Αυτό το Σαββατοκύριακο, στις 22 και 23 Οκτωβρίου καλούμαστε για δεύτερη χρονιά στην Τεχνόπολη να σπάσουμε την αλυσίδα. Το «Break the Chain», αποτελεί μία συλλογική εκστρατεία κοινωνικής αφύπνισης μέσω της τέχνης, του πολιτισμού και της εκπαίδευσης. Στόχος είναι η ενημέρωση, η ευαισθητοποίηση και η συμμετοχή του κοινού εναντίον της εκμετάλλευσης και της εμπορίας ανθρώπων από άνθρωπο, της σύγχρονης δουλείας. Επίσης, έμφαση δίνεται και στη θεσμοθέτηση του Εθνικού Μηχανισμού Αναφοράς πιθανών θυμάτων εμπορίας ανθρώπων.

Ζητούμενο είναι η μείωση της ζήτησης, μέσα από τη σταδιακή αλλαγή κοινωνικής συμπεριφοράς: η διακίνηση των ανθρώπων οφείλεται στη ζήτηση των αγορών της Δύσης, είτε για φτηνό και ευέλικτο εργατικό δυναμικό, είτε για τα ανθρώπινα καταναλωτικά προϊόντα του trafficking (αναγκαστική εργασία, πορνεία, επαιτεία, πώληση οργάνων, εξώθηση στο μικροέγκλημα).

Μόλις τη δεύτερη χρονιά διοργάνωσής του, το Break the chain είναι ήδη θεσμός. Άραγε όμως υπάρχει μια έστω μικρή αλλαγή; Σύμφωνα με τους διοργανωτές, είναι ενδεικτικό και ελπιδοφόρο το γεγονός ότι τον περασμένο Νοέμβριο και Δεκέμβριο οι κλήσεις καταγγελίας για πιθανά θύματα εμπορίας και εκμετάλλευσης στο τμήμα anti trafficking της ελληνικής αστυνομίας, ήταν αισθητά περισσότερα από τις προηγούμενες χρονιές, κάτι που το σχετίζουν με το BTC. Επίσης θετικό είναι ότι η ένταξη της εκπαίδευσης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σχολεία, γίνεται όλο και πιο ορατή.

Ο Μοχάμεντ, προσφυγόπουλο από τη Συρία, δουλεύει σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Ο Μοχάμεντ, προσφυγόπουλο από τη Συρία, δουλεύει σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Έμφαση δίνεται φέτος στη σύνδεση του προσφυγικού με το trafficking: λαμβάνοντας υπόψη τόσο τη μεταναστευτική κρίση και τις προσφυγικές εισροές, όσο και την αυξημένη ζήτηση από την εύρωστη αγορά της Δύσης για φτηνό κι ευέλικτο εργατικό δυναμικό, καθίσταται αναγκαία η ενημέρωση και πρόληψη, ώστε η προσφυγική κρίση να μην εξελιχθεί σε κρίση εκμετάλλευσης και εμπορίας ανθρώπων.

Φέτος συνδιοργανωτές είναι κρατικοί φορείς όπως το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης, ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης, η Γενική Γραμματεία Ισότητας των Φύλων και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καθώς και ιδρύματα όπως το Ίδρυμα Mποδοσάκη και το Friedrich Naumann. Υπάρχει επίσης η έμπρακτη υποστήριξη και συμμετοχή των πρεσβειών Γαλλίας, Γερμανίας, Καναδά και Σλοβενίας.

Ημερίδες, παραστάσεις, εκθέσεις, παιχνίδια, προβολές, εργαστήρια, λογοτεχνικά αναλόγια και πολλές ακόμα ενημερωτικές και συμμετοχικές δράσεις περιλαμβάνονται στο πλούσιο πρόγραμμα του φετινού Break the Chain.

