Κυκλοφορεί αυτές τις μέρες το καινούργιο σας βιβλίο. Τι είναι τελικά ο Πανωλεθρίαμβος;

Είναι μια λέξη σύνθετη που έχει να κάνει με τα υπαρξιακά αδιέξοδα, το Βατερλό της ύπαρξης και τους θριάμβους της. Μπορεί, ας πούμε, να  γνωρίζεις την επιτυχία πάνω σε μια σκηνή ή να δρέπεις δάφνες σε Ακαδημίες γραμμάτων και τεχνών, αλλά να μην σε περιμένει καμιά τρυφερή αγκαλιά. Ή να έχεις εξαιρετικές επιδόσεις ως γενναίος της ηδονής, αλλά να μην έχεις καμιά τύχη στις τέχνες: μια ταινία που δεν έγινε, ένα βιβλίο που δεν πήρε έγκριση να εκδοθεί… Η προσωπική ευτυχία διαφεύγει. Ξέρεις, όλα αυτά τα περί ευτυχίας είναι μάλλον ένα καρκίνωμα, μια ψευδαίσθηση για να μπορείς να σηκώνεσαι το πρωί και να κάνεις τη δουλειά σου. Οι διαπιστώσεις είναι μάλλον απαισιόδοξες, είναι σαν να μας λέει η ζωή ότι δεν υπάρχει κανένα νόημα. Αλλά δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς την ψευδαίσθηση ενός νοήματος, οπότε παίζουμε αυτό το παιχνίδι.

Πώς αποφασίσατε να γράψετε;

Η ποιότητά μου είναι αυτή του παρατηρητή, από μικρός ήμουν έτσι. Εξ’ ου και έχω καταγράψει με τόσες λεπτομέρειες τα πράγματα. Μια φίλη λέει ότι το καλοκαίρι θα κάνω διακοπές με τον Τζούμα, εννοώντας με το βιβλίο μου. Ανακάλυψα ότι τα βιβλία σου κάνουν παρέα και αυτό μου αρέσει πολύ.

Είχατε ποτέ φανταστεί  ότι τα βιβλία σας θα είχαν  τόσο μεγάλη επιτυχία;

Δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι τα βιβλία μου θα είχαν τέτοια ανταπόκριση. Αλλά το μυστικό- αν υπάρχει- είναι η συντροφιά που σου κάνουν τα βιβλία μου. Δεν προσπαθώ να προβάλλω καμιά κοσμοθεωρία. Νομίζω ότι ο θεατής έχει αγωνία να δει αν θα τα καταφέρει  τελικά ο ήρωας να τα φέρει εις πέρας με τον τρόπο ζωής που διάλεξε. Ως εκ θαύματος συμβαίνουν τα πάντα και στα τρία βιβλία.

Τελικά τα κατάφερε ο ήρωας;

Είναι ακόμα εν ζωή, είναι σχετικά καλά, κάνει τις εκπομπές του κάθε πρωί και επιμένει να ζει στην Αθήνα που είναι μια ζόρικη πόλη τώρα πια. Γιατί βράζει στο ζουμί της.

Θα θέλατε  να ζείτε αλλού;

Δεν έχω ιδέα, δε νομίζω πάντως ότι υπάρχουν παράδεισοι. Μερικές φορές υπάρχουν κάτι φυλές ανθρώπων που δημιουργούν παραδείσους επίγειους- τα παιδιά των λουλουδιών λόγου χάρη – αλλά αυτά δεν κρατούν πολύ. Η Ελλάδα έχει πήξει στα προβλήματα. Κανείς δε συνεργάζεται με κανέναν, ο καθένας θέλει να κάνει το δικό του. Τα πράγματα οι επικεφαλείς δεν τα έχουν διευθετήσει καλά. Η λύση όμως δεν είναι η καταστροφή. Ξέρεις, εμείς σαν χώρα από εκεί που καλλιεργούσαμε τη γη μας ξαφνικά αράξαμε στις καφετέριες και πήραμε τζιπ. Αυτά πληρώνονται, αλλά κανείς δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες του για όσα έχουν γίνει. Όλοι θέλουν την επαναστατική ορμή χωρίς τις συνέπειες. Τη δεκαετία του ’60 όλοι έλεγαν «sex, drugs, rock ‘n’ roll», αλλά κανείς δεν ήθελε τις συνέπειες.  Εκεί παραπλανήθηκε η δική μου γενιά, φυλή, whatever… Δεν πάει όμως έτσι. Η ατιμωρισία  βασανίζει την Ελλάδα, γιατί, ξέρεις, η τιμωρία αποφορτίζει. Κάθε έγκλημα έχει την τιμωρία του. Ένας  ληστής κάποτε στο Αλκατράζ  όταν του δόθηκε χάρη δεν τη δέχτηκε, γιατί σκέφτηκε ότι αναστάτωσε τη ζωή πολλών ανθρώπων. Αυτό είναι χαρακτηριστική  περίπτωση ανθρώπου που αναλαμβάνει τις ευθύνες και έτσι γίνεται καλύτερος άνθρωπος. Να ένας πανωλεθρίαμβος.

