Κείμενο: Δανάη Κωτσάκη

Ο μύθος θέλει τον Πύργο της Βαβέλ να φτάνει μέχρι τον ουρανό, αλλά οι γλώσσες των κατασκευαστών του συγχύστηκαν και εκείνος έμεινε ένα όνειρο. Ποια είναι η θέση του όμως, στο σύγχρονο κόσμο; Ο Αλέξης Φιδετζής μέσα από την έκθεση που επιμελείται, με τίτλο «Babel Fragments: Revisited» κάλεσε 21 καλλιτέχνες να συμμετάσχουν σε μια διαφορετική ανάγνωση της ιστορίας και παρουσιάζει πώς κτήρια που λειτουργούν ως εθνικά σύμβολα, μπορούν να ειδωθούν ως θραύσματα του Πύργου. Μόλις στα 27 του, έχει τελειώσει τις σπουδές του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και την Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, ενώ έχει ολοκληρώσει και το μεταπτυχιακό του στις Καλές Τέχνες, στο Pratt Institute της Νέας Υόρκης. Τα έργα του έχουν παρουσιαστεί σε ομαδικές και ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Με αφορμή την έκθεση «Babel Fragments: Revisited» που παρουσιάζεται από τις 23 Απριλίου έως τις 15 Μαΐου στο metamatic: taf, συναντήσαμε τον Αλέξη Φιδετζή για μια συζήτηση σχετικά με τον μύθο της Βαβέλ, και τα σύμβολα που χρησιμοποιούν τα σύγχρονα κράτη για να προσδιορίσουν την ταυτότητά τους.

ελculture: Τι πραγματεύεται η έκθεση «Babel Fragments: Revisited» και τι είναι αυτό που σας προκαλεί ενδιαφέρον στο θέμα του Πύργου της Βαβέλ;
Αλέξης Φιδετζής:
Ο μύθος της Βαβέλ είναι μια πανάρχαια ιστορία διαχωρισμού και πολιτισμικής απομόνωσης. Προσπαθώντας να αναγνώσω την ιστορία από μια σύγχρονη οπτική, σκέφτηκα πως κτήρια που λειτουργούν ως εθνικά σύμβολα, μπορούν να ειδωθούν ως θραύσματα του Πύργου. Εάν αναλογιστούμε τα κοινοβούλια ως τα θραύσματα αυτά, βλέπουμε πως τα εν λόγω κτήρια επισημαίνουν την αποτυχία της ανθρωπότητας να ξεπεράσει τις διαφορές εντός του συνόλου της, ενώ παράλληλα, η μεγαλοπρέπεια των αρχιτεκτονικών τους δομών την εξυμνεί. Όταν εντάξουμε σε αυτόν το συλλογισμό και το γεγονός ότι ένα κοινοβούλιο φέρει ως θεσμός την υπόσχεση της δημοκρατίας, οδηγούμαστε σε ένα αρκετά ενδιαφέρον οξύμωρο. Η έκθεση καλεί 21 καλλιτέχνες να διαπραγματευτούν ένα αρχείο με αρχιτεκτονικά στοιχεία κοινοβουλίων που είχα συντάξει το 2013 και είχε εκδοθεί με την βοήθεια της γκαλερί Deuxpiece από την Ελβετία.

ελc: Στην έκθεση που επιμελείστε, συμμετέχουν 21 καλλιτέχνες. Πώς τους επιλέξατε, πώς δούλεψαν πάνω στο θέμα και ποιες τεχνικές χρησιμοποιούν στα έργα τους;
Α.Φ.:
Ξεκινώντας το συγκεκριμένο πρότζεκτ προσέγγισα συναδέλφους μου που θεώρησα ότι θα δείξουν ενδιαφέρον για ένα τέτοιου τύπου εγχείρημα, οι οποίοι με έφεραν και σε επαφή με εικαστικούς τους οποίους δεν είχα την τύχη να γνωρίσω στο παρελθόν και να συνεργαστώ μαζί τους. Κατέληξα λοιπόν, να προσκαλέσω 21 καλλιτέχνες των οποίων τη δουλειά εκτιμώ ιδιαιτέρως. Από αυτούς, κάποιοι δούλεψαν άμεσα με το αρχείο, ενώ άλλοι είχαν ευρύτερες προσεγγίσεις πάνω στον κοινοβουλευτισμό και τους θεσμούς του, άλλα και τη γενικότερη διαμόρφωση κοινωνικών και εθνικών ταυτοτήτων.

