H Κάρμεν, η παράσταση των Antonio Gades και Carlos Saura που σφράγισε το φλαμένκο, επιστρέφει στο Ηρώδειο στις 2 Σεπτεμβρίου με μία sold out εμφάνιση ενώ προστέθηκε μία επιπλέον παράσταση την Τρίτη 10 Οκτωβρίου. 

CARMEN του Antonio Gades και Carlos Saura

Δημιουργία δύο μορφών της ισπανικής τέχνης, του χορευτή και χορογράφου Antonio Gades και του σκηνοθέτη Carlos Saura, η χοροθεατρική εκδοχή της Κάρμεν πρωτοπαρουσιάστηκε στο Παρίσι το 1983, λίγο μετά την ομώνυμη ταινία των Gades/Saura που σάρωσε τα βραβεία στα διεθνή φεστιβάλ. Εμπνευσμένη από τη νουβέλα του Prosper Mérimée (1845), η παράσταση προκάλεσε αίσθηση πλάθοντας ένα χαρακτήρα – μύθο που έγινε συνώνυμος με την ισπανική εθνική ψυχή και κάνοντας τους Γάλλους κριτικούς να πουν: «Ο Mérimée έφερε την Κάρμεν στη Γαλλία, αλλά ο Gades και ο Saura την επέστρεψαν στην Ισπανία».

Η Κάρμεν έρχεται στο Ηρώδειο με την υπογραφή της Compañía Antonio Gades, της ομάδας που δημιούργησε ο μεγάλος χορευτής και σήμερα αποτελεί θεματοφύλακα του έργου του. Τους κεντρικούς ρόλους ενσαρκώνουν τέσσερις από τους κορυφαίους χορευτές της: η Esmeralda Manzanas στον ρόλο της Κάρμεν, ο José Huertas ως Δον Χοσέ, ο Jairo Rodríguez ως Ταυρομάχος και ο Miguel Ángel Rojas ως Σύζυγος. Τους πρωταγωνιστές πλαισιώνουν οι εξαιρετικοί χορευτές κι ένα σύνολο εκλεκτών μουσικών της ομάδας. Η επιμέλεια της παράστασης, που αναβιώνει με σεβασμό την αυθεντική χορογραφία του Gades, είναι της Stella Arauzo, επί χρόνια παρτενέρ του στη σκηνή και Καλλιτεχνικής Διευθύντριας της Compañía.

Η Κάρμεν των Gades και Saura στη σκηνή

CARMEN του Antonio Gades και Carlos Saura

Η χοροθεατρική Κάρμεν ακολουθεί το έργο του Mérimée, εστιάζοντας στο ερωτικό τρίγωνο μεταξύ της πρωταγωνίστριας, του Δον Χοσέ και του Ταυρομάχου, και στο φιλήδονο ταμπεραμέντο της τσιγγάνας Κάρμεν, που παραμένει αταλάντευτα ταγμένη στην προσωπική ελευθερία. Με τα λόγια του Gades: «Η Κάρμεν δεν είναι ούτε επιπόλαια ούτε της αρέσει να βασανίζει τους άντρες – είναι απλώς μια γυναίκα ειλικρινής, που όταν αγαπά κάποιον το δηλώνει, κι όταν δεν τον αγαπά το δηλώνει επίσης. Δημιούργησα την παράσταση γιατί δεν μου άρεσε η στερεοτυπική, ψεύτικη αντιμετώπισή της. Η Κάρμεν δίνεται ολοκληρωτικά σε ό,τι αγαπά δίχως να λησμονά την ταξική της καταγωγή».