Αυτή τη γενιά  όμως περιγράφετε στο βιβλίο σας…

Κάποιοι είναι σωσμένοι από αυτή τη γενιά, κάποιοι είναι κολλημένοι ακόμα εκεί. Οι κολλημένοι μυρίζουν: καπνίζουν τα ίδια καπνά, τρώνε τις ίδιες γεύσεις, ακούνε την ίδια μουσική… Πρέπει να είσαι σε μια εγρήγορση, να αφουγκράζεσαι, να έχεις τα μάτια ανοιχτά. Δεν είναι εύκολο αυτό, το κόλλημα είναι. Υπάρχουν άνθρωποι για τους οποίους  το μέλλον βρίσκεται πίσω, σε όσα έζησαν κάποτε, κάποιους έρωτες, κάποιες επιτυχίες. Εγώ θέλω να ξυπνάω και να έχω κάτι να κάνω. Έγραψα τα βιβλία για εκείνη την εποχή, καταγράφοντας ένα είδος ανεπίσημης ιστορίας που παίχτηκε στα μετόπισθεν με τα γυναικόπαιδα και όχι στην αμφίβολη ηρωικότητα της πρώτης γραμμής. Εμένα τα γυναικόπαιδα με αφορούσαν πάντα, μου αρέσουν, είναι ωραίο να είσαι διασκεδαστής εκεί πίσω. Οι ηρωισμοί δεν είναι του χαρακτήρα μου, δεν τους καταλαβαίνω. Και μπήκα στον πειρασμό σε μια χώρα που τα κόμματα θέλουν γράψουν την Ιστορία, όπως τη θέλουν αυτά, να γράψω τα πράγματα όπως έγω τα βίωσα. Σε πιάνει ένα πείσμα να αφηγηθείς την ιστορία εκείνων των ανθρώπων που έζησαν έτσι. Ανθρώπων καθημερινών, όχι διάσημων.
Τη βαριέμαι τη διασημότητα. Συνήθως σου έρχεται, όταν εσύ θες να αράξεις και σου βάζει υποχρεώσεις. Εγώ δεν θέλω υποχρεώσεις, δεν έχω αυτοκίνητο, κινητό, εξοχικα… Δεν κατάφερα να αφοσιωθώ ούτε σε ιδεολογίες, ούτε σε κάποιον  άνθρωπο. Παρακολουθώ κάθε εποχή, αλλά δεν προσκολλήθηκα πουθενά.
Δε θέλω να αναλάβω ευθύνες που δεν μπορώ να φέρω εις πέρας, δεν είναι καμιά ιδεολογία αυτό, είναι μια επιλογή. Μπορώ να περάσω «στον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα», όπως λέει και η Κατερίνα Αγγελάκη -Ρουκ. Παλιά ήθελα να στριμώξω σε μια μέρα τα πάντα, τώρα μου αρκεί ένα.

Το πέρασμα του χρόνου ευθύνεται γι’  αυτό;

Ναι, νομίζω σε μενα αυτο ήρθε με τα χρόνια. Πολλοί λένε ότι συμβαίνει, επειδή έχω ζήσει τη ζωή μου. Δεν ξέρω αν έχει να κάνει με αυτό. Θα σου πω κάτι: στις παρουσιάσεις των βιβλίων μου στην περιφέρεια με πλησίαζαν γυναίκες κυρίως που είναι  πιο εξομολογητικές, αλλά και άνδρες, και μου είπαν ότι δεν έχουν ζήσει σαν κι εμένα αλλά παρόλα αυτά αισθάνονται μια εκλεκτική  συγγένεια με όσα γράφω. Η επικοινωνία έχει τους δικούς της νόμους τελικά. Ωραία είναι αυτή η αίσθηση.

