Φτάνω Σαλονίκη, αφήνω τα πράγματά μου στο ξενοδοχείο, πηγαίνω στην προβλήτα να πάρω τη διαπίστευσή μου και αμέσως βουτάω στην ατμόσφαιρα του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Τόσα χρόνια διαβάζω αυτούς τους επίσημους «οδηγούς επιβίωσης» που κυκλοφορούν και σκέφτομαι δεν μας στέλνουν στα Hunger Games δα. Κινηματογράφο πάμε να δούμε και δημιουργούς ν’ ακούσουμε στα talks να ξεδιπλώνουν τη σκέψη, τις γνώσεις και τις αναμνήσεις τους. Εγώ πάντως και τα ισοθερμικά μου πήρα, και βιταμίνες, πήρα και την τσάντα του φεστιβάλ που σχεδίασε η Σοφία Ροζάκη και την γέμισα με τ’ απαραίτητα. Έχω καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο μόνος κίνδυνος που κρύβει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης είναι να μην σε καταπιεί η μαγεία της σκοτεινής αίθουσας κι όχι να πάθεις αφυδάτωση ή εξάντληση. Φέτος μπορεί το θέμα του φεστιβάλ να είναι η έρημος μα η πόλη αυτές τις μέρες μόνο έρημη δεν είναι, αναπνέει σινεμά, με sold out σχεδόν τις περισσότερες ταινίες. Το δε χρώμα που κυριαρχεί είναι η ματζέντα λόγω του φετινού μεγάλου χορηγού και οι μέρες προβολών και παράλληλων δράσεων ξεκίνησαν.
Καλωσήρθατε στην έρημο λοιπόν με την αυλαία του φεστιβάλ ν’ ανοίγει το βράδυ της Πέμπτης 5 του μήνα στη γεμάτη από κόσμο αίθουσα του Ολύμπιον. Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης μας καλωσόρισε με παρουσιαστές της βραδιάς την Τόνια Σωτηροπούλου και τον Κωστή Μαραβέγια, ο οποίος είπε κάτι που συμφωνώ απόλυτα: «Η ζωή μας χωρίς το σινεμά τι θα ήταν; Μια έρημος.». Η ταινία έναρξης ήταν ο Μινώταυρος του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ. Μια πολύ επίκαιρη ταινία, που σε πρώτο πλάνο μας κοτσάρει ένα ερωτικό τρίγωνο ενώ στο βάθος βλέπεις τανκς να περνάνε, άντρες που πρέπει να καταταγούν κι όλη αυτή τη δυστυχία που ’χει προκαλέσει ο πόλεμος με την Ουκρανία. Βγήκα από την προβολή θυμωμένος αλλά εκτονώθηκα με το live του Παύλου Παυλίδη στην Αποθήκη Γ που μας έκανε όλους να χορεύουμε και τους στίχους του να τραγουδάμε. Επιστροφή στο ξενοδοχείο και ύπνος, γιατί είπαμε πρέπει να επιβιώσω και αλώβητος πίσω στην Αθήνα να γυρίσω. Ναι, μαμά δεν παίρνω ζακέτα αλλά εξασκώ το layering με μεγάλη επιτυχία για να μην πουντιάσω.
Την Παρασκευή 6 του μήνα μεταξύ άλλων προβολών παρακολούθησα την ταινία του Δήμου Αβδελιώδη «Ο Μεγαλέξανδρος και ο Καταραμένος Δράκος». Αυτή η κινηματογραφική αποτύπωση μιας θεατρικής παράστασης που ηθοποιοί υποδυόταν με μάσκες και καταπληκτικά κοστούμια με ταξίδεψε πίσω στα παιδικά μου χρόνια που έβλεπα καραγκιόζη. Απορώ αλήθεια γιατί τον ξεπεράσαμε έτσι ή τον προσπεράσαμε τον Καραγκιόζη μας και γενικά το θέατρο σκιών μας. Πιο πριν είχα πάει στην παρουσίαση του βιβλίου του Παναγιώτη Τιμογιαννάκη, τίτλος του ΟΣΚΑΡ έτσι μ’ ελληνικούς χαρακτήρες. Μην περιμένετε κουτσομπολιά του Χόλιγουντ να διαβάσετε, στις σελίδες του κρύβονται τα όσα έμαθε ο Τιμογιαννάκης στα Όσκαρ. Για εκείνον τα όσα workshop ή συζητήσεις παρακολούθησε ήταν ένα πανεπιστήμιο κι αυτές τις γνώσεις τις μοιράζεται μαζί μας. 21 φορές έχει παρευρεθεί στην απονομή της Ακαδημίας και επιβίωσε. Μάλιστα τελείωσε την παρουσίασή του στέλνοντάς μας να δούμε το La Bola Negra. Μια ταινία που σε ταξιδεύει σε τρεις χρονικές περιόδους Γρανάδα του μεσοπολέμου – Ισπανικός Εμφύλιος – σημερινή Αθήνα. Μια queer εποποιία εμπνευσμένη από το ημιτελές ομώνυμο έργο του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ταινία έκπληξη που όπως λένε μετά το Βραβείο Σκηνοθεσίας στις Κάννες μπαίνει δυνατά στην κούρσα των Όσκαρ και σε δεύτερους ρόλους οι Γκλεν Γκλόουζ και η Πενέλοπε Κρουζ. Κατόπιν ακολούθησαν ποτά και συζήτηση μα πάνω απ’ όλα ενυδάτωση με πολύ νερό και καλός ύπνος.
