Οι λέξεις αλληλεγγύη και εθελοντισμός πρέπει να κονταροχτυπιούνται στο google περισσότερο από ποτέ στα χρόνια της κρίσης στην Ελλάδα. Το περίεργο είναι ότι, όσο ο κόσμος φτωχαίνει, τόσο το περίσσευμα του σε βοήθεια μεγαλώνει. Κάποιοι το ερμηνεύουν ως αντίδραση στην ανεργία, στην αδράνεια. Άνεργος, διάβασα κάπου, δεν σημαίνει και ανενεργός. Κάποιοι άλλοι αναγνωρίζουν τη συναίσθηση στην αντίληψη της σχέσης μας με τον κόσμο που μας περιβάλει, με το βάρος της ευθύνης που φέρουμε ως μέρος του. Όσο  η δυστυχία κάνει πιο ορατή την παρουσία της κοντά μας, τόσο αυξάνεται η ανάγκη μας για επιβεβαίωση, ότι μπορούμε να βοηθήσουμε, αλλά και -εν δυνάμει- μπορούμε να βοηθηθούμε. Αφήνοντας πίσω ένα κράτος πρόνοιας που έχει παραλύσει και λειτουργεί σαρκοφαγικά, μη κυβερνητικές οργανώσεις και δράσεις ιδιωτών ανοίγουν την πόρτα σε όλους εμάς, για να συνδράμουμε ο καθένας με αυτό που μπορεί και θέλει. Διάλεξα τέσσερις οργανισμούς, καθένα με διαφορετική ταυτότητα και εργαλεία, αλλά με κοινό στόχο· Τον «άλλο».


Αποθήκη ρούχων στο Praksis και ο ψυχολόγος Χρήστος Ελευθεράκος

Στο Kέντρο Ημέρας Praksis στο Μεταξουργείο μια κοπέλα με υποδέχεται στην ανοιχτή πόρτα του ισογείου. Μου κάνει λίγο εντύπωση η άνεση αυτή, αφού πριν λίγο περπατώντας αναρωτιόμουν κατά πόσο η γειτονιά είναι ασφαλής. Κάποιες ώρες μετά, συνειδητοποιώ ότι το Κέντρο είναι εναρμονισμένο με την περιοχή και με τον κόσμο της, όλοι εδώ γύρω ξέρουν, πως κάτι καλό συμβαίνει στο κτίριο της Δεληγιώργη, που δεν κλείνει ποτέ 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Οι πάντες μπορούν να έρθουν εδώ και να κάνουν χρήση των υπηρεσιών καθαριότητας, ιατρικής και κοινωνικής βοήθειας, από το να πλυθούν δηλαδή και να βάλουν ένα πλυντήριο, μέχρι να δουν ένα ψυχολόγο ή ένα γιατρό. Το Praksis, όπως μου περιγράφει ο ψυχολόγος Χρήστος Ελευθεράκος, είναι φορέας δράσης, αναλαμβάνει να φέρεις εις πέρας προγράμματα. Το Κέντρο Ημέρας όπως και η Κοινωνική Κατοικία είναι χορηγία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Μου περιγράφει συνοπτικά τη δουλειά του. «Εγώ εκτιμώ τις ανάγκες του κόσμου που έρχεται εδώ, ανάλογα με την ομάδα, είτε πρόκειται  για χρήστες ουσιών, μετανάστες, άστεγους, ανασφάλιστους κ.ο.κ. Στη συνέχεια, είτε κάνουμε διασύνδεση με άλλους φορείς, είτε δίνουμε οι ίδιοι τη λύση, π.χ βρίσκουμε φάρμακα από το πολυιατρείο της Praksis ή από άλλα κοινωνικά φαρμακεία. Κάποιος μπορεί να βοηθήσει σε εμάς είτε υλικά, π.χ με φάρμακα, ρούχα, έπιπλα, συσκευές που δεν χρειάζεται, είτε να συμμετάσχει εθελοντικά με δουλειά». Στο Praksis οι εθελοντές ανάλογα με την εργασιακή τους εμπειρία και εκπαίδευση, περνάνε από συνέντευξη και αξιοποιούνται στο αντίστοιχο πόστο, στα γραφεία ή σε street work όπως τα προγράμματα για ασυνόδευτους ανηλίκους ή το mobile school που λειτουργεί στη Θεσσαλονίκη.


