«18 – 32, σχεδόν double score. Έχουμε γίνει μειονότητα ρε φίλε! Η γειτονιά μου, η πλατεία μου. Οι πλατείες μας, τέλος πάντων». Ο Νάκος (Μάκης Παπαδημητρίου), μετράει την αναλογία αλλοδαπών και ελλήνων στην πολυκατοικία του. Είναι 38 χρονών, άνεργος και ζει ακόμα με τους γονείς του (Θέμις Μπαζάκα, Ερρίκος Λίτσης) στην πλατεία Αμερικής που δε θυμίζει τίποτε απ’ τα παιδικά του χρόνια. Ο Μπίλι (Γιάννης Στάνκογλου) είναι ένας ροκάς με το παρακμιακό του μπαρ και το παράνομο τατουατζίδικο στο πατάρι. Φίλοι από παλιά, αλλά εντελώς αντίθετοι. Η Αφρικανή τραγουδίστρια Τερέζα (Ξένια Ντάνια) θέλει να ξεφύγει απ’ τη μαφία. Κι ο Σύρος πρόσφυγας Τάρεκ (Βασίλης Κουκαλάνι), προσπαθεί να βρει τρόπο να φύγει για τη Γερμανία με την κόρη του, παζαρεύοντας το ταξίδι και, ουσιαστικά, τη ζωή τους. Όλα αυτά στη γειτονιά των Πατησίων, στην πλατεία Βικτωρίας και την πλατεία Αμερικής, ένα μωσαϊκό ψιλοξεχασμένων Ελλήνων αστών και αλλοδαπών, ανθρώπων που κατά κάποιο τρόπο ξέμειναν, αλλά και κατά κάποιο τρόπο αγαπούν τη γειτονιά τους. Κόσμοι παράλληλοι, βίοι παράλληλοι και στη μέση ένα σχέδιο εξόντωσης, ένα σχέδιο διαφυγής κι ένας έρωτας.

Amerika Square

Η ταινία «Amerika square» του Γιάννη Σακαρίδη (Wild duck) βασίζεται στο βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα «Η Βικτώρια δεν υπάρχει» (εκδ. Νεφέλη). Μέχρι τώρα έχει ταξιδέψει σε διεθνή φεστιβάλ αποσπώντας βραβεία, διακρίσεις και θετικά σχόλια. Σε λίγες μέρες προβάλλεται στις αίθουσες. Με ένα πολύ καλό κάστιγκ κι ένα ευφυές σενάριο, ξεδιπλώνεται μια ιστορία επίκαιρη και οικεία, όπου κανείς βρίσκει ταυτίσεις με όλους σχεδόν τους ήρωες, με προβληματισμό, χιούμορ, σαρκασμό, χωρίς δακρύβρεχτους μελοδραματισμούς και μεγαλοποιήσεις. Μια ιδέα που συνελήφθη χρόνια πριν την προσφυγική και τη γενικότερη κρίση, το 2006, ωστόσο έπρεπε να περιμένει αρκετά χρόνια μέχρι να γυριστεί.

Ο Γιάννης Σακαρίδης και ο Βασίλης Κουκαλάνι, που διακρίθηκαν στο διεθνές διαγωνιστικό της Θεσσαλονίκης, μου μίλησαν για την ταινία:

«Αρχικά το σενάριο αφορούσε την πλατεία Αμερικής, αλλά έχει αλλάξει πολλές μορφές για να καταλήξει εκεί», μου λέει ο σκηνοθέτης. «Ερχόμενος από το Λονδίνο, με εντυπωσίασε αυτή η πολυπολιτισμική πλατεία, οι Αφρικανοί τότε με τις μουσικές, τα φαγητά και τους χορούς τους, αλλά και η παράδοσή της στον πολιτισμό με τα θέατρα, τα σινεμά, τους διανοούμενους και καλλιτέχνες που ζούσαν εκεί. Εξάλλου είμαι κι εγώ παιδί προσφύγων, οι παππούδες μου έχουν έρθει από την Αν. Θράκη, ζούσα 18 χρόνια στο Λονδίνο με μετανάστες και πρόσφυγες και πάντα έψαχνα τρόπο να κάνω μια ταινία γι’ αυτό. Δε θέλω όμως να είναι αργή και μελοδραματική, αναζητώ μια φόρμα νεορεαλισμού με λυρισμό, αλλά και με χιούμορ και γρήγορο ρυθμό – σ’ αυτό βοηθά και η μουσική του Μάτσα. Πάντα με ενδιαφέρουν οι ιστορίες του σήμερα που έχουν πολιτική πτυχή, μιλάνε για την πραγματικότητα και για ανθρώπους που ζουν ανάμεσά μας, σε μια κοινωνία αναγνωρίσιμη».

