Λίγες μέρες πριν από τα εγκαίνια της Μπιενάλε στη Bενετία (13/5-26/11/2017) βρήκα τον καλλιτέχνη Γιώργο Δρίβα να στήνει με την ομάδα του την εγκατάστασή του, σε έναν δαιδαλώδη χώρο πάνω από 200 τ.μ. με ηχητικές και βίντεο εγκαταστάσεις με τον τίτλο «Laboratory of Dilemmas», από τον οποίο μάλιστα μπόρεσα να δω μερικά αποκλειστικά πλάνα.

Ο Γιώργος Δρίβας επιλέχτηκε ανάμεσα σε 30 καλλιτέχνες να εκπροσωπήσει φέτος την Ελλάδα στην παγκόσμια έκθεση σύγχρονης τέχνης με ένα έργο αινιγματικό, που θέτει ερωτήματα, χωρίς να υποδεικνύει σωστές απαντήσεις. Επίτροπος της εθνικής συμμετοχής είναι το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και επιμελητής ο Ορέστης Ανδρεαδάκης.

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

Τον ρωτάω πώς νιώθει που βρίσκεται στη Βενετία: «Πονάει η μέση μου, είναι η αλήθεια!», γελάει. «Είναι ένας τεράστιος όγκος δουλειάς και οργάνωσης. Σοβαρά όμως τώρα, η εθνική εκπροσώπηση σού δημιουργεί μια αίσθηση τιμής και σεβασμού, γιατί έχεις επιλεγεί, ανάμεσα σε τόσες άλλες συμμετοχές, να εκπροσωπήσεις αυτή τη χώρα. Δεν στέκομαι όμως στην εθνική υπερηφάνεια που μπορεί να σου δίνει αυτό, όσο στη δυνατότητα να έρθεις σε επαφή με άλλους πολιτισμούς και χώρες και να δημιουργήσεις έναν κοινό διάλογο. Να δούμε τι μας συνδέει. Πώς δημιουργούνται οι διάλογοι, τι σκέψεις μοιραζόμαστε σ’ αυτόν τον πλανήτη;».

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

Το έργο του Δρίβα έχει αναφορά στις Ικέτιδες του Αισχύλου, ένα λιγότερο γνωστό έργο του – και το μόνο που σώζεται από την τετραλογία Δαναΐδες – που είναι παράλληλα το πρώτο λογοτεχνικό κείμενο που θέτει το ζήτημα του ασύλου. Οι Ικέτιδες έφυγαν από την Αίγυπτο για να μην παντρευτούν τους ξαδέρφους τους, πήγαν στο Άργος και ζήτησαν άσυλο. Ο βασιλιάς ήρθε σε δίλημμα: να τις βοηθήσει αλλά να έχει πιθανότατα προβλήματα με το λαό του και πόλεμο με την Αίγυπτο ή να μην βοηθήσει και να σπάσει τους κανόνες φιλοξενίας και ανθρωπισμού; «Με τον επιμελητή του έργου, Ορέστη Ανδρεαδάκη, συζητούσαμε χρόνια τώρα την ιδέα να κάνουμε κάτι με τις Ικέτιδες του Αισχύλου, γιατί είναι ένα έργο με τόσο σύγχρονη προσέγγιση. Έτσι έφτασε τελικά η πρόταση στην Μπιενάλε», λέει ο Γιώργος Δρίβας.

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

Ο σύγχρονος παραλληλισμός γίνεται με ένα ιατρικό ερευνητικό πείραμα που ξεκίνησε το 1960 από έναν Έλληνα καθηγητή. Το 2016 στο Μπουένος Άιρες ανακαλύφθηκε ένα σχετικό ντοκιμαντέρ άγνωστου σκηνοθέτη. Το πείραμα τελικά δεν ολοκληρώθηκε, αλλά στα αποσπάσματα του ατελούς ντοκιμαντέρ, σαν αρχειακό υλικό, φαίνονται οι ελπίδες του καθηγητή και οι αντιρρήσεις των φοιτητών και συνεργατών του.