Εργαστήριο από το Πέταγμα

To Πέταγμα εκτός από ένα από τα ωραιότερα ονόματα έχει και έναν πολύ μοναδικό σκοπό. Οι Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης για παιδιά με νοητική στέρηση, που το αποτελούν, στηρίζουν την κοινωνικοποίηση των ατόμων αυτών, προς δύο κατευθύνσεις. Προς τον κόσμο αλλά και από τον κόσμο προς αυτά. Στα δύο σπίτια του στην Αγία Παρασκευή, φιλοξενούνται λίγα άτομα με στόχο η εξυπηρέτηση τους να είναι ατομοκεντρική, όπως δηλαδή θα λειτουργούσαν μέσα σε ένα κανονικό σπίτι. Η πρόεδρος του κα Κούλα Ιωάννου μου τονίζει: «Δεν μπαίνουμε στη λογική ότι π.χ δεκαπέντε άτομα θα κάνουμε αυτό σήμερα, χωρίς άλλο. Έχουν τις επιλογές τους, όπως θα είχαν στο σπίτι με τους γονείς τους.» Μιλώντας για σπίτι, αυτή είναι εικόνα και η αίσθηση του χώρου τους, ενός κανονικού σπιτιού με τη θαλπωρή και την ασφάλεια που σου παρέχει το πατρικό σου. Τα παιδιά αυτά καθημερινά δέχονται επισκέψεις από τους δικούς τους ή βγαίνουν μαζί με το προσωπικό, κάνουν βόλτα στη γειτονιά, πάνε στο σουπερμάρκετ, στο σινεμά. Με αυτό τον τρόπο και εκείνα εξοικειώνονται με την κοινωνία αλλά και η κοινωνία με αυτά, το τελευταίο πολύ σημαντικό. Η γειτονιά ξέρει τα παιδιά με το μικρό τους όνομα και έχουν αναπτυχθεί φιλίες. «Το σκεπτικό για τις Στέγες είναι, όταν εμείς οι γονείς δεν θα είμαστε σε θέση να φροντίζουμε αυτά τα παιδιά, να έχουν το δικό τους περιβάλλον, πράγμα πολύ δύσκολο διαφορετικά, γιατί δεν υπάρχουν οι κατάλληλες κρατικές δομές». Η κα Ιωάννου μου λέει περήφανα ότι έχουν καταφέρει με πολύ κόπο να θεσμοθετηθεί ένα νοσήλιο το οποίο θα είναι μια σημαντική βοήθεια για τα παιδιά αυτά και τις Στέγες (μαζί με το Πέταγμα περί τις τριάντα στην Ελλάδα) που έχουν φυσικά λειτουργικά έξοδα τα οποία καλύπτουν οι γονείς, τώρα που έχει τελειώσει το ΕΣΠΑ. «Οι Στέγες λειτουργούν σε σπίτια που ο οργανισμός νοικιάζει, έχει και μόνιμο προσωπικό που απασχολεί, αλλά και εθελοντές. Οι εθελοντές διακρίνονται σε εκείνους που κάνουν την άσκηση τους ή συμπληρώνουν το βιογραφικό τους και σε εκείνους που απλά θέλουν να βοηθήσουν. Κάποιος μπορεί να βοηθήσει ακόμα και παρέχοντας κάποια καλλιτεχνική εργασία  όπως χειροτεχνίες, θεατρικό παιχνίδια, χοροθεραπεία κτλ».

Επανέρχομαι στο κέντρο της πόλης, όπου οι εικόνες των ανθρώπων που κοιμούνται σε παγκάκια και εισόδους πολυκατοικιών έχουν πληθύνει και συχνά ένα συναίσθημα αμηχανίας σε περιτριγυρίζει, όταν τους βλέπεις και δεν ξέρεις πως μπορείς να βοηθήσεις. Η Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία Emfasis βρήκε τον τρόπο να τους προσεγγίσει. Αντιστρέφοντας την κατεύθυνση οι άνθρωποι της Emfasis επιλέγουν να  προσεγγίζουν οι ίδιοι τους ανθρώπους αυτούς στο χώρο που βρίσκονται. Ένας από τους ιδρυτές της, ο Τάσος Σμετόπουλος μου εξηγεί ότι επέλεξαν σκόπιμα  να μην παίρνουν μέρος σε κρατικές χρηματοδοτήσεις και κατά συνέπεια οι πόροι τους προέρχονται από ιδίους πόρους, από ιδιωτικά κεφάλαια και από Έλληνες και μη του εξωτερικού: «Κατά κάποιο τρόπο εισάγουμε στη χώρα χρήματα και αυτό που κάνουμε ουσιαστικά είναι κοινωνική εργασία στο δρόμο.» Η ιδέα τους ξεκίνησε από την αντίληψη ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν καν τα κριτήρια να λάβουν την όποια βοήθεια, δεν έχουν π.χ ταυτότητα, χαρτιά κι έτσι δεν είχαν πρόσβαση σε καμία δομή αλλά ούτε στην πληροφορία. Κάποιοι εκεί έξω δεν γράφουν καν, πολύ περισσότερο δεν έχουν ιδέα από ίντερνετ.