Η ειλικρίνεια και η καταβύθιση στη λαϊκή ψυχή είναι τα συστατικά της επιτυχίας της ταινίας των Gades/Saura και της θεατρικής εκδοχής της, που ανέδειξαν τον Gades ως τον σπουδαιότερο εκπρόσωπο του φλαμένκο, τόσο ως χορευτή όσο και ως χορογράφο. Η τέχνη του, μέσα από ένα άκρως προσωπικό ύφος, ψηλαφεί τις ποικίλες και αντιφατικές όψεις της Κάρμεν, που είναι μια γυναίκα τρυφερή και θηλυκή αλλά ταυτόχρονα μάχεται λυσσαλέα για χειραφέτηση, αδιαφορώντας για τις επιπτώσεις. Γι’ αυτό και το φλαμένκο της δεν έχει σχέση με το επιτηδευμένο, «διακοσμητικό» στιλ που χαρακτήριζε τον ισπανικό χορό επί δεκαετίες, ιδίως κατά τη δικτατορία του Φράνκο, λίγο πριν ο Gades εμπνευστεί τη χορογραφία.

Antonio Gades: χορευτής και διεθνής προσωπικότητα

Ο Gades, πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής του Ballet Nacional de España μετά από την αποκατάσταση της Δημοκρατίας το 1978, υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους Ισπανούς χορευτές του 20ού αιώνα.

Γεννημένος το 1936 σε μια φτωχική οικογένεια του Αλικάντε, στράφηκε τυχαία στον χορό, ώσπου το 1954 τον ανακάλυψε η περίφημη Pilar López και τον ενέταξε στην ομάδα της. Το 1961 μετοίκησε στην Ιταλία, όπου εργάστηκε ως χορευτής και χορογράφος στο Θέατρο της Όπερας της Ρώμης, συνεργαζόμενος με τον Anton Dolin στο Bolero του Ravel, και στη συνέχεια στο Φεστιβάλ του Σπολέτο, όπου συνέπραξε με τον Gian Carlo Menotti στην Κάρμεν του Bizet, και στη Σκάλα του Μιλάνου (στην Κάρμεν και στο El Amor Brujo του Falla). Το 1974 γνώρισε διεθνή επιτυχία με τον Ματωμένο γάμο, χορογραφία εμπνευσμένη από το θεατρικό έργο του Lorca. Κατόπιν συνεργάστηκε επί τρία χρόνια με το Εθνικό Μπαλέτο της Κούβας και την Αlicia Alonso. Το 1978 περιόδευσε στις ΗΠΑ ως Ιλαρίων στην Giselle, ενώ το 1981, έπειτα από τη γνωριμία του με τον Saura, διασκεύασε για την οθόνη τον Ματωμένο γάμο, για να ακολουθήσει έπειτα από δύο χρόνια η Κάρμεν. Το 1994 παρουσίασε στη Γενεύη την τελευταία του χορογραφία, τη Φουέντε Οβεχούνα, πάνω στο ομώνυμο δράμα του Lope de Vega. Έφυγε από τη ζωή το 2004, καταξιωμένος ως μια επιβλητική προσωπικότητα του φλαμένκο.

Διαφυλάσσοντας μια σπάνια κληρονομιά: Ίδρυμα και Compañía Antonio Gades

Λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του ο Gades ίδρυσε το Ίδρυμα Antonio Gades με σκοπό τη διαφύλαξη του έργου του, την προώθηση του φλαμένκο και την προάσπιση της ισπανικής πολιτιστικής ταυτότητας. Παράλληλα με τις δραστηριότητες του Ιδρύματος συνεχίζεται και η δράση της Compañía Antonio Gades, της ομάδας του δασκάλου, που εξακολουθεί να θεωρείται ταυτόσημη με το φλαμένκο. Υπό την καθοδήγηση της Stella Arauzo, που ερμήνευσε για χρόνια την Κάρμεν πλάι στον Gades (διαδεχόμενη τη Cristina Hoyos) και την τεχνική διεύθυνση του Dominique You, που υπήρξε το δεξί χέρι του, η ομάδα απαρτίζεται από έμπειρους συνεργάτες του αλλά και νέους καλλιτέχνες. Η Compañía αναβιώνει τις παραστάσεις του εμπνευστή της με γνώμονα την πορεία που εκείνος χάραξε χάρη στο ταλέντο, την αισθητική και τη γνώση του.