«Σας αρέσει ο Μπραμς;» με την Κάτια Γέρου

«Σας αρέσει ο Μπραμς;» με την Κάτια Γέρου

Μεταξύ αυτών η θεατρική περφόρμανς «Σας αρέσει ο Μπραμς;» με την Κάτια Γέρου, βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα της Μάρως Δούκα, που περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Γιατί εμένα η ψυχή μου» (εκδ. Πατάκη) και η έκθεση φωτογραφίας του Λευτέρη Πιταράκη, επικεφαλής ανταποκριτής του Associated Press στην Κωνσταντινούπολη .

Η συγγραφέας Μάρω Δούκα και η ηθοποιός Κάτια Γέρου μου μίλησαν για την ιστορία της παράστασης και του διηγήματος που γράφτηκε το 2000: «Κινητήρια δύναμη υπήρξαν οι συζητήσεις με το ζωγράφο Κυριάκο Κατζουράκη και την Κάτια Γέρου», λέει η Μάρω Δούκα. «Ζητούμενο ήταν ένας μονόλογος για την Κάτια προκειμένου να “υπηρετήσω” κι εγώ με τον τρόπο μου την πολυεπίπεδη θεματική σύνθεση του Κυριάκου: “Ο δρόμος προς τη Δύση“, όπου θα “μνημειωνόταν” εικαστικά-δραματουργικά, η οδοιπορία του ανθρώπου προς την ευημερία, έπειτα από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, την κοινωνική εξαθλίωση των χωρών του Συμφώνου της Βαρσοβίας, τους πολέμους στην Εγγύς Ανατολή και τις εμφύλιες συρράξεις στην Αφρική. Και ας μην ήταν τότε, πριν από δεκάξι χρόνια, ευρύτερα γνωστό το trafficking, υπήρχαν αρκετοί δημοσιογράφοι, κοινωνιολόγοι, ακτιβιστές, οργανώσεις αλληλεγγύης, αριστερές συλλογικότητες, ‘Το Στέκι των Μεταναστών’ για παράδειγμα, που ασχολούνταν συστηματικά και υπεύθυνα με το θέμα. Από εκεί “άντλησα” τα όποια πραγματολογικά μού ήταν απαραίτητα για να μπορέσω να φανταστώ την ηρωίδα μου, που καθώς μονολογεί εξομολογητικά, μ’ έναν αόρατο αλλά διαρκώς εννοούμενο δημοσιογράφο απέναντί της, αναπαριστά τη ζωή και την περιπέτειά της…»

«Σας αρέσει ο Μπραμς;» με την Κάτια Γέρου

«Σας αρέσει ο Μπραμς;» με την Κάτια Γέρου

Η Κάτια Γέρου σχολιάζει: «Γύρω στο 2000 ο Κατζουράκης ξεκίνησε ένα πρότζεκτ που περιλάμβανε ζωγραφική, σινεμά και θέατρο με θέμα τον πρόσφυγα και μετανάστη. Δουλέψαμε τρία χρόνια ασταμάτητα και φτιάχτηκε μια ταινία που πλέον διατίθεται ελεύθερα ηλεκτρονικά, “Ο δρόμος προς τη δύση”. Εκτός των άλλων γυρίζαμε με κάμερα, σε χώρους όπως εγκαταλελειμμένες αποθήκες με πρόσφυγες από το Ιράκ και αλλού, συγκεντρώνοντας υλικό 120 ωρών. Το φιλμ ήταν docu-fiction. Το fiction στηρίχτηκε στην ηρωίδα της Μάρως Δούκα. Η Ιρίνα είναι σαν κεντρική αφηγήτρια που συνδέει τις ιστορίες. Ο Κατζουράκης ήθελε τον αφηγητή να έχει τη φωνή ενός πάσχοντος προσώπου. Η περσόνα της Ιρίνας μας συντρόφεψε πολλά χρόνια και πολλαπλασιάστηκε στην πορεία. Η συνεργασία με τη Μάρω Δούκα ήταν ιδανική και βαθιά συγκινητική, μια δουλειά που δεν θα τη ξεχάσω. Αυτοσχεδίαζα στο κείμενό της κι εκείνη σχεδίαζε και πρόσθετε, μπαίνοντας έτσι στη χειρωνακτική εργασία του θεάτρου».