Έφτασε το Σάββατο 7 του μήνα και η μέρα είχε μια συναισθηματική φόρτιση και ταινία με ηθικούς προβληματισμούς. Η προβολή του «Εγώ είναι ένας άλλος», είναι μια ταινία που μας ταξιδεύει στο 1952 όπου ο μασέρ του ναζί φασίστα Χάινριχ Χίμλερ παίζει τη γάτα με το ποντίκι με μια Γερμανίδα δημοσιογράφο που δεν πείθεται ότι βοηθούσε χιλιάδες αιχμάλωτους να γλιτώσουν από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο σκηνοθέτης Φέλιξ Ράνταου που ήταν παρών μας είπε ότι μια ταινία εποχής που δεν συνομιλεί με το σήμερα δεν θα είχε ιδιαίτερη αξία για εκείνον: «Ήθελα να αγγίζει σύγχρονους προβληματισμούς, ένας από τους οποίους αφορά την αδυναμία της διαμόρφωσης μιας κοινής αντίληψης για το τι είναι αλήθεια». Παρών και ο πρωταγωνιστής Κλες Μπανγκ, ο οποίος μοιράστηκε το πώς προσέγγισε τον ρόλο του: «Το βασικό μου εργαλείο είμαι εγώ ο ίδιος… Αυτό που τον κινεί είναι η εσωτερική του ανάγκη να υπερτονίζει τα επιτεύγματά του και να εξασφαλίσει πως το όνομά του θα μείνει στην ιστορία. Και για να είμαι ειλικρινής, αναγνωρίζω σε αυτά και κάτι από τον δικό μου χαρακτήρα».
Η μέρα όμως ανήκε στον Σταύρο Ξαρχάκο που πραγματοποιήθηκε με την προβολή της ταινίας Ρεμπέτικο και την απονομή του τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου για το έργο του. Όμως μια αδιαθεσία δεν του επέτρεψε να ’ναι παρών. Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης είπε ότι όταν νιώσει καλύτερα θα του απονεμηθεί με μια εκδήλωση στην Αθήνα. Το μήνυμα που έστειλε ο ίδιος ο Ξαρχάκος ήταν: «Η απουσία μου δεν μειώνει στο ελάχιστο τη χαρά, την ευγνωμοσύνη και τη συγκίνησή μου. Η αναγνώριση αυτή αποτελεί για μένα ιδιαίτερη στιγμή στην πορεία μου που θα κρατήσω με αγάπη στην καρδιά μου». Χειροκρότημα και συγκίνηση στην αίθουσα του Ολύμπιον για τον τελευταίο μας μεγάλο συνθέτη, πολύ μεγάλο όμως, εθνικός θησαυρός.
Μεράκλωσα με το Ρεμπέτικο, την αγαπώ άλλωστε αυτή την ταινία κι έμαθα και κάτι που δεν ήξερα. Το αγαπημένο μου τραγούδι από την ταινία είναι το Πρακτορείο που τραγουδάει ο ίδιος, η Θέμις Μπαζάκα μας είπε ότι το τραγούδι ήταν να το τραγουδήσει εκείνη αλλά τελικά το ερμήνευσε ο Ξαρχάκος. Τι μαγική σκηνή αυτή που τραγουδάει και το είδωλό του σπάει στον καθρέφτη που ’χει πάνω το πιάνο. «Για μας ο κόσμος δεν τελειώνει Άντρα και γείτονα και φίλε στη φτώχεια και στην προσφυγιά μια παγωμένη σπίθα στείλε να σου την κάνω πυρκαγιά. Κι αν δεν καείς έλα κατόπι που δε θα μείνει πια κανείς για να γίνουμε πάλι ανθρώποι στον κήπο της Γεθσημανής»: Όταν Γκάτσος και Ξαρχάκος ενώνουν δυνάμεις τι να πεις; Θαυμάζεις μόνο και παλεύεις να επιβιώσεις την ανατριχίλα της τελειότητας.
