωτός.

Το 2012 βγαίνει από το ηλιακό μας σύστημα και ταξιδεύει πια επ’ άπειρον στον αστρικό χώρο, σε απόσταση σήμερα 21,176 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη σαν «ένα μπουκάλι στον ωκεανό της ανθρωπότητας», τη μόνη ίσως ένδειξη ότι κάποτε υπήρξαμε. «Είμαστε όλοι εγκλωβισμένοι στους πλανήτες μας… Γι’ αυτό να την προσέχουμε τη γη, είναι το μόνο σπίτι που έχουμε», λένε οι ομιλητές του ντοκιμαντέρ.

Οι επιστήμονες και το προσωπικό που συμμετείχε σ’ αυτό το εγχείρημα, χρησιμοποιώντας τεχνολογία εποχής που τώρα πια είναι εφάμιλλη με ένα κινητό τηλέφωνο και κάνοντας συνεχώς πατέντες για να διατηρήσουν την επαφή με τα μηχανήματα, μιλούν με αγάπη, τρυφερότητα, συγκίνηση και πολύ χιούμορ για τα διαστημόπλοια που παρακολουθούσαν λεπτό προς λεπτό τόσα χρόνια και τώρα έφυγαν σαν τα παιδιά που ενηλικιώνονται και μπορεί κάποια στιγμή να μην ξανακούσουν νέα τους. Καλεσμένος ομιλητής στην προβολή ήταν ο δρ. Σταμάτης Κριμιζής, διαστημικός επιστήμονας, στέλεχος της NASA και μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, που συνομίλησε με τον δημοσιογράφο Μάκη Προβατά και με το κοινό.

Από την ταινία “Ψηφιακοί Καθαριστές”

Αίσθηση προκάλεσε και η ταινία «Ψηφιακοί καθαριστές» των Hans Block και Moritz Riesewieck που ερευνά τις συνθήκες και τα κριτήρια υπό τα οποία ξεσκαρτάρεται από το διαδίκτυο ό,τι κρίνεται ακατάλληλο, όπως περιεχόμενο σχετικό με τρομοκρατία ή παιδική πορνογραφία. Η έρευνα τους οδήγησε στις Φιλιππίνες, όπου οι πάροχοι των διαδικτυακών μέσων έχουν υπομισθώσει εταιρείες κι αυτές με τη σειρά τους νέους και νέες που, ακολουθώντας εκπαίδευση μιας περίπου εβδομάδας, επιβλέπουν για 8-10 ώρες καθημερινά το υλικό που ανεβαίνει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και κάνουν Delete ή Ignore.

«Ζουν αποκομμένοι, προστατεύονται από ιδιωτική αστυνομία, υπογράφουν ρήτρες εμπιστευτικότητας και δεν μιλούν ποτέ σε κανέναν για την εργασία τους», είπε ο Χανς Μπλοκ στη σχετική συζήτηση, γι’ αυτό και όπως μου διευκρίνισε, οι συνεντεύξεις έγιναν μετά τη λήξη της σχέσης εργασίας τους.

Συζήτηση στην Αποθήκη Γ' με τον σκηνοθέτη Hans Block για την ταινία 'Ψηφιακοί καθαριστές' | ©Motion team/Βασίλης Βερβερίδης

Συζήτηση στην Αποθήκη Γ’ με τον σκηνοθέτη Hans Block για την ταινία ‘Ψηφιακοί καθαριστές’ | ©Motion team/Βασίλης Βερβερίδης

Σύμφωνα με δύο ψυχιάτρους σε Γερμανία και ΗΠΑ, με τους οποίος μίλησε, η εμπειρία των ‘καθαριστών’ εμφανίζει ομοιότητες με το μετατραυματικό στρες που βιώνουν οι βετεράνοι στρατιώτες που συμμετέχουν σε πολέμους. Το βασικό όμως ερώτημα είναι το πώς και από ποιους εξαρτόμαστε για το τι θα δούμε ή δεν θα δούμε στις οθόνες μας, αλλά και το τι είναι τελικά το ακατάλληλο στην εποχή της πολιτικής ορθότητας, ποια η προστασία και ποια η λογοκρισία, ποιος ο κίνδυνος και ποια η ελευθερία έκφρασης.

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

©Motion team/Φανή Τρυψάνη

Σαν άλλα ‘μπουκάλια στον ωκεανό της ανθρωπότητας‘, σαν σινιάλα σε σκοτεινές θάλασσες ταξιδεύουν και τα ντοκιμαντέρ κι όσοι μπορούν να τα δουν ίσως ν’ αναγνωρίζουν κάτι γοητευτικό, αποκρουστικό, ενδιαφέρον, αδιάφορο, τρυφερό, σκληρό, πάντως σίγουρα κάτι απ’ το δικό μας κόσμο, που είναι τελικά εκεί, είτε το βλέπουμε είτε όχι.

Καλό Φεστιβάλ!

Κεντρική φωτογραφία άρθρου: ©Motion team/Δήμητρα Μερζιεμεκίδου

Info:

20ό Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης | 2 – 11 Μαρτίου 2018