Σας πληγώνει η κακή κριτική;

Άμα κάνεις χρόνια αυτή τη δουλειά και εκτίθεσαι συνεχώς, συνηθίζεις. Άλλοι σε θεωρούν τέλειο, άλλοι μέτριοι άλλοι για τα μπάζα. Ό,τι θέλεις ακούς. Από ένα σημείο και μετά  που έχεις βρει μια περπατησιά και ένα δρόμο, εξαφανίζονται οι προσωπικές σου ανασφάλειες και δε σε αφορά πια ό,τι λέει ο καθένας. Και κυρίως δε σε αφορά η γνώμη και το σχόλιο όσων έχουν αυτοχριστεί επαΐοντες.  Μάλιστα είσαι καχύποπτος όταν αυτοί σου κάνουν κοπλιμέντο.

Γιατί επιλέξατε το δρόμο της  αυτοβιογραφίας;

Ήθελα να πω την αλήθεια. Είναι μια πρόκληση  να γράψεις πράγματα που δε θα ομολογούσες  ούτε στους γονείς σου. Είναι σκληρό, σε εκθέτει, αλλά μου αρέσει. Εγώ απεχθάνομαι τα μυστικά, δημιουργούν παρεξηγήσεις.. Μου αρέσει να λέω τα πράγματα με το όνομά τους και να παίρνω τα ρίσκα μου. Πάντα αυτό που γράφεις είσαι εσύ. Εγώ ήθελα να κάνω κάτι παρά πολύ  συγκεκριμένο, γι’ αυτό και επέλεξα την αυτοβιογραφία. Ίσως και από μια αίσθηση αριστοκρατικότητας να επέλεξα αυτό το δρόμο. Έμαθα ότι στην Αγία Πετρούπολη  οι ευγενείς, όταν συναντούσαν το αγαπημένο τους πρόσωπο, του έκαναν δώρο υπό μορφή ημερολογίου τον πρότερο βίο τους, για να μάθει το αγαπημένο πρόσωπο τι καπνό φουμάρουν…

Υπάρχει μέσα στα βιβλία  σας η αίσθηση ότι εκείνη η εποχή ήταν υπέροχη…Ήταν όντως;

Εννοείται πως ό,τι βιώνεις και το κάνεις με κέφι και ενθουσιασμό, σου αρέσει, Μετά όμως σου λέει κάποιος ότι τη στιγμή που εσύ κάλπαζες, εγώ υπέφερα. Στο τρίτο βιβλίο θέτω τέτοια ερωτήματα: «Κάπου έχω κάνει λάθος; Κάτι έχει γίνει και έχω μείνει μετέωρος;»…. Μου είπε κάποιος ότι πρώτη φορά βλέπω έναν συγγραφέα που ωριμάζει και εξελίσσεται στο γράψιμό του. Μου άρεεσ αυτό.  Νομίζω ότι τώρα στο τρίτο βιβλίο θέτω ερωτηματικά για εκείνη την εποχή.

Είπατε ότι δε σας αρέσουν τα μυστικά. Στα βιβλία σας  αποκαλύπτετε πολλά, και δικά σας  και άλλων. Σας παραπονέθηκε ποτέ κανείς;

Όχι πολλά,, τα  μυστικά των άλλων τα χειρίστηκα με μέτρο. Τα δικά μου δεν είχα πρόβλημα να τα εκθέσω. Στο τρίτο δε βιβλίο που μιλάω για έρωτες και κραιπάλες, ειδικά για γυναίκες που τώρα είναι μητέρες κτλ, είμαι πιο προσεχτικός. Τα παράπονα που διατυπώθηκαν είναι του τύπου: « Μα ήμουν κι εγώ εκεί, γιατί δε με ανέφερες;»  Η  μνήμη όμως  είναι επιλεκτική. Και κάποιοι επίσης παραπονέθηκαν, γιατί δεν αγιοποιήθηκαν, αλλά εγώ δεν αγιοποιώ κανέναν ούτε καν το εαυτό μου.