Ξημέρωσε η Κυριακή 8 του μήνα με Χριστόφορο Παπακαλιάτη να μιλά για το Maestro του που φέτος θα ’ναι και η τελευταία του σεζόν. Μια σειρά που την θεωρεί καθοριστική για τη ζωή του, που έχει κοπιάσει πολύ περισσότερο από κάθε άλλη δουλειά του και αισθάνεται απέραντη ευγνωμοσύνη. Αργότερα η καθολικά προσβάσιμη προβολή της ταινίας Νυχτολούλουδα του Νίκου Γραμματικού μας συγκίνησε. Ο ίδιος είπε ότι είναι η αγαπημένη του ταινία, γιατί ήταν μια συγκλονιστική εμπειρία για όλους τους συντελεστές: «Το να τυφλωθώ είναι από τους μεγαλύτερους φόβους μου. Ακόμα με ένα λαμπάκι αναμμένο το βράδυ κοιμάμαι στο σπίτι». Η ουσία αυτού του ντοκιμαντέρ όπως είπε «ένας τυφλός μπορεί να κάνει τα πάντα, το μόνο εμπόδιο είναι οι πόλεις στις οποίες ζει». Ας επιβιώσουμε από αυτή την αλήθεια που ξεστόμισε που μας υπενθυμίζει ότι η πόλη είμαστε εμείς.
Η αυλαία της μέρας έπεσε με την πρεμιέρα του «Το Τελευταίο μας τραγούδι» παρουσία του Φατίχ Ακίν. Μια ταινία που ξεκινά ασπρόμαυρη και σταδιακά αποκτά χρώμα, μια ταινία για δυο ερωτευμένους έφηβους από οικογένειες μεταναστών που ο θάνατος τους χωρίζει. Όμως οι νεκροί επισκέπτονται τους ζωντανούς στα όνειρά τους για σαράντα μέρες από τον θάνατό τους. Η ιδέα για την ταινία ήρθε από μια πρόταση του δεκάχρονου γιου του, όπως μας είπε που και στα ελληνικά μας μίλησε στην έβδομη επίσκεψή του στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Μάλιστα ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει για την επόμενή του ταινία να πραγματοποιήσει σε ελληνικά νησιά.
Δευτέρα πια 9 του Νοέμβρη κι όσο επιβίωσα δίχως να χύσω δάκρυ, επιβίωσα. Έφτασε η μέρα που ενώ δεν το περίμενα δάκρυα θα κύλαγαν στο πρόσωπό μου. Νωρίτερα όμως ο σκηνοθέτης Όλιβερ Λάσε του “Sirat” μας μίλησε για το πώς χόρευε και σκεφτόταν το σενάριο της ταινίας του. Για την κουλτούρα των ρέιβερ που θεωρούν ύψιστη τιμή να πεθάνουν χορεύοντας από καρδιά. «Είμαστε μια γενιά εντελώς αποσυνδεμένη από τη φύση κι έτσι όταν την βλέπουμε αποτυπωμένη στις ταινίες την εκτιμάμε ξανά. Σε δημιουργικό επίπεδο, ελκύομαι οργανικά από το τοπίο, αφήνω τον εαυτό μου ελεύθερο να ονειρευτεί». Για την έρημο είπε ότι είναι ένας καθρέφτης που δεν μπορείς να δραπετεύσεις από τον εαυτό σου, δεν μπορείς να κρυφτείς: «Ψάχνω την αγάπη αναζητώ κι εγώ ένα τρόπο να διασχίσω την έρημο». Πολύ ωραία ενέργεια είχε ο Λάσε, για εκείνον η σκηνοθεσία όπως μας είπε είναι σαν προσευχή. Είναι ο τρόπος του να γιορτάσει την πολυπλοκότητα της ζωής, να εκφράσει την ευγνωμοσύνη του που είναι ζωντανός και να νιώθει συνδεδεμένος με καθετί που συμβαίνει γύρω του. Στη νέα ταινία που σχεδιάζει δεν θέλει να μας σοκάρει όπως με το Sirat, αλλά θέλει να κάνει μια ψυχεδελική ταινία για να σχολιάσει το σύγχρονο τραύμα του ανθρώπου. Θα χρησιμοποιήσει και στοιχεία επιστημονικής φαντασίας, αλλά όπως μας είπε θα του πάρει χρόνο γιατί όταν γράφει είναι πολύ αργός. Το καλό πράγμα αργεί να γίνει, θα πω εγώ περιμένοντας τη νέα του ταινία.
Και φτάνουμε τώρα στα δάκρυα, γιατί αυτό πάθαμε όλοι βγαίνοντας από την προβολή της ταινίας Απόντες του Νίκου Γραμματικού. Ανέβηκαν πάνω στη σκηνή οι συντελεστές, έγινε η τελετή παράδοσης του τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου. Ο Νίκος Γραμματικός χείμαρρος, η παρέα των φίλων πάνω στη σκηνή του Ολύμπιον 30 χρόνια μετά, μεγάλοι πια κι όχι πιτσιρικάδες να τους βλέπεις μαζί, ήταν ανατριχιαστικό κι όχι τελικά μόνο για μένα. Μα για τους Απόντες δεν θα σας πω κάτι περισσότερο τώρα, τους αξίζει ένα ειδικό άρθρο. Και ’γώ πρέπει να φάω κάτι τώρα μπας κι «επιβιώσω» τις επόμενες μέρες του Φεστιβάλ που έρχονται.