zacharias-babel-metamatictaf
Έργο του Mιχάλη Ζαχαρία

ελc: Η έκθεση επιθυμεί «να ανοίξει μια συζήτηση γύρω από την έννοια του εθνικισμού στην εποχή του διαδικτύου, αλλά και της αποκέντρωσης». Πώς αντιλαμβάνεστε τον εθνικισμό στο σύγχρονο κόσμο;
Α.Φ.:
Είναι σημαντικό να έχουμε στο νου μας πως το εθνικό κράτος είναι ένα ιδιαίτερα καινούριο μοντέλο κρατικής συνοχής. Μέτα το Διαφωτισμό, το μοναρχικό και το θρησκευτικό μοντέλο κράτους καθίστανται ανεπαρκή για κοινωνίες που αναπτύσσονται πνευματικά, και η έννοια του έθνους έρχεται να λειτουργήσει ως παράγοντας κοινωνικής συνοχής, ως ένα ιδανικό το οποίο θα καθιστούσε τις κοινωνίες υπάκουες κάτω από μια κεντρική εξουσία η οποία θα το υπερασπίζει. Δυστυχώς, στην προσπάθεια διατήρησης της συνοχής αυτής, η παιδεία και ιδιαίτερα η ιστορία κάθε κοινωνικής ομάδας διαμορφώνεται με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να συνταχθεί μια κατασκευασμένη γραμμική αφήγηση που έχει ως στόχο τη διαμόρφωση εθνικής υπερηφάνειας. Το πρόβλημα γίνεται βαθύτερο όταν διαπιστώνουμε πως σε περιόδους κρίσης, οι προαναφερθείσες πρακτικές καθιστούν τις κοινωνίες ευάλωτες σε ρητορικές μίσους και απομόνωσης.

ελc: Μέσα από το ερευνητικό project της Βαβέλ και το αρχείο με τα κτίρια 184 κοινοβουλίων εθνικών κρατών μελών του ΟΗΕ και της IPU, έχετε καταλήξει σε κάποιο συμπέρασμα σχετικά με τα αισθητικά χαρακτηριστικά που χρησιμοποιούν οι πολιτικές δομές για να στήσουν την πρόσοψή τους στον δημόσιο χώρο;
Α.Φ.:
Μια από τις βασικές πρακτικές των εθνικών καθεστώτων, ως προς την ιστορία και την καλλιτεχνική αντιπροσώπευσή, είναι η χρήση παρελθοντικών αισθητικών μοντέλων τα οποία υπονοούν μια δοξασμένη ιστορική συνέχεια.. Έχοντας αυτό ως απώτερο σκοπό, τα κτήρια που αντιπροσωπεύουν τα κράτη αυτά χρησιμοποιούν παρόμοια αισθητικά μοντέλα. Αρχιτεκτονικά ύφη αναβίωσης (revivalist architecture), για παράδειγμα, εμφανίζονται τόσο σε κτήρια του 19ου αιώνα, όσο και σε σύγχρονα. Αυτό οδηγεί σε κωμικές σχεδόν καταστάσεις όταν αναλογιστούμε πως κοινωνικές ομάδες χρησιμοποιούν τα ίδια σύμβολα για να δηλώσουν την διαφοροποίηση και την αυτονομία τους από τον απέναντι, τον ξένο, ο οποίος χρησιμοποιεί συχνά και εξίσου αυθαίρετα τις ίδιες ακριβώς φόρμες αυτοπροσδιορισμού.