Στην εγκατάσταση του Δρίβα υπάρχουν διακλαδωτά μονοπάτια με οθόνες, ένας λαβύρινθος με ηχητικά αποσπάσματα και μια αίθουσα προβολής. Ακούς τις συζητήσεις του καθηγητή στο εργαστήρι του όταν ανακάλυψε τα κύτταρα, βλέπεις πρωτότυπο και δραματοποιημένο υλικό από το πείραμα και την αναπαράσταση της συνεδρίασης του Δ.Σ. με το debate για την τύχη του πειράματος. Στο βίντεο συμμετέχουν οι Σαρλότ Ράμπλινγκ, Γιώργος Κοτανίδης, Λάζαρος Γεωργακόπουλος, Κόρα Καρβούνη, Πολύδωρος Βογιατζής, Ρένα Κυπριώτη, Πάνη Καλοφωλιά.

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

«Είναι ένα δίλημμα κοντά στην τραγωδία, γιατί οι επιστήμονες πρέπει να αποφασίσουν αν θα σώσουν κάποια ξένα στοιχεία ή όχι, διακινδυνεύοντας πιθανόν τη δική τους ασφάλεια, όπως κι ο βασιλιάς στις Ικέτιδες. Υπάρχει μια μετατόπιση στη σχέση επιστήμης και ηθικής: Αν οι Ικέτιδες ήταν ένας απειροελάχιστος οργανισμός του σύμπαντος που κινδύνευε με αφανισμό; Αν το Άργος ήταν μια επιστημονική κοινότητα που αποφάσιζε γι’ αυτόν; Ιδεαλισμός, ηθική και πιστεύω και απέναντι η απτή πραγματικότητα. Κι εδώ οι επιστήμονες καλούνται ν’ αποφασίσουν παρόμοια. Ανακαλύπτουν ξένα κύτταρα που κινδυνεύουν. Τα σώζουμε λοιπόν ή διακινδυνεύουμε πιθανόν και τη δική μας κυτταροκαλλιέργεια; Τη θυσιάζουμε στην πρόκληση να σώσουμε κάτι; Πώς αποφασίζεις, με την ιδεολογία σου ή με πραγματισμό; Στις Ικέτιδες ο λαός ψηφίζει ναι και τις σώζει. Εδώ το έργο δεν δίνει απαντήσεις για το τι είναι σωστό και δε μαθαίνουμε ποτέ τι τελικά ψηφίζει το Δ.Σ. (αν είναι Δ.Σ. κι όχι κάτι άλλο, μια οργάνωση π.χ. ακόμα και τρομοκρατική!), γιατί όταν έρχεται εκείνη η ώρα, το βίντεο ξαναρχίζει απ’ την αρχή».

Ο Δρίβας δεν αποκαλύπτει πώς έπεσε στα χέρια του η ταινία, ούτε ποια από τα αποσπάσματα που βλέπουμε είναι δραματοποιημένα. «Ας πούμε ότι ανακαλύφθηκε το 2016 σε μια βιβλιοθήκη του Μπουένος Άιρες. Και σχετικά με τα αποσπάσματα, αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο. Τι είναι αλήθεια και τι ψέμα, τι πιστεύουμε και τι όχι, πώς δεχόμαστε αυτό που μας φτάνει από τα media, πώς αντιλαμβανόμαστε τα πράγματα, βάσει ποιων στοιχείων και πώς αποκρυσταλλώνουμε την άποψή μας;».

