Αιώνια Συνδεδεμένοι

Την προηγούμενη Τετάρτη πραγματοποιήθηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών του ιδρύματος Ωνάση η πρώτη από μια σειρά διαλέξεων αναφορικά με το διαδίκτυο και την επίδρασή του στις διαπροσωπικές μας σχέσεις.  Ένας από τους κύριους ομιλητές ήταν ο δρ Elias Aboujaoude (Διευθυντής της Κλινικής Διαταραχών Ελέγχου της Παρόρμησης και Ιδεοψυχαναγκαστικών Διαταραχών, στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Στάνφορντ), ο οποίος μέσα από την πολύ ενδιαφέρουσα ομιλία του μας μίλησε για ένα νέο διαδικτυακό φαινόμενο που αρχίζει να αχνοφαίνεται: τη δημιουργία της ηλεκτρονικής μας προσωπικότητας, η οποία διαπλάθεται όταν είμαστε συνδεδεμένοι με το διαδίκτυο, αλλά επηρεάζει χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε και την καθημερινή μας ζωή.

Ένα “εγώ” που φουσκώνει μόνο του, σαν κέικ;
Όπως υπογράμμισε ο δρ.Aboujaoude, ένα από τα βασικά στοιχήματα του παγκόσμιου διαδικτυακού μάρκετινγκ είναι να πεισθεί ο χρήστης/καταναλωτής ότι όλα περιστρέφονται γύρω από αυτόν. Οπότε το e- αντικαταστάθηκε εύκολα με το i-  (i-pod, i-tunes κτλ) προκειμένου να νιώσουμε ότι μας αφορά προσωπικά, κατασκευάζοντας ένα πλασματικό σύμπαν στο οποίο μπορούμε όλοι να νιώθουμε “special” (όπως ο John Locke στο Lost), με σκοπό φυσικά να καταναλώνουμε περισσότερο, επιλέγοντας προϊόντα που “κατανοούν” τις προσωπικές μας ανάγκες. Αλλά αυτό δεν ήταν αρκετό. Πλέον  δημιουργώντας ένα λογαριασμό σε κάποιο κοινωνικό δίκτυο αυτόματα γίνεσαι εσύ ο image maker του εαυτού σου, μπορείς δηλαδή να αυτό-προωθηθείς με όποιο τρόπο νομίζεις ότι έτσι θα φανείς ελκυστικότερος και πιο ενδιαφέρων στους διαδικτυακούς σου φίλους. Τα κοινωνικά δίκτυα σου χαρίζουν μια “σκηνή” και ένα εικονικό κοινό και σε προπονούν στο να πουλάς όσο γίνεται καλύτερα τον εαυτό σου ως “προϊόν”. Φουσκώνουν και συντηρούν τον ναρκισσισμό μας, και παράλληλα κατηγοριοποιούν τις ανάγκες μας, χτίζοντας μια σχέση εμπιστοσύνης και εξάρτησης ταυτόχρονα, δίνοντας μας την εσκεμμένα λανθασμένη εντύπωση ότι το internet είναι πάντα εκεί. Και έχει τις απαντήσεις για όλα.

“Μένουμε πάντα παιδιά”
Ένα άλλο βασικό χαρακτηριστικό του e-εαυτού μας είναι η υιοθέτηση μιας ηλεκτρονικής γλώσσας, πολύ διαφορετικής από το γραπτό αλλά και τον προφορικό καθημερινό λόγο, μιας γλώσσας που μοιάζει πολύ με την αυτόματη γραφή, όπως λένε οι ψυχολόγοι. Γράφοντας πολλές φορές greeklish, κόβοντας λέξεις, παραλείποντας σημεία στίξης, υιοθετώντας έναν αυθορμητισμό στα όρια του παρορμητισμού, ο στόχος είναι να επικοινωνήσουμε γρήγορα αδιαφορώντας για τους τυπικούς κανόνες γραμματικής και σύνταξης. Και πλέον όλοι γράφουμε με τον ίδιο τρόπο, σα να είμαστε όλοι παιδιά δίχως ηλικία. Ο υπολογιστής σου σου επιτρέπει να συμπεριφερθείς ανώριμα, να παίξεις βιντεο-παιχνίδια (πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι τα ¾ των παικτών είναι άνω των 18), να γράψεις χωρίς να πολυσκεφτείς ποιο “ι” θα πρέπει να χρησιμοποιήσεις, να μιλήσεις με emoticons αντί να εκφράσεις τα συναισθήματα σου με λέξεις. Γιατί λοιπόν να επεξεργαζόμαστε τα συναισθήματα μας και να οργανώνουμε τις σκέψεις μας όταν μπορούμε να πούμε τα πάντα εύκολα και γρήγορα με μια συμβολική εικόνα;

