Με τον Λεονάρντο Ντα Βίντσι και τον Μιχαήλ Άγγελο, ο Ραφαήλ συμπληρώνει το τρίπτυχο των μεγάλων Ιταλών καλλιτεχνών της Αναγέννησης. Ένας από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες στην ιστορία της τέχνης έχει την τιμητική του στο μουσείο Albertina της Αυστρίας, το οποίο τον τιμά με μια μεγάλη έκθεση 150 ζωγραφικών έργων και σχεδίων.

Περίφημα μουσεία όπως το Uffizi, η Βασιλική Συλλογή της Βρετανικής Βασιλικής Οικογένειας, το Βρετανικό Μουσείο, το Λούβρο, τα Μουσεία του Βατικανού και το Μουσείο Ashmolean δανείζουν έργα στο Albertina, προκειμένου αυτή η μονογραφική παρουσίαση να είναι όσο το δυνατόν πιο πλήρης, ώστε να παρουσιάσει την εξέλιξη του ζωγράφου και την εννοιολογική διαδικασία των δημιουργιών του. Ο ιδιοφυής αυτός καλλιτέχνης προσπαθούσε  συνεχώς να επιτύχει μια ισορροπία ανάμεσα στη φυσική απομίμηση και την εξιδανίκευση. Τα περίπου 130 σχέδια και 17 έργα ζωγραφικής, αντιπροσωπεύουν και καλύπτουν την καλλιτεχνική του σταδιοδρομία από την πρώιμη εποχή του Umbria (μέχρι το 1504) μέχρι τα χρόνια στη Φλωρεντία (1504-1508) και την εποχή του στη Ρώμη (1508 / 1509-1520).

Raphael, Self-Portrait, 1506 (detail) © Galleria degli Uffizi Florenz, Gabinetto Fotografico delle Gallerie degli Uffizi.

Με έναν καθολικό τρόπο ο Ραφαήλ εκφράζει τις ανθρώπινες πτυχές των μορφών του, τον χαρακτήρα, τη φύση τους, τα συναισθήματά τους και τις κινητήριες δυνάμεις πίσω από τις πράξεις τους. Δημιουργεί συνθετικές ενότητες μέσα από τις ενέργειές τους απεικονίζοντας έναν ιστό σχέσεων με αντιφάσεις και εντάσεις και κυρίαρχο τον κανόνα της ομορφιάς και της αρμονίας, τόσο όταν παρατηρεί τη φύση, όσο και όταν αναπαριστά το ανθρώπινο μοντέλο. Με την εξέταση των ιδανικών της αρχαιότητας, έδωσε στα έργα του μνημειώδη αξία και μεγαλείο, τα οποία τον έκαναν γνωστό ως ένα από τους σημαντικότερους ζωγράφους της ιστορίας στο μεγάλο κλασσικό στυλ.

 

Η ζωή και τα έργα του μεγάλου δάσκαλου της Αναγέννησης

Ο Ραφαήλ (Raffaello Santi) γεννήθηκε το 1483 στο Ουρμπίνο της Ιταλίας, την Μ. Παρασκευή στις 3 το πρωί.  Πατέρας του ήταν ο ζωγράφος Τζιοβάνι ντε Σάντι, μέτριος καλλιτέχνης, αλλά μετρημένος άνθρωπος με κρίση, που έβαλε τον Ραφαήλ από πολύ μικρό στο δρόμο της τέχνης, εκπληρώνοντας έτσι ένα όνειρο που είχε και ο ίδιος και δεν μπόρεσε να το ακολουθήσει. Ο ορφανός από μητέρα Ραφαήλ έμεινε στα 10 του χρόνια ορφανός και από πατέρα και τότε φεύγει για να μπει στο εργαστήριο του Περουτζίνο, όπου γρήγορα διακρίθηκε ως ο καλύτερος, ο πιο ακούραστος και επίμονος μαθητής του. Σε ηλικία μόλις 14 ετών, συνεργάστηκε με τον δάσκαλό του στην Πρεντέλα της Εικόνας του Βωμού της Σάντα Μαρία Νόβα στο Φάνο. Σε όλα τα έργα του φαίνεται καθαρά η επίδραση του δασκάλου του.

Η πρώτη επίσημη καταγραφή της δραστηριότητάς του χρονολογείται στις 10 Δεκεμβρίου του 1500, όταν ήταν 17 ετών, σύμφωνα με έγγραφο που πιστοποιεί πως ανέλαβε να φιλοτεχνήσει ένα ιερό, με προθεσμία έως το Σεπτέμβριο του 1502.

Raphael, Portrait of Bindo Altoviti, ca. 1514–1515 © National Gallery of Art, Washington.