Στιγμιότυπο από τη δράση του Emfasis

Πρακτικά οι άνθρωποι της Emfasis χωρίζονται σε ομάδες που ανιχνεύουν και χαρτογραφούν, τρόπον τινά, το που βρίσκονται οι άστεγοι, τους προσεγγίζουν, τους ακούνε και μετά ψάχνουν για λύσεις. «Συχνά αυτό που αντιλαμβανόμαστε εμείς ως ανάγκη τους δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική τους ανάγκη, π.χ έχει τύχει κάποιος να μην παίρνει περισσότερο φαγητό από ένα συσσίτιο, γιατί όπως λέει θα ήθελε να μείνει και για αύριο ή κάποιος ο οποίος δε θέλει να κοιμηθεί κάπου ζεστά γιατί φοβάται να θυμηθεί την αίσθηση της ζέστης και το επόμενο βράδυ να πρέπει να επιστρέψει στο κρύο. Εμείς θέλουμε να δημιουργήσουμε κίνητρα στους ανθρώπους αυτούς να προσπαθήσουν να αυτονομηθούν. Αυτό που κάνουμε θέλει πολύ χρόνο, υπομονή και επιμονή.
Αυτό που εμείς βλέπουμε ως κατάληξη από πίσω είναι σύμπλεγμα πολλών παραγόντων που κατέληξαν σε αυτό που βλέπουμε εμείς ως εικόνα άστεγου. Μια ίσως οικονομική καταστροφή, μια μη αποδοχή από την οικογένεια, ή ένα χρήστης οροθετικός κτλ. Προσπαθούμε να βρούμε την αρχή της ιστορίας και μαζί του να ξετυλίξουμε το κουβάρι. Πρακτικά με τη συγκατάθεση του τον βοηθάμε νομικά, αναζητούμε προγράμματα επιδοτούμενα, εκπαιδευτικά ή τον ενημερώνουμε για τα κέντρα ημέρας, τα κέντρα θεραπείας κτλ. Το streetwork έχει κυρίως ανάγκη από κοινωνικούς επιστήμονες και ανθρώπους με εμπειρία δρόμου και υποστηρικτικής εργασίας γραφείου, αποθήκες ρουχισμού, φαγητό μακράς διάρκειας. Η Emfasis είναι μέλος της διεθνούς πλατφόρμας social street working Dynamo International.


Στιγμιότυπο από τη δράση του Δεσμού

Ολοκληρώνω την αναζήτηση μου με ένα μη κερδοσκοπικό σωματείο το οποίο πριν από λίγες μέρες κατάφερε να συγκεντρώσει τρία μεγάλα φορτηγά με τρόφιμα, νερό και είδη πρώτης ανάγκης για την σεισμόπληκτη Κεφαλονιά. Ο Δεσμός γεννήθηκε μέσα από μια παρέα φίλων από το σχολείο. Η Εκάβη Βαλερά μου μιλάει για το σκοπό. «Αποσκοπούμε στη μέγιστη αξιοποίηση πλεονάσματος από εταιρείες και ιδιώτες, είτε σε είδος, είτε σε υπηρεσίες για να καλύψουμε ανάγκες των ανθρώπων». Το δίκτυο τους επικοινωνεί με εταιρείες παραγωγής και αξιοποιεί προϊόντα τα οποία είναι ακατάλληλα προς πώληση αλλά κατάλληλα προς κατανάλωση (π.χ ελαττωματικές συσκευασίες ή εποχιακά είδη που αποσύρονται). Στη συνέχεια οι άνθρωποι του Δεσμού επικοινωνούν με οργανισμούς για να κατανοήσουν τις ανάγκες τους οι οποίες επικαιροποιούνται σε τακτά διαστήματα. Έτσι, βρίσκουν τον κατάλληλο αποδέκτη για το εκάστοτε πλεόνασμα. Στο Δεσμό υπάρχει η ανάγκη εθελοντών από τη διοργάνωση εκδηλώσεων, μέχρι τη γραμματειακή υποστήριξη του γραφείου. Το αντίστοιχο γραφείο στη Θεσσαλονίκη δημιουργήθηκε από μια ομάδα εθελοντών.

Οι δομές και οι μηχανισμοί που μπορεί κάποιος να βοηθήσει, φυσικά, δεν εξαντλούνται εδώ. Πραγματικά, ήταν μεγάλη η έκπληξή μου, όταν διαπίστωσα το πλήθος των οργανισμών αυτών και το πάθος των ανθρώπων τους. Στην αναζήτηση μου, διαπίστωσα κάποιες φορές και ανταγωνισμό, ενώ μιλώντας με κόσμο εισέπρατα ενίοτε, σχόλια καχυποψίας, για το ποιοι είναι εθελοντές, ποιοι πληρώνονται για να κάνουν αυτή τη δουλειά, ποιοι επιχορηγούνται… Όλα αυτά λίγο ή πολύ συνυπάρχουν σε αυτό το πολύ μεγάλο μωσαϊκό αναγκών, δυνατοτήτων και κινήτρων. Μήπως όμως, αν σταθούμε μόνο εκεί, δούμε το δέντρο και χάσουμε το δάσος; Αφού, αλήθεια, υπάρχουν άνθρωποι γύρω μας που δεν διστάζουν να αναμετρηθούν με τη μιζέρια, τη δυστυχία και τα αδιέξοδα. Και αυτούς, αν μη τι άλλο, δεν μπορώ παρά να τους σηκώσω το καπέλο.©

Kεντρική φωτογραφία: Girl With a Balloon του Banksy