Ζούμε όλοι τελικά σε ένα μεγάλο στρουμφοχωριό;
Μέσω του διαδικτύου εντοπίζουμε παλιούς συμμαθητές, φίλους, γείτονες, τον παιδικό μας έρωτα, παλιούς συναδέλφους, συγγραφείς, tv-stars, ηθοποιούς και τραγουδιστές που “θαυμάζουμε” και γινόμαστε όλοι μια μεγάλη διαδικτυακή παρέα. Όλοι είναι γνωστοί γνωστών, στο πρότυπο της γνωστής θεωρίας 6 degrees of separation. Είμαστε όλοι συνδεδεμένοι ακριβώς όπως έχει περιγράψει και ο δρ. Νικόλας Χρηστάκης στο ομώνυμο βιβλίο του. Και παραμένουμε αλληλοεξαρτώμενοι αν και δεν το συνειδητοποιούμε, σε ένα αόρατο παγκόσμιο ιστό, όπου δικτυωνόμαστε και “γνωρίζουμε κόσμο”, έστω και εικονικά. Σε μια εποχή που ο μέσος όρος των φίλων που έχει κανείς στο facebook είναι 150, τι περιθώρια υπάρχουν να νιώσει κάποιος “φυσιολογικός” αν έχει μόνο 11, έστω και αν τους γνωρίζει- και τους συναντά- όλους από κοντά;

Τελικά ο Σπιρτούλης “αυτοεξορίστηκε”;
Και εδώ έχουμε το εξής παράδοξο δίπολο: Υπερ-πληροφόρηση από τη μία, και υπερ-απλούστευση των πάντων από την άλλη. Οι “συνδεδεμένοι” δε διαβάζουν. Δεν υπάρχει ούτε ο χρόνος ούτε η διάθεση ώστε να αφοσιωθούμε σε κάτι συγκεκριμένο μέσα σε αυτό τον καταιγισμό από e-mails και νέες αναρτήσεις στο facebook. Μια τελευταία έρευνα δημοσίευσε την εικονική αναπαράσταση του τρόπου με τον οποίο κοιτάμε ένα ηλεκτρονικό κείμενο: Παρομοιάζεται με το γράμμα F, δηλαδή διαβάζουμε πρώτα ολόκληρη την επικεφαλίδα, μετά λίγο στη μέση του κειμένου και έπειτα μόνο την πρώτη φράση στην αρχή της κάθε παραγράφου. Μάλιστα θεωρείται τόσο ζωτικής σημασίας πλέον το να μη χάνεις χρόνο διαβάζοντας κάτι που μπορεί να αποδειχθεί άνευ σημασίας τελικά, που υπάρχουν ιστοσελίδες με “πιασάρικους” τίτλους όπως οδηγίες για βλάκες ώστε να σου μάθουν πως να διαβάζεις “στα πεταχτά”. Προφανώς ο φιλομαθής Σπιρτούλης έχει εκδιωχθεί δια παντός από το e-στρουμφοχωριό μας.

Log off is not an option
Σε μια εποχή που όσοι είναι γεννημένοι μετά τη δεκαετία του '90 θεωρούνται “digital natives”, σίγουρα το να παραμείνει κανείς εσκεμμένα ηλεκτρονικά αναλφάβητος δεν αποτελεί επιλογή. Ο υπολογιστής και το διαδίκτυο αποτελούν σπουδαίες εφευρέσεις, και μας έχουν προσφέρει αμέριστη ευκολία (για δοκιμάστε να γράψετε πτυχιακή χωρίς ένα από τα δύο!). Το κατά πόσο όμως θα οδηγηθούμε σε ένα μέλλον που θα φαντάζει τόσο ζοφερό όσο στην ταινία Surrogates ή θα προλάβουμε να κάνουμε Log off λίγο πριν φτάσουμε στο σημείο να μη μπορούμε να διακρίνουμε τη διαφορά ανάμεσα στην εικονική πραγματικότητα και την ίδια τη ζωή, όπως οι παίκτες του Existenz, παραμένει δική μας απόφαση. Γιατί στο αληθινό παιχνίδι της ζωής, ΕΣΥ αποφασίζεις! LOL!