Amerika Square

Εκτός από τον Τσίρμπα και τον Σακαρίδη, στο σενάριο συνεργάστηκε και ο Βαγγέλης Μουρίκης. Σε αυτό προστέθηκε η ιστορία του πρόσφυγα Τάρεκ, βασισμένη στα χαρακτηριστικά και στην προσωπικότητα του Κουκαλάνι. «Δουλεύω από πολύ νωρίς με το κάστιγκ. Ο κάθε ηθοποιός έδωσε το χαρακτήρα του και δέθηκε ένα σενάριο γύρω απ’ τους τρεις πρωταγωνιστές. Είναι σαν μια αβάντ γκαρντ αυτοβιογραφία, ο καθένας προσθέτει πράγματα που σκέφτεται, ονειρεύεται ή φαντάζεται. Αυτό δένει με πολλή εμπιστοσύνη, λίγες πρόβες και πολύ αυτοσχεδιασμό, είναι σαν να τζαμάρουμε στο γύρισμα».

«Τα σύνορα είναι μπίζνα με πολλά λεφτά, όπως κι ο πόλεμος»

Ο Βασίλης Κουκαλάνι είναι κατά το ήμισυ Ιρανός και υποδύεται τον Σύρο πρόσφυγα: «Ο Τσίρμπας μου είχε στείλει τη νουβέλα του. Μόλις τη διάβασα, με συγκίνησε και του είπα ότι θέλω να το κάνω. Όταν πρωτοσυναντηθήκαμε με τον Σακαρίδη προοριζόμουν για κάποιο μικρό ρόλο. Όμως σκέφτηκαν να περιλάβουν στο σενάριο την εμπειρία μου και το ότι φέρω τη Μέση Ανατολή. Μου είναι οικεία τα αραβικά, είναι μια ξένη ουσιαστικά γλώσσα, που ενυπάρχει μέσα μου. Είναι ιδιαίτερο να γράφουν κάτι εμμέσως πάνω σου και να το προικίζουν στην ταινία. Να σε αφορά τόσο που να μην έχεις άλλη επιλογή παρά να σε αφορά απόλυτα! Κι εγώ το αγάπησα πάρα πολύ. Δουλέψαμε με αυθορμητισμό, κι ενώ όλοι τζαμάραμε, δεν έγινε μπάχαλο αλλά το αντίθετο, συνέβαινε αυτό που φτιάχναμε!».

«Τα σύνορα είναι μπίζνα με πολλά λεφτά, όπως κι ο πόλεμος. Εκεί είδα περισσότερα λεφτά από οπουδήποτε στη ζωή μου. Η Τουρκία είναι σύνορα. Μπίζνα. Το Αιγαίο είναι σύνορα. Μπίζνα. Η Αθήνα επίσης, η Βικτώρια ακόμα περισσότερο. Και η μπίζνα θέλει εφοδιασμό με προϊόντα. Σαν εμένα και την κόρη μου», λέει ο Τάρεκ – Βασίλης στην ταινία.

«Δεν είναι;», μου λέει ο Κουκαλάνι. «Μετά από τη συμφωνία Ε.Ε.-Τουρκίας και το κλείσιμο των συνόρων από τα Βαλκάνια προς την Αυστρία φτιάχτηκαν τείχη, στρατοί, συμμορίες που συνελάμβαναν μετανάστες. Όσο συμβαίνει αυτό, ενισχύεται η παράτυπη μπίζνα, οι διακινητές, ανεβαίνουν οι τιμές, δυσκολεύουν οι δίοδοι προς άλλες χώρες, Όλο αυτό είναι αλισβερίσι με υπεραξία. Έκλεισαν τα σύνορα, μπήκε κι ο φράχτης στον Έβρο και οι άνθρωποι πνίγονται. Στην ταινία αυτό παρουσιάζεται ως το συμπέρασμα ενός ανθρώπου που το ζει, όχι κάποιου κινηματικού ή πολιτικού αναλυτή, αλλά που γνήσια συμπεραίνει ότι δύσκολα μετακινείσαι κι ότι όλες οι χώρες με διεθνείς υποχρεώσεις για παροχή ασύλου ξαφνικά κλείνουν κι οχυρώνονται. Ο Τάρεκ δεν μπορεί να κάνει πολλά, περιμένει. Όπως στην πλατεία Βικτωρίας ή στο Ελληνικό: Οι άνθρωποι είναι εκεί και περιμένουν κάτι ασαφές. Αυτή η ενδιάμεση κατάσταση, αυτό το καθαρτήριο σαν λίμπο, προκαλεί τρομερά πράγματα στην ψυχή του ανθρώπου».