«Δεν υπάρχει, πιστεύω, άλλο πιο συνταρακτικό από τον άνθρωπο που επιμένει στον αγώνα του για ζωή»

«Πίσω από το συγκεκριμένο κείμενο δεν υπάρχει καμιά προσωπική μαρτυρία ή κατάθεση», διευκρινίζει η κ. Δούκα. «Δεν είχα συνομιλήσει δηλαδή με καμιά μετανάστρια. Είχα όμως διαβάσει αρκετά άρθρα, σχετικά με το θέμα του trafficking (εμπόριο λευκής σαρκός το λέγαμε άλλοτε), ενοχλημένη μπορώ να πω με τον όρο «trafficking» που θυμίζει κάτι σαν «εισαγωγές- εξαγωγές» μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο του «επιχειρείν» και του «εμπορεύεσθαι»… Εκεί, γύρω στο 2000 μ.Χ., καθώς ο εικοστός αιώνας άφηνε στραπατσαρισμένα πίσω του τα οράματα για μια καλύτερη ζωή, εποχή που σχεδιαζόταν για άλλη μια φορά από την αρχή ο χάρτης της Ευρώπης, εποχή που θρυμματίζονταν οι ελπίδες και οι βεβαιότητες του μεταπολεμικού κόσμου…»

Η κ. Γέρου θυμάται την παράσταση όταν πρωτοπαρουσιάστηκε: «Υπήρχε ελάχιστο ενδιαφέρον από ΜΜΕ και κοινό. Ακόμα και καθηγητές είχαν δυσκολία αποδοχής. Ήταν θέμα ταμπού και τώρα πια είναι απ’ τα πιο επίκαιρα. Το κορμάκι του ανθρώπου στον πάγκο του χασάπη, θα έβαζα εγώ σαν τίτλο. Μετά ο μονόλογος και το έργο του Κυριάκου Κατζουράκη ταξίδεψαν σε πολλά μέρη. Δε χρειάστηκε να το πάω εγώ, ταξίδευε μόνο του, σαν να το έσπρωχνε ο καιρός, η ανάγκη, το ίδιο το θέμα. Με μεγάλη χαρά και συγκίνηση λοιπόν λέω ‘Ναι’, παίρνω το βαλιτσάκι μου και στήνω το ‘Σας αρέσει ο Μπραμς;’!».

Μάρω Δούκα

Μάρω Δούκα

Γιατί όμως «Μπραμς»; Εξηγεί η συγγραφέας: «Προτού καν αρχίσω να γράφω το κείμενο, προέκυψε εντελώς αυθόρμητα ο τίτλος “Σας αρέσει ο Μπραμς;” παραπέμποντας αντιστικτικά και με σκωπτική, θα έλεγα, διάθεση στο ομότιτλο μυθιστόρημα της Γαλλίδας Φρανσουάζ Σαγκάν (όπου η χειραφετημένη και πολλαπλώς δικαιωμένη γυναίκα της Δύσης έρχεται αντιμέτωπη με τη μοναξιά και τις αδιέξοδες ερωτικές σχέσεις), προκειμένου να σχολιάσω τη διαδρομή της γυναίκας από την κόλαση της φτώχειας, της εκμετάλλευσης, του βασανισμού, της απελπισίας, στον παράδεισο της καταξίωσης, της μοναξιάς, της προδοσίας, της πλήξης…

Γιατί όμως «Μπραμς»;