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

Το έργο είναι η εξέλιξη ενός στατικού κάδρου ντοκιμαντερίστικης υφής. Η κάμερα παρακολουθεί με στατικό κάδρο κι ο θεατής πρέπει να συγκρίνει και να συμπληρώσει τα χαμένα καρέ. «Είναι σαν να τους έχεις βάλει να μιλάνε και να έχεις στήσει κάμερες για να τους παρακολουθείς, όπως μου είπε ο φίλος μου, σκηνοθέτης Γιάννης Σακαρίδης όταν το είδε. Δε με ενδιαφέρει να το κάνω ωραίο, αλλά να δείξω μια ιστορία όπως εξελίχθηκε. Γενικά δε θέλω να δίνω εύκολες απαντήσεις, γιατί χρειάζεται να θέσει ο θεατής αυτό το ερώτημα στον εαυτό του. Εσύ τι θα έκανες στη θέση τους; Με τι κριτήρια αποφασίζεις, τι πιστεύεις, ποιο είναι το σωστό ή το λάθος σου; Όπως και σήμερα. Αν πιστεύουμε στην Ενωμένη Ευρώπη, θα κάνουμε τα πάντα για να τη διατηρήσουμε. Έχει να κάνει με τα πιστεύω μας, σε τι κοινωνίες θέλουμε να ζούμε, τι είδους οικογένεια θέλουμε, πώς είμαστε εμείς και ο άλλος, ο ξένος… Πώς αντιμετωπίζεις λοιπόν την πρόκληση τέτοιου τύπου; Αν σου χτυπήσει την πόρτα κάποιος που έχει ανάγκη, του δίνεις το δωμάτιο του παιδιού σου και βάζεις το παιδί σου κάπου αλλού, ή όχι; Όπως με την έκδοση των οκτώ Τούρκων αξιωματικών. Τι διακινδυνεύεις, την ασφάλειά τους, ή πιθανόν τη δική σου; Κι εδώ στο έργο ξεκινάμε από επιστημονική, πάμε σε πολιτική και τέλος σε υπαρξιακή αναζήτηση».

Γιώργος Δρίβας: Εργαστήριο Διλημμάτων

Σε προηγούμενα έργα του, με τη χαρακτηριστική αλληλουχία των ακίνητων εικόνων και το μη-τόπο, ο Δρίβας καταπιάνεται με το ιδιαίτερο, εντελώς προσωπικό και χαρακτηριστικό του ύφος, με μεγάλα κοινωνικά ζητήματα. Στο Sequence error, αγγίζει διλήμματα που έχουν να κάνουν με το εργασιακό, ενώ στο Εmpirical data που ανήκει στη μόνιμη συλλογή του ΕΜΣΤ και συμμετέχει φέτος στη documenta 14 στο Κάσελ, καταπιάνεται με την ένταξη ενός ξένου ηθοποιού σ’ έναν άλλο τόπο. Τώρα μιλά για την ένταξη ή μη ξένων στοιχείων, συνεπώς πολλοί κάνουμε τον παραλληλισμό με το προσφυγικό.

«Με απασχολούν αυτά τα πανανθρώπινα ζητήματα, τα υπερχρονικά και υπερτοπικά. Μιλούν για κάθε εποχή και κάθε τόπο, δεν έχουν δηλαδή να κάνουν με κάτι στενότερο, ούτε καν το προσφυγικό. Με ενδιαφέρουν οι ουσιαστικοί τρόποι που χτίζονται οι τρόποι ύπαρξής μας. Είναι έργα-παραβολές με συνολικό προβληματισμό. Δεν καταλαβαίνεις πού διαδραματίζονται, κι ούτε με νοιάζει. Ο προβληματισμός για τον άλλον δεν έχει να κάνει ούτε με την πολιτική του θέση, είναι πανανθρώπινος. Ο άλλος είναι αυτό που δεν είμαι εγώ. Εγώ τι κάνω για να προστατεύσω αυτόν ή τον εαυτό μου;».

Info:

Γιώργος Δρίβας: «Εργαστήριο Διλημμάτων» | 13 Μαΐου – 26 Νοεμβρίου 2017, Εγκαίνια: 12 Μαΐου, 16:45 | Ελληνικό Περίπτερο, 57η Διεθνής Έκθεση Εικαστικών La Biennale di Venezia