«Όλα όσα κάνω, τα κάνω σαν χορεύτρια, όλα, όλα», είχε πει η Πίνα Μπάους σε μια συνέντευξή της το 1998 στη γερμανική εφημερίδα Frankfurter Rundschau. Η Πίνα Μπάους έκανε την πιο κλισέ φράση, χορό. Με τη μοναδική προσωπικότητα, φαντασία και δημιουργικότητα, άλλαξε απλώς το χορό. Τίποτα δεν είναι το ίδιο αφότου εμφανίστηκε η Πίνα Μπάους.  Όλα αυτά ξεκίνησαν σε μια μικρή πόλη της Γερμανίας, το Σόλινγκεν.

Κάθε χορογραφία της Πίνα Μπάους ρίχνει φως στη ζωή μας

Η Πίνα Μπάους γεννήθηκε το 1940, μέσα στο ναζισμό και τον πόλεμο. Οι γονείς της είχαν εστιατόριο, το μικρό μοναχικό κορίτσι καθόταν κάτω από τα τραπέζια και χάζευε με τις ώρες τα πόδια των πελατών. Στο Έσσεν σπούδασε χορό στη σχολή του Κουρτ Γιόος. Στο αυτοβιογραφικό της Café Müller (1978), με το οποίο μάς συστήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1987 και με το οποίο έμελλε να μάς αποχαιρετίσει από τη σκηνή της Πειραιώς 260 το 2006, υπάρχει το σκηνικό των αναμνήσεών της. Η άυλη μοναχική φιγούρα με τα εκφραστικά χέρια και το λιπόσαρκο σώμα της Πίνα Μπάους, σαν οπτασία και υπνοβάτης πέφτει στον τοίχο ξανά και ξανά, σε ένα σκηνικό γεμάτο από καρέκλες ενός εστιατορίου.

Pina Bausch

Με το Café Müller η Πίνα Μπάους πήγε πολύ βαθιά, πέρα από την επιφάνεια. Με κάθε της έργο έφερνε στη σκηνή τις πιο ακραίες καταστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης, ξεγυμνώνοντας από τον κανόνα που ήθελε την όψη του χορού άψογη, ανατέμνοντας την ανθρώπινη αδυναμία. Όταν μιλάμε για την εποχή πριν και μετά την Πίνα Μπάους, εννοούμε ακριβώς αυτό. Η Πίνα Μπάους δημιούργησε το χοροθέατρο, η κίνησή της ήταν πλήρης λόγου και σιωπής, ίσως η πιο γνήσια ανατροπή του θεάτρου μέσω του χορού. Όμως, πάνω από όλα, δημιούργησε γνήσια συγγένεια και συγκίνηση των θεατών με το έργο της. Ο καθένας έβρισκε στη μεγάλη εικόνα της τον μικρόκοσμό του, ένα παζλ ματαιώσεων, αναμνήσεων, επιθυμιών, ονείρων και ταπεινώσεων. Κάθε χορογραφία της Πίνα Μπάους ρίχνει φως στη ζωή μας, σατιρίζοντας, σχολιάζοντας και χλευάζοντας το στερεότυπο, κανείς ποτέ δεν το έκανε πιο κομψά. Γι’ αυτό και τα θέματά της απλώνονται πέρα από το προσωπικό, στο συλλογικό.

Pina Bausch

Ο μοναδικός εξπρεσιονιστής, ειρηνιστής, και φιλελεύθερος Κουρτ Γιος, άσκησε στην Πίνα Μπάους την πιο καταλυτική επιρροή που θα μπορούσε κανείς να ασκήσει σε μια έφηβη με τα τραύματα και την ενοχή του πολέμου. Στα 19 της ταξιδεύει για να σπουδάσει με υποτροφία στη Νέα Υόρκη, στη Σχολή Τζούλιαρντ. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η Πίνα Μπάους θα νιώσει πραγματικά ελεύθερη, η πόλη θα τη διαμορφώσει, εκεί ανακάλυψε τον εαυτό της μέσα σε μια μητρόπολη ζούγκλα και ναό της ελευθερίας και της ανεξάρτητης καλλιτεχνικής έκφρασης. Χορεύει στο Μπαλέτο της Μετροπόλιταν το νέο Αμερικάνικο μπαλέτο και θα επιστρέψει το 1962 στη Γερμανία. Στο Μπαλέτο Φόλκβανγκ αναλαμβάνει την καλλιτεχνική διεύθυνση και παρουσιάζει την πρώτη χορογραφία της, τα «Θραύσματα». Το 1973 εγκαθίσταται στο Βούπερταλ και ιδρύει το Tanztheater.

The Window Washer

The Window Washer

Για την Πίνα Μπάους, αυτά που σήμερα φαίνονται αυτονόητα, «ποιος θα μπορoύσε να της αντισταθεί;» δεν ήταν εξαρχής εύκολα. «Ηταν πάρα πολύ δειλή και ντροπαλή. Έκλαιγε συνεχώς», θυμούνται οι συμμαθητές της. Αλλά και πολύ δυνατή. Απίστευτα δυνατή. Όταν δέχτηκε να αναλάβει την καλλιτεχνική διεύθυνση της κρατικής σκηνής του μπαλέτου του Βούπερταλ, το έκανε υπό έναν όρο: να το μεταμορφώσει. Το επόμενο πρωί το βαφτίζει Χοροθέατρο, προετοιμάζει τις πρεμιέρες του έργου «Φριτς», «Ιφιγένεια εν Ταύροις», «Επτά Θανάσιμα Αμαρτήματα» και παίζει με την τύχη της. Η πρόκληση που υπήρχε στις παραστάσεις της, για κάποιους είναι αφόρητη. Πού ακούστηκε οι χορευτές να χειρονομούν, να αφηγούνται τα παιδικά τους όνειρα και τις ανησυχίες τους, να καπνίζουν; Ποιος τους είχε πει ότι μπορούν να δακρύζουν και να γράφουν στα παλιά τους τα παπούτσια τους κανόνες του μπαλέτου;

Kontakthof.

