O σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ «Αναζητώντας τον Καζαντζάκη», που κάνει πρεμιέρα στο 24ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας, την Πέμπτη 20 Σεπτεμβρίου στις 18.00, στον Δαναό 1, Αλέξανδρος Σκούρας μας μιλά για τον συγγραφέα που σφράγισε την ελληνική και παγκόσμια λογοτεχνία με το έργο του, για την Κρήτη και την αναζήτηση του τόπου που τον καθόρισε, για τα ταξίδια και την περιπέτεια μέσα στον κόσμο των ιδεών του, καθώς και για τη δική του προσωπική επαφή με τον συγγραφέα μέσα από τα γυρίσματα και την έρευνα που έκανε.

Αλέξανδρος Σκούρας

Αλέξανδρος Σκούρας

Τι πρόκληση για έναν σκηνοθέτη είναι το όνομα «Καζαντζάκης»;

Η βασική πρόκληση είτε είναι ο Καζαντζάκης, είτε μια άλλη ισχυρή προσωπικότητα, είναι να αποφύγεις να κάνεις μια κλασική βιογραφία. Να αποφύγεις να κάνεις κάτι που εσύ ο ίδιος θα βαριόσουν να παρακολουθήσεις, όπως είναι  μια ανούσια παράθεση γεγονότων. Δεν ακολουθήσαμε αυτό το δρόμο. Αντιθέτως, αποφασίσαμε ότι αυτό που έχει σημασία είναι να επιμείνουμε στην ουσία των πραγμάτων. Η δυσκολία στην περίπτωση του Καζαντζάκη ήταν η πολυσχιδής προσωπικότητά του. Μπορείς να τη συλλάβεις στην ολότητα της; Για μένα αρκούσε να τον κατανοήσω, με τον τρόπο που κατανοείς τις πράξεις ενός φίλου, είτε συμφωνείς, είτε διαφωνείς. Νομίζω, μάλιστα, ότι τον αγάπησα περισσότερο από όσο πρέπει ένας σκηνοθέτης να αγαπάει το θέμα του.

Θα μου πείτε ποια είναι η περιοχή του βίου του και του έργου του που σας φάνηκε πιο δελεαστική;

Είναι δύσκολο να επιλέξεις μία και αυτό κάνει τόσο ενδιαφέρουσα την προσωπικότητα του Καζαντζάκη. Αν πιεζόμουν θα επέλεγα τα χρόνια που πέρασε σε ένα χωριό στα σύνορα Τσεχίας-Γερμανίας, με το όνομα Bozy Dar – τότε Gotesgab. Όπως έγραφε στις επιστολές του, σε εκείνο το μέρος βρήκε τη γαλήνη που αποζητούσε. Δεν την επιλέγω γιατί είναι πιο δελεαστική, αλλά μοιάζει σαν μια ανάπαυλα της δύσκολης διαδρομής του και επιπλέον, επειδή επισκέφτηκα αυτό τον τόπο για την ανάγκη των γυρισμάτων, ένιωσα ξεκάθαρα τι βρήκε σε αυτό το μικρό χωριουδάκι.

Όταν μιλάμε για τον Καζαντζάκη θα μπορούσατε να μου πείτε την πρώτη εικόνα που σας έρχεται στο μυαλό;

Ο Καζαντζάκης να κάθεται μόνος του πάνω σε ένα παγόβουνο, στη μέση του ωκεανού και ατάραχος να κοιτάει το άγνωστο μπροστά του.

Και ποια φράση του ή φράση από το έργο του ξεχωρίζετε;

Υπάρχει ένα πρόβλημα με τις φράσεις του Καζαντζάκη. Έχουν γίνει λίγο της μόδας. Στην εποχή των social media, τις βρίσκεις παντού. Μεμονωμένες φυσικά, που για μένα εκεί υπάρχει το πρόβλημα. Προσωπικά θα επέλεγα μια άγνωστη σχετικά φράση του, χωμένη κάπου στην «Αναφορά στον Γκρέκο». Είναι η φράση με την οποία κλείνω την ταινία. Την τοποθετώ ως κατακλείδα. Όμως, δεν θα την αποκαλύψω εδώ. Θα πρέπει να δει κανείς το ντοκιμαντέρ και να φτάσει μέχρι αυτήν.

Για τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ ταξιδέψατε στον τόπο του, την Κρήτη. Εσείς ως δημιουργός εικόνων, ως σκηνοθέτης πώς προσεγγίσατε τον τόπο αυτό;

Το πρώτο πράγμα που με απασχόλησε είναι το πώς ΔΕΝ πρέπει να προσεγγίσουμε αυτόν τον τόπο και η απάντηση ήταν εύκολη. Θα έπρεπε να απομακρυνθούμε από τουριστικές αποτυπώσεις. Όταν πήγα στην Κρήτη, έψαξα για τα «σκληρά» τοπία, τα άγρια. Τους βράχους, τα αγριόχορτα, ένα δέντρο μόνο του σε ένα απέραντο λιβάδι με στάχυα, εγκαταλειμμένα χωριά, έρημοι δρόμοι του Ηρακλείου. Ήταν μεγάλο ζήτημα και πρόκληση οι εικόνες γενικότερα. Δεν μπορείς να έχεις μόνο συνεντεύξεις και το αρχειακό υλικό είναι μικρό. Τι κάνεις, λοιπόν, με τις εικόνες σου; Πώς επιλέγεις τις εικόνες που θα πλαισιώσουν το ντοκιμαντέρ για ένα άτομο που έχει φύγει από τη ζωή εδώ και 60 χρόνια; Αυτές οι εικόνες κάτι θα πρέπει να σηματοδοτούν, όχι φυσικά η καθεμία ξεχωριστά, αλλά ως σύνολο, εντός του γενικότερου συνόλου του ντοκιμαντέρ. Και μπορεί τελικά ο τόπος να μην έχει καμία σημασία και το μόνο που να έχει νόημα να είναι η ψυχή του ανθρώπου.

Οι άνθρωποι που σας μιλούν λένε γνωστές και λιγότερο γνωστές ιστορίες. Ποια ήταν αυτή που σας εντυπωσίασε;

Μέσα στη νύχτα, ο Καζαντζάκης τρέχει σαν τρελός στους δρόμους του Ηρακλείου. Όταν τον ρωτάνε τι του συμβαίνει, αυτός αποκρίνεται: «Ψάχνω μια λέξη».

Βλέποντας αυτό το ντοκιμαντέρ-ταξίδι στη ζωή και το έργο του ο θεατής τι προσδοκάτε να αντιληφθεί από αυτή την μέγιστη προσωπικότητα;

Να απομακρυνθεί λίγο από την εικόνα που υπάρχει για τον Καζαντζάκη – όποια και αν είναι αυτή η εικόνα που ο καθένας έχει αποδεχτεί – και να δει την αγωνία αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του έργου του. Αυτή η αγωνία είναι για μένα συγκινητική και αξίζει να την ανακαλύψεις.

Info:

Αναζητώντας τον Καζαντζάκη | Πέμπτη 20 Σεπτεμβρίου στις 18.00, στον Δαναό 1 | 24ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας 

Μια παραγωγή του ελculture σε συμπαραγωγή με την Cosmote TV και σε συνεργασία με τις εκδόσεις Καζαντζάκη