Η Ιρίνα, η ηρωίδα του μονολόγου, αυτήν ακριβώς τη γυναίκα σε μια εξιδανικευμένη μορφή (αλλά χωρίς να το ξέρει) έχει ως πρότυπο, όταν φαντάζεται τον παράδεισο του ελεύθερου δυτικού κόσμου που την περιμένει… λίγο πριν από τη χωρίς επιστροφή φυγή της. Θα πέσει θύμα του trafficking στη δεκαετία του ’90, θα γεννήσει δυο παιδιά για λογαριασμό άτεκνων ζευγαριών, θα οδηγηθεί στην πορνεία, θύμα και θύτης ταυτόχρονα, ώσπου θα “αξιωθεί” μέσω της αφήγησης, μέσω του λόγου δηλαδή, της δικής της ιστορίας, να ανασυντάξει παρηγορημένη τη ζωή της και να δώσει νόημα στη δική της οδύσσεια με τη φράση του Αντόν Τσέχοφ από τις Τρεις αδελφές: Θα ’ρθει καιρός που θα μάθουμε όλοι γιατί γίνονται όλα αυτά, γιατί αυτά τα βάσανα…».

Ο οκτάχρονος Μουσταφά, προσφυγόπουλο από τη Συρία, δουλεύει σε βιοτεχνία υποδημάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Ο οκτάχρονος Μουσταφά, προσφυγόπουλο από τη Συρία, δουλεύει σε βιοτεχνία υποδημάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Το 20% των θυμάτων της εμπορίας ανθρώπων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι παιδιά. Ξεμπερδεύουν τα δίχτυα των ψαράδων, ράβουν είδη πολυτελείας ή καθαρίζουν το κακάο. Ωθούνται στην επαιτεία, την παιδική πορνεία, ή την παιδική πορνογραφία. Άλλα πωλούνται ως νύφες ή αναβάτες καμήλας. Παιδιά επίσης ζουν σε συνθήκες δουλείας σε εμπόλεμες ζώνες.

Το 20% των θυμάτων της εμπορίας ανθρώπων σε παγκόσμιο επίπεδο είναι παιδιά

Οι φωτογραφίες του Λευτέρη Πιταράκη δείχνουν προσφυγόπουλα της Συρίας που δουλεύουν σε αποθήκες της Τουρκίας. Ο φωτογράφος έχει πλέον ως βάση του την Κωνσταντινούπολη και, καθώς η Τουρκία έχει το μεγαλύτερο αριθμό Σύρων προσφύγων, έχει εμβαθύνει στην καθημερινή τους ζωή στις πόλεις όπου διαμένουν και στους προσφυγικούς καταυλισμούς. Τον ρωτάω για τα παιδιά, το πιο συγκινητικό και σκληρό συνάμα κομμάτι του φωτορεπορτάζ: «Είναι ιδιαίτερο για μένα, γιατί φωτογραφίζοντας κυρίως πολεμικές συρράξεις βλέπω τι περνάνε. Στη Γάζα π.χ, έβλεπα τραυματισμένα παιδιά με βλέμματα γεμάτα τρόμο, κοιμόνταν σπίτι τους ή πήγαιναν σχολείο ή έπαιζαν στην αυλή και ξαφνικά βρίσκονταν στο νοσοκομείο γεμάτα αίματα. Είναι τα πλέον αθώα θύματα, οι μόνοι που δε φταίνε, δεν έχουν ποτέ πάρει θέση όπως ένας ενήλικας. Τώρα έχω κι εγώ παιδί, οπότε με απασχολεί ακόμα περισσότερο. Όταν τα βλέπεις να δουλεύουν σ’ αυτές τις συνθήκες, τα κοιτάς στα μάτια και ξέρεις ότι δεν θα ‘πρεπε να είναι εκεί αυτή τη στιγμή, δεν είναι μέρος γι’ αυτά. Είναι από τις πιο δύσκολες στιγμές της δουλειάς μου».