TheTowerOfBabel_3
“The Tower of Babel project” – Η έκδοση του Αλέξη Φιδετζή πάνω στην οποία βασίστηκε η έκθεση

ελc: Ποιες εκθέσεις ή καλλιτέχνες ξεχωρίζετε, που αποτελούν κομβικά σημεία για τη δική σας εξέλιξη;
Α.Φ.:
Με ενδιαφέρουν εικαστικοί που ασχολούνται με ερευνητικού τύπου projects και διερευνούν ζητήματα διαμόρφωσης ταυτοτήτων και κοινωνικών πρακτικών. Ο Trevor Paglen, οι Atlas Group και η Mariam Ghani είναι μερικοί από αυτούς. Θεωρώ πάντως, ότι οι σημαντικότερες μου επιρροές έρχονται από το θεωρητικό χώρο, με κύρια ίσως τον Walter Benjamin, αλλά και από ιστορικούς της δεκαετίας του ’80, κείμενα των οποίων έχουν επηρεαστεί από την σκέψη του.

ελc: Έχοντας εργαστεί τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, θεωρείτε πως υπάρχουν ευκαιρίες για τους νέους καλλιτέχνες στη χώρα μας, σε σχέση με έξω;
Α.Φ.:
Το να προσπαθεί κάποιος να ακολουθήσει μια καριέρα με βάση τα εικαστικά είναι ιδιαίτερα δύσκολο σε οποιαδήποτε χωρά καθώς το κοινό θα είναι πάντοτε ένα περιορισμένο ποσοστό του συνόλου της κοινωνίας. Θεωρώ ότι είναι βασικό για κάθε καλλιτέχνη, εφόσον έχει τη δυνατότητα, να αναζητήσει το κοινό του, να βρει δηλαδή το καλλιτεχνικό πλαίσιο στο οποίο τα ενδιαφέροντα του θα συμπίπτουν με αυτά του περίγυρού του. Από εκεί και πέρα, είναι πολύ λίγα τα μέρη και οι χώρες οπού κάποιος εικαστικός μπορεί να βρει θεσμούς και ιδρύματα που θα μπορούσαν να του παρέχουν χρηματοδότηση πέραν των όποιων πωλήσεων.

Kaklamanos2Still frame από το βίντεο του Αλέξανδρου Κακλαμάνου

ελc: Οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες στην Ελλάδα σας κάνουν να σκέφτεστε το ενδεχόμενο να μείνετε μόνιμα στο εξωτερικό;
Α.Φ.:
Οι κοινωνικοπολιτικές συνθήκες ως έχουν, καθιστούν ένα κομμάτι της κοινωνίας ανοιχτό σε μια συζήτηση περί των δομών της. Δημιουργούν, λοιπόν, ένα ενδιαφέρον πεδίο για τους ανθρώπους που ασχολούνται με σύγχρονες εκδοχές του εικαστικού λόγου. Οι οικονομικές συνθήκες είναι αυτές που ενδεχομένως καθιστούν την Ελλάδα ένα μέρος απαγορευτικό για δημιουργικές προσπάθειες.

ελc: Δουλεύετε πάνω σε κάποιο άλλο project αυτή την περίοδο, ετοιμάζετε κάτι για το μέλλον;
Α.Φ.:
Αυτή την περίοδο βρίσκομαι σε συζητήσεις με κάποιους ωκεανολόγους, και διοργανώνω ένα ερευνητικού τύπου ταξίδι στην Κω, οπού σκοπεύω να ασχοληθώ με τον τρόπο που οι ντόπιες κοινότητες, χριστιανικές και μουσουλμανικές, αντιλαμβάνονται την έννοια των συνόρων. Με ενδιαφέρει ο τρόπος με τον οποίο κοινότητες ψαράδων που μέσα στους αιώνες έχουν βιωματική σχέση με τα σύνορα, αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν το θεσμικό αυτό όριο.

Info: H έκθεση «Babel Fragments: Revisited» φιλοξενείται στο metamatic: taf από τις 23 Απριλίου έως τις 15 Μαΐου 2015.

Κεντρική φωτογραφία: Ο Αλέξης Φιδετζής μπροστά από το έργο του Θοδωρή Ζαφυρόπουλου | Δανάη Κωτσάκη©