Amerika Square

Ο Γιάννης Σακαρίδης μου μιλά για την αθέατη πλευρά της μπίζνας που είδε στην πλατεία Αμερικής. «Η ξενάγηση που μου έκανε εκεί ένας Σύρος, ουσιαστικά μου αποκάλυψε μια άλλη πλατεία και πραγματικότητα! Δηλαδή ο κακομοίρης που νομίζεις ότι δουλεύει μεροκάματο στο παρακμιακό μαγαζάκι της γειτονιάς, στην πραγματικότητα μπορεί να είναι ένας δισεκατομμυριούχος που έχει αγοράσει το πίσω κτίριο για να βάλει τα μετρητά σε δωμάτια και διακινεί κόσμο στην Ευρώπη. Η κάθε φυλή έχει τους δικούς της κανόνες και ανθρώπους. Οι δε καταθέσεις δε γίνονται πια τόσο με μετρητά, αλλά μετά τα capital controls διακινούνται επισήμως μέσω γνωστών εταιρειών».

«Οι περσόφωνοι το ονομάζουν “Κοιμίζουμε τα λεφτά σε κάποια χώρα”, συμπληρώνει ο Κουκαλάνι. «Αν δεν τους ρωτήσεις, ξέρουν π.χ την πλατεία Αγίου Παντελεήμονα ως πλατεία Χατζηγιασίν, γιατί αυτός ήταν απ’ τους πρώτους που έφτιαξαν τα λεγόμενα “ξενοδοχεία”. Νοικιάζει δέκα διαμερίσματα σε μια πολυκατοικία και βάζει εκεί είκοσι άτομα μέχρι να τα πάει μπροστά που λένε, να τα βγάλει δηλαδή έξω απ’ τη χώρα. Η πλατεία είναι πασίγνωστη στο Αφγανιστάν, στην Τεχεράνη, στην Καμπούλ… Επίσης όταν πάω στη Γερμανία και μιλάω ελληνικά πετάγονται αφρικανοί, αφγανοί, κούρδοι κι όλοι αναπολούν την Ελλάδα, παρόλο που τους είχε βγει η πίστη εδώ!».

«21ος αιώνας και τ’ αρχίδια μου. Μένω εγώ τώρα δίπλα στην κότα του Πακιστανού. Κοτέτσια καταντήσαμε, κοτέτσια!», φορτώνει ο Νάκος στην ταινία οδηγώντας με το φραπέ το παπί του. «O Νάκος είναι βγαλμένος από τη νουβέλα του Γιάννη Τσίρμπα», σχολιάζει ο Σακαρίδης. «Η πολυκατοικία και πολλοί ένοικοί της είναι αυτοί για τους οποίους γράφτηκε. Το δε διαμέρισμα που γυρίζουμε είναι των γονιών του, εκεί μεγάλωσε ο Γιάννης. Ο Μάκης νομίζω κατάλαβε πολύ καλύτερα κι από μένα το βιβλίο. Δεν θέλαμε να είναι ο κλασικός χρυσαυγίτης με την τεστοστερόνη κ.λ.π, μ’ αρέσουν οι γραφικοί τύποι που μπορεί να είναι φίλοι σου από το σχολείο και ξαφνικά βλέπεις μια ανάρτησή τους στο fb και λες “Ααα, ο Γιώργος ψηφίζει ΧΑ…”. Τώρα για παράδειγμα κάποιοι χρυσαυγίτες που ήξερα στον τόπο καταγωγής μου, την Πέλλα, έχουν στραφεί προς τον Σώρρα. Είναι οι μάγκες που δεν έχουν διαβάσει, μεταφέρουν άκριτα ό,τι ακούν, αλλά έχουν τη σοφία του δρόμου και της επιβίωσης, έχουν καλές φιλίες και χιούμορ, αγαπάνε τα ζώα, όμως αν δουν κάτι θ’ αρχίσουν να λένε τα ρατσιστικά τους. Μπορεί και να περάσεις καλά μαζί τους, αν αποφύγεις κάποιες συζητήσεις κι έχεις το θάρρος να τους πεις να σταματήσουν. Έτσι κι ο Μπίλι με τον Νάκο. Γι’ αυτό μ’ αρέσει η νουβέλα του Τσίρμπα».

«Είναι αξιοσημείωτη η απορία του Μπίλι: “πότε έγινες έτσι εσύ ρε Νάκο;”. Του είναι αδιανόητο!», λέει ο Κουκαλάνι. «Ο Νάκος είναι αφελής, αυτό είναι το συμπέρασμα. Και η ταινία γι’ αυτό μιλάει, όχι ότι αυτός με το ρατσιστικό λόγο κ.λ.π είναι ηθικά ανεπαρκής, αλλά ότι είναι αφελής κι έχει αφεθεί στο λάθος συμπέρασμα. Δε γεννιέται κανείς φασίστας ή επιθετικός».

«Εγώ τον είδα με πολλή αγάπη και τρυφερότητα αυτό τον χαρακτήρα», συμπληρώνει ο σκηνοθέτης. «Η ταινία μιλά για το ρατσισμό και την ξενοφοβία. Αλλά μην ξεχνάμε ότι υπάρχει η αγάπη, η τρυφερότητα κι ένα κλικ διαφορετικό».

Info: Η ταινία «Amerika square» βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες στις 23 Μαρτίου από τη Feelgood και μετά παίρνει διανομή στην Τουρκία και στην Ιταλία.