 

Isaac and Rebecca Spied upon by Abimelech, 1518 – 1519

 

Moses Saved from the Water, 1518 – 1519, Palazzo Apostolico, Vatican

Ο Ραφαήλ δούλευε πολλά έργα ταυτόχρονα. Τέλη του 1501 τελειώνει την «εικόνα του Βωμού του Οσίου Νικολάου ντα Τολεντίνο». Το 1502 ξεκινά  την «Στέψη της Παρθένου» για την εκκλησία του Αγίου Φραγκίσκου. Το 1503 ξεκινά παράλληλα και μια Σταύρωση για την ίδια εκκλησία και το 1504 τους «Γάμους της Παρθένου». Τελειώνοντας πηγαίνει στη Φλωρεντία έχοντας συστατική επιστολή από την Τζοβάνα Φέλτρια. Εκεί γνώρισε και θαύμασε τα έργα των Ντα Βίντσι και Μιχαήλ Άγγελου. Παρά τη γαλήνη και την ηρεμία που αποπνέουν τα έργα του,  ο Ραφαήλ δουλεύει με πυρετώδεις ρυθμούς και το 1505 ολοκληρώνει ανάμεσα σε άλλα τα έργα την «εικόνα του βωμού Κολόννα», το 1507 την «Ταφή του Χριστού», την τοιχογραφία με τον «Χριστό Εν Δόξη και Αγίους» για την εκκλησία του Αγ. Σεβήρου. Ο Ραφαήλ από το 1504-1508 έκανε στην Φλωρεντία αριστουργήματα όπως τα έργα «Παναγία Κονεστάμπιλε», «Η κυρία με τον μονόκερο», «Η Παναγία του Μεγάλου Δούκα», «Μικρή Παναγία Κούπερ», «Η Παναγία της Ορλεάνης», «Η ωραία κηπουρός», «Τα πορτρέτα Ντόνι», «Η Αγία οικογένεια Κανιτζιάνι».

The Three Graces, 1504 – 1505, Musée Condé, Chantilly, France

 

The School of Athens, Raphael, 1510 – 1511, Vatican Museums, Vatican

 

Study for the Head of a Poet, 151, Museo Horne, Florence, Italy

Όταν μεταβαίνει στη Ρώμη, το 1509, με τον τίτλο «Ζωγράφος των Παλατιών», μπαίνει υπό την προστασία του Πάπα Ιούλιου Β’. Ξεκινά μεγαλεπήβολα με τη διακόσμηση των  «Αιθουσών του Βατικανού» (Le stanze di Baticano). Στην Αίθουσα της Υπογραφής ζωγραφίζει την «Έριδα», την «Σχολή των Αθηνών», τον «Παρνασσό» και τις «Αρετές». Η τέχνη του θεωρείται αποκορύφωμα πολιτισμού, άλλωστε στο Βατικανό ολοκλήρωσε ορισμένα από τα σπουδαιότερα έργα του. Ο μεγαλύτερος τραπεζίτης της εποχής, ο Αγκοστίνο Γκίτζι, το 1511 θα του παραγγείλει μια πολύ μεγάλη τοιχογραφία, την «Γαλάτεια», για την έπαυλή του. Παράλληλα δουλεύει και για τις μεγάλες Αίθουσες του Βατικανού και την ίδια περίοδο ζωγραφίζει  και τα πορτρέτα λογίων, ουμανιστών και καρδινάλιων.

Ο Ραφαήλ για να προλάβει τον όγκο των παραγγελιών που δεχόταν, σχεδόν έμενε άυπνος, ενώ δεν είχε προσωπική ζωή. Οι μελετητές του υποστηρίζουν πως η φιλοδοξία δεν τον άφηνε να αρνηθεί καμιά παραγγελία. Βέβαια, μπορεί και να μην είχε τη δυνατότητα να αρνηθεί και να μπει στο στόχαστρο των ανθρώπων της εξουσίας.

The Alba Madonna,1511, National Gallery of Art, Washington, DC, US

 

The Sistine Madonna, 1513, Gemäldegalerie Alte Meister, Dresden, Germany

 

Study for St. Paul Preaching in Athens, 1514 – 1515, Uffizi Gallery, Florence, Italy

Το 1514 γίνεται «Αρχιτέκτονας της Νέας Βασιλικής του Αγ. Πέτρου», ενώ το 1516 γίνεται και έφορος των ρωμαϊκών αρχαιοτήτων και του αναθέτουν την κατασκευή ενός τοπογραφικού χάρτη της αρχαίας Ρώμης. Μετά το 1516 ζωγραφίζει σπάνια. Κάνει μόνο τα σχέδια των έργων του τα οποία ολοκληρώνουν οι νέοι στο εργαστήριό του. Το 1517 τελειώνει και την τρίτη Αίθουσα του Βατικανού με την «Πυρκαγιά του Μπόρκο». Το 1518 τελειώνει τα σχέδια των έργων «Λότζια της Ψυχής» και το 1519 τη «Λότζια του Βατικανού».

Δυο χρόνια αργότερα, την Μεγάλη Παρασκευή του 1520, πεθαίνει μετά από «επίπονο και δυνατό πυρετό» που κράτησε 8 μέρες. Ήταν μόλις 37 ετών. Άφησε ένα σπουδαίο έργο που λάμπει μέσα στους αιώνες, για το εσωτερικό, καθαρό διάφανο φως του και τους κλασικούς νόμους της αρμονίας, της συμμετρίας και του ρυθμού.

Περισσότερες πληροφορίες: Raphael: Albertina Museum, Αυστρία | 29 Σεπτεμβρίου 2017 – 7 Ιανουαρίου 2018