Δεν επιθυμείτε να επιστρέψετε στο θέατρο;

Το θέατρο έχει χλομιάσει προς τα γεγονότα της ζωής και πρέπει να βρει άλλους τρόπους πλέον. Εγώ που ήμουν πολύ φιλότεχνος  τώρα πιο εύκολα θα πάω μια βόλτα παρά σε μια παράσταση. Συνήθως οι ήρωες πάνω στη σκηνή είναι κατώτεροι των προσδοκιών μου. Οι κλασικοί ήρωες είναι τρομερά καθάρματα, οι καλοί άνθρωποι είναι θέμα βαρετό και πληκτικό. Οι μόνοι ήρωες που μου αρέσουν πια είναι του Μπέκετ που παλεύουν για μια αγιοσύνη δίχως Θεό, σε μια ξέρα υπαρξιακή, αβοήθητοι, λες και περιμένουν τις συζύγους τους χωρίς να είναι παντρεμένοι. Εμένα δε μου έχει περάσει από το μυαλό να καταστρέψω τη ζωή κανενός, είμαι μάλλον ένας βαρετός ειρηνιστής, και δε νομίζω ότι μου πάνε αυτά τα πρόσωπα που είναι παραδείγματα προς αποφυγήν… Μόνο κάποιες παραβατικότητες έχω κάνει σε νεαρή ηλικία ως ρωγμή στο σύστημα, ένδειξη επαναστατικότητας τάχα μου.  Αλλά  αυτά έχουν τελειώσει και με μορφή τάματος θέλω να επιστραφούν. Δε θέλω να τη βγάζουμε καθαροί, θέλω να πληρώνουμε για όσα πήραμε.

Θα θέλατε να γράψετε ένα μυθιστόρημα;

Οι άλλοι ναι, εγώ όχι. Μου λένε ότι  είναι μυθιστορηματικός ο τρόπος που γράφω, αλλά σκέφτομαι: «Υπάρχει τίποτα πιο συναρπαστικό από την ίδια τη ζωή;» Ίσως τα παραλειπόμενα από τα τρία βιβλία  αποτελέσουν υλικό για ένα μυθιστόρημα, δεν ξέρω. Προς το παρόν δεν έχω ξεκινήσει να γράφω τίποτα. Δέκα χρόνια μου πήρε να καταγράψω το υλικό των τριών βιβλίων και να το επεξεργαστώ. Δεν έγραφα με χρονολογική σειρά, έγραφα άτακτα.  Εξάλλου δεν είμαι άνθρωπος της γραφής έμπειρος που να μπορώ σε τριάντα σελίδες να συμπυκνώσω  όλη μου τη ζωή.

Γιατί τα ελληνικά βιβλία δεν κινούνται στο εξωτερικό;

Ο Αλεξάκης, ο Δανέζης, ο Πελεκάνος κινούνται στο εξωτερικό. Αλλά ζουν εκεί, έχει σημασία αυτό. Υπάρχει όμως μια νέα γενιά που γνωρίζει τους νόμους της αφήγησης. Η Ελλάδα πλέον δεν παράγει τίποτα. Είχε μια γειτονιά με υπερήφανους φτωχούς που χάθηκε. Σαν το σινεμά της μεταπολίτευσης, οπού όλα τα θέματά του ήταν δανεισμένα από τους Ευρωπαίους σκηνοθέτες και τις αναζητήσεις τους. Τώρα που η χώρα που έχει ένα σωρό κόσμο που ζει στο εξωτερικό, μπορεί να γίνει κάποια  αλλαγή. Αλλά γίνονται κάποια πράγματα, μην είμαστε άδικοι. Η «Στρέλλα», ας πούμε, του Κούτρα  είναι σημαντική ταινία, με αφήγηση, με χαρακτήρες  σε βάθος και μάλιστα ο Πάνος καταπιάστηκε με το περιθώριο που είναι δύσκολο θέμα. Μου έκανε εντύπωση. Νομίζω ότι το πρόβλημα της Ελλάδος ήταν μια προσκόλληση με τις ρίζες, η Ελλάδα είναι υπέροχη όταν είναι κοσμοπολίτισσα.

Μετανιώσατε για κάτι από όσα έχετε κάνει;

Όχι. Έχω μετανιώσει μονό που δεν  πρόλαβα να πω «σ’ αγαπώ και ευχαριστώ» στους γονείς μου και σε κάποια άλλα πρόσωπα. Αλλά αν ξαναζούσα τη ζωή μου, δε θα έκανα τα ίδια. Θα έβρισκα άλλα, γιατί είμαι τρομερά περίεργος. Θα ανακάλυπτα το βυθό, θα ζούσα στην έρημο με καμιά εξωτική καλλονή… Πολλά πράγματα με καλούν κατά καιρούς. Υπάρχουν όμως μυστικά που δε θα τα πληροφορηθώ ποτέ…

Σας ευχαριστώ.
Κι εγώ.

tags /