Kontakthof.

Οι δημότες του Βούπερταλ καταγγέλλουν πως τα χρήματα από τους φόρους τους καταλήγουν σε καλλιτεχνικά σκουπίδια. Οι πλέον εξαγριωμένοι τηλεφωνούν και βρίζουν την Μπάους, της στήνουν καρτέρι έξω από το θέατρο για να τη φτύσουν, να την λιντσάρουν, να την επιπλήξουν, να της τραβήξουν τα μαλλιά. Ευτυχώς για την ιστορία του χορού, τίποτα από τα παραπάνω δε λύγισε το ιλιγγιώδες ταλέντο της. Η καταξίωση ήταν θέμα χρόνου. «Η τέχνη είναι ένα όχημα για κοινωνική κριτική. Ποτέ δεν πρέπει να γίνει μέσο εξωραϊσμού της πραγματικής ζωής». Η Πίνα Μπάους δεν έφυγε για το Παρίσι, όπως σκεφτόταν, αλλά έμεινε εκεί. Τους ταρακούνησε όσο δε φαντάστηκαν, δεν τους άφησε σε χλωρό κλαρί, έκανε την πόλη τους διάσημη, τι θα ήξερε ο κόσμος για το Βούπερταλ αν δεν υπήρχε η Πίνα Μπάους; Η πόλη της παραδόθηκε όταν ολόκληρος ο κόσμος μιλούσε γι’ αυτήν, για την τεράστια σημασία της τέχνης της. Το 2003 η πόλη τής παραδίνει το χρυσό κλειδί της.

Nelken

Nelken

Στα έργα της ο κόσμος αναγνωρίζει μια νέα αισθητική. Κάμπους με γαρύφαλλα και χώμα που κινείται, νερά, αισθήματα, αμφιβολίες, εμπριμέ φορέματα, πετσέτες θάλασσας.  Αναγνωρίζει ένα λεξιλόγιο μέσα από το οποίο γεννήθηκαν και επηρεάστηκαν όλοι σχεδόν οι σύγχρονοι δημιουργοί. Το έργο της δεν αφήνει κανέναν αδιάφορο. Η Σούζαν Σόνταγκ, ο Μπομπ Ουίλσον, ο Πίτερ Μπρουκ, ο Ρομπέρ Λεπάζ, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ δε χάνουν καμία δουλειά της, το ίδιο ο Ουίλιαμ Φόρσαϊθ, η Μαγκί Μαρέν, ο Λόιντ Νιούζον, αν δεν υπήρχε η Πίνα Μπάους δε θα βλέπαμε ποτέ τέτοιες δουλειές από σκηνοθέτες και σκηνογράφους με παγκόσμια ακτινοβολία όπως ο Κριστόφ Μαρτάλερ, ο Φρανκ Κάστορφ, η Αν Τερέζα ντε Κεερσμάακερ, η Σάσα Βαλτς, ο Γιαν Φαμπρ, ο Αλέν Πλατέλ, η Μεγκ Στιούαρτ. Ο κατάλογος των ανθρώπων που επηρέασε σε ολόκληρο τον κόσμο είναι ατελείωτος.

Sweet Mambo

Sweet Mambo

Η Πίνα Μπάους, η πιο ενδιαφέρουσα και αμφιλεγόμενη χορογράφος, ο άνθρωπος που μεταμόρφωσε το χορό, έγραψε την ιστορία του στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, η χορογράφος που έφερε στη σκηνή λούμπεν, καταθλιπτικούς, μοναχικούς και τους ξαναβάφτισε, απεκδύοντάς τους από την ενοχή και τη μοναξιά, η Πίνα που μίλησε με χιούμορ και θλίψη, με σαρκασμό, που έβαλε το δάχτυλό της στο τραύμα της ανθρώπινης ύπαρξης και το έκανε έργο, μας άφησε ένα έργο με παγκόσμια αξία. Κοίταξε το κοινό από μέσα προς τα έξω. Αναγέννησε το χορό, σχολιάζοντας τη γυναικεία χειραφέτηση και τις κοινωνικές σχέσεις μέσα από το μοναδικό κύμα της κίνησης που έφτανε σε άλλη ποιότητα, ας ήταν το άναμμα ενός τσιγάρου.

Pina Bausch

Μέχρι το θάνατό της δε σταμάτησε να χορεύει, να σκηνοθετεί και να σχολιάζει μέσα από το χοροθέατρο. Οι άνθρωποι της τέχνης την αποχαιρέτησαν συντετριμμένοι. Ο Πέδρο Αλμοδόβαρ, φίλος και θαυμαστής της, είπε κάτι που μοιάζει κλειδί για να κατανοήσει κάποιος τα έργα της: «Μου δημιουργούσε πολύ αντιφατικά συναισθήματα και θα με εμπνέει για πάντα». Η Πίνα Μπάους ήταν ο πιο εύθραυστος και ο πιο δυνατός, επινοητικός, συγκινητικός άνθρωπος του χορού. Ήταν μια ιδιοφυΐα για την οποία θα συζητάμε άλλες τόσες δεκαετίες. Γιατί όλοι με έναν τρόπο και για πάντα ήταν και είναι ερωτευμένοι μαζί της.

Infο: “Πίνα Μπάους. Sweet Mambo” | 3 – 6 Νοεμβρίου 2016 | Είσοδος 10 – 50€ | Κεντρική Σκηνή, Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών-Ίδρυμα Ωνάση