Σύροι πρόσφυγες, ανάμεσά τους και παιδιά, δουλεύουν σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Σύροι πρόσφυγες, ανάμεσά τους και παιδιά, δουλεύουν σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Οι φωτογραφίες που εκτίθενται έχουν τραβηχτεί με αρκετή προσπάθεια, γιατί οι ιδιοκτήτες ήταν πολύ προσεκτικοί. «Αυτές οι βιοτεχνίες δεν έχουν καμία σήμανση, είναι σαν κλειστά μαγαζιά, μεγάλα κτήρια σε ορόφους. Όλοι γνωρίζουν ότι υπάρχουν, αλλά κανείς δεν ασχολείται με το ότι είναι παράνομα. Βολεύει πολύ την τοπική κοινωνία που αποκτά φτηνό και μεγάλο εργατικό δυναμικό. Στην ανατολική Τουρκία υπάρχουν οργανωμένες δομές με πάνω από 300.000 Σύρους πρόσφυγες, αλλά το τεράστιο ποσοστό ζει σε διαμερίσματα στις μεγάλες πόλεις. Τις δουλειές αυτές τις βρίσκουν από στόμα σε στόμα. Τα παιδιά είναι περίπου 9-11 χρονών και αποτελούν το βοηθητικό προσωπικό σε χειρωνακτικές εργασίες, κουβαλάνε π.χ. ρετάλια. Βγάζουν έτσι λίγα χρήματα, περίπου 30 ευρώ την εβδομάδα για να συνεισφέρουν στην οικογένεια. Πολλά δεν κατανοούν τις δυσκολίες, είναι και πολύ υπεύθυνα, λένε “θα πάω λεφτά στην οικογένειά μου”. Έτσι το βρήκαν, είναι η πραγματικότητά τους, δεν μπορούν να φανταστούν κάτι διαφορετικό. Δουλεύουν 12ωρο με διάλειμμα για φαγητό. Επειδή δεν έχουν χρήματα, περπατάνε ως το σπίτι για να φάνε ό,τι υπάρχει εκεί και ξαναγυρνάνε».

Προσφυγόπουλο από τη Συρία - Aleppo δουλεύει σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία,© Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Προσφυγόπουλο από τη Συρία – Aleppo δουλεύει σε βιοτεχνία ενδυμάτων στο Gaziantep, ΝΑ Τουρκία, © Λευτέρης Πιταράκης/Associated Press

Στόχος του Break the Chain, λένε οι διοργανωτές, είναι να φέρει τον καθένα από εμάς ενώπιον των ευθυνών του. Γιατί τα θύματα είναι εκατομμύρια και δε μειώνονται, ίσα ίσα αυξάνονται, οι συνθήκες γύρω μας, αυτές της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης συμβάλουν σε αυτό και όταν καταναλώνουμε, πρέπει να σκεφτόμαστε από πού προέρχεται το προϊόν που καταναλώνουμε και σε τι συνθήκες δημιουργήθηκε.

Κλείνω με μια φράση που μου είπε η Μάρω Δούκα: «Τα χάνεις όλα και όμως ελπίζεις, κοιτάζεις μπροστά, παλεύεις με τα κύματα… Δεν υπάρχει, πιστεύω, άλλο πιο συνταρακτικό από τον άνθρωπο που επιμένει στον αγώνα του για ζωή. Αν έχουμε ή δεν έχουμε κάνει ρούπι από τις σπηλιές που κατοικούσαμε πριν από αιώνες κρίνεται πιστεύω, από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον πρόσφυγα, τον μετανάστη, τον ξεριζωμένο, τον ανέστιο, τον ικέτη…

Info: «Break The Chain Festival 2: Stop Human Trafficking» | Σάββατο 22 & Κυριακή 23 Οκτωβρίου 2016 | Είσοδος ελεύθερη | Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων

Σχετικά άρθρα: – Η τέχνη που ευαισθητοποιεί και προβληματίζει, από την Άννα Ρούτση

– TRAFFICKING: Η άγνοια, η συνενοχή και η αδιαφορία, από την Άννα Ρούτση