Τι έμεινε τελικά από τη διαμαρτυρία στη Σφενδόνη; Παρακολουθώντας την πιο μαζική συγκέντρωση καλλιτεχνών των τελευταίων χρόνων, πολλοί από εμάς αναρωτηθήκαμε αν αυτή η όσμωση συνεχιστεί, αν θα γεννήσει αιτήματα, θα ανοίξει τα μεγάλα θέματα της σύγχρονης δημιουργίας, θα δημιουργήσει θύλακες διαλόγου. Το κίνημα των καλλιτεχνών που δημιουργήθηκε αυθόρμητα την 1η Απριλίου 2016 στο θέατρο Σφενδόνη, με αφορμή τον αποκλεισμό των Ελλήνων καλλιτεχνών από το Ελληνικό Φεστιβάλ, συνεχίζει μια διαδικασία που φαίνεται να έχει μέλλον.

Από την τρίτη συγκέντρωση καλλιτεχνών στη Σφενδόνη,  μια ομάδα, ανάμεσά τους ο Αργύρης Ξάφης, η Όλια Λαζαρίδου, η Αμαλία Μουτούση, η Άντζελα Μπρούσκου, ο Δημήτρης Καραντζάς, η Μαρία Καλλιμάνη, ο Νίκος Χατζόπουλος, η Αγγελική Στελλάτου, συνεχίζει να συναντιέται και να συζητά, στοχεύοντας στην ενεργή συμμετοχή των καλλιτεχνών και των ανθρώπων του πολιτισμού και στη διαμόρφωση του πολιτιστικού τοπίου της χώρας.

Ο Αργύρης Ξάφης, μέλος του Κινήματος, μας διαφωτίζει σχετικά με την πιο ενδιαφέρουσα και ελπιδοφόρα συζήτηση των τελευταίων ετών, που μόλις άνοιξε.

«Στην τρίτη συνάντηση που κάναμε στη Σφενδόνη, καταλάβαμε ότι οι συγκεντρώσεις μας, αν δεν άλλαζαν χαρακτήρα, δεν είχαν λόγο ύπαρξης. Οι άνθρωποι που είχαμε μείνει και ήμασταν πολύ λίγοι, σκεφτήκαμε ότι αν  θέλουμε να συνεχίσουμε να βρισκόμαστε, θα έπρεπε να δημιουργήσουμε ομάδες εργασίας σε τομείς και να κάνουμε πολύ συγκεκριμένες προτάσεις επάνω στο θέμα της πολιτιστικής πολιτικής. Ένα από τα βασικά μας ζητούμενα είναι να καλύψουμε όλο το φάσμα της τέχνης, παρόλο που μέχρι σήμερα στις ομάδες εργασίας για το θέατρο έρχονται περισσότεροι από τους άλλους. Αναζητάμε το διάλογο και με ηθοποιούς και με εικαστικούς, με συγγραφείς, με μουσικούς. Απλώς εμείς στο θέατρο, μαθημένοι περισσότερο από τους άλλους σε συνεργασίες και συλλογική δουλειά, έτσι μαζευτήκαμε πιο εύκολα. Επίσης, πάντα ηθοποιοί και σκηνοθέτες είναι περισσότεροι και έχουμε μάθει να επικοινωνούμε καλύτερα μεταξύ μας, δεν έχουμε τις μεγάλες αποστάσεις που υπάρχουν μεταξύ των μουσικών ή των εικαστικών καλλιτεχνών».

Πέστε μου κάποια θέματα που έχετε αρχίσει να επεξεργάζεστε.
Υπάρχει μια ομάδα που ασχολείται με αυτό που ονομάζεται και υπάρχει στο εξωτερικό, Art Council. Ένα συμβούλιο τεχνών, μια ανεξάρτητη αρχή που θα ξεπερνά τις αρμοδιότητες των υπουργών, δε θα επηρεάζεται από τις πολιτικές αλλαγές, τις αλλαγές υπουργών, που μέχρι να ενημερωθούν έχουν φύγει. Αυτό παίρνει χρόνο, γιατί προσπαθούμε να το κάνουμε σωστά. Ερευνούμε τι γίνεται σε άλλες χώρες, μεταφράζουμε, εξηγούμε, ανοίγουμε τη συζήτηση, παίρνουμε νομικές συμβουλές, κάνουμε πολύ μεγάλο κομμάτι δουλειάς και ειλικρινά δεν ξέρουμε πόσο χρόνο θα μας πάρει.

«Έχουμε αποφασίσει να σχεδιάσουμε κάτι στα σοβαρά, όσο χρόνο και αν πάρει»

Ο χρόνος σε αυτή τη φάση είναι μαζί σας ή εναντίον σας;
Έχουμε αποφασίσει να σχεδιάσουμε κάτι στα σοβαρά, όσο χρόνο και αν πάρει. Δε μπορεί να διαμαρτυρόμαστε χωρίς να έχουμε προτείνει κάτι. Το λέω και προσωπικά αυτό. Ακόμα και σε δυο χρόνια να τελειώσουμε αυτή τη δουλειά, θα ξέρουμε ότι θα την έχουμε κάνει και από ‘κεί και πέρα, «το κρίμα στο λαιμό τους».

Κάντε μου μια επιλογή των θεμάτων που θεωρείτε ότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε.
Θα τα πω χωρίς σειρά. Υπάρχουν κάποια που έχουν προτεραιότητα, αλλά χρειάζονται πολύ χρόνο και κάποια που είναι τρίτα, αλλά χρειάζονται μιας εβδομάδας δουλειά, μια υπογραφή. Ο τρόπος επιλογής των καλλιτεχνικών διευθυντών, η ψήφιση της πρότασης που έχει κάνει η Ουνέσκο από το 1980, – στην οποία το 2015 έγινε μια αναδιατύπωση και αναβάθμιση- και αφορά το στάτους του καλλιτέχνη, την ηθική του ύπαρξη στην κοινωνία και την εργασία, τα πνευματικά δικαιώματα στα οποία επικρατεί απόλυτο χάος, τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να διεκδικήσουμε ξανά επιχορηγήσεις, λαμβάνοντας υπόψιν μας τις παθογένειες, αλλά και τα θετικά του παρελθόντος.

Κίνημα των καλλιτεχνών στη Σφενδόνη

Σχετικά με την εκπαίδευση;
Εδώ το θέμα είναι μεγάλο, μια πληγή. Οι σπουδές στην Ελλάδα είναι αυτή τη στιγμή αδιαβάθμιτες. Θεωρούμαστε απόφοιτοι Λυκείου, πράγμα που δε μας επιτρέπει για παράδειγμα να κάνουμε ένα μεταπτυχιακό. Μέχρι το 2003 υπήρχε η εξίσωση των πτυχίων μας, κάτι που χάθηκε μετά την κατάργηση των ΤΕΙ και έχουμε μείνει στον αέρα.

Αν είχατε να κάνετε εσείς προσωπικά μια και μόνη κίνηση, σε ποια κατεύθυνση θα ήταν αυτή;
Θα ήταν να ρυθμίσω τις δραματικές σχολές. Δε μπορεί να υπάρχει ο χαμός που γίνεται. Θα έβαζα πολύ αυστηρά κριτήρια και -αυτό είναι προσωπική μου γνώμη – θα έπρεπε να κλείσουν πάρα πολλές.

«Νομίζω ότι δεν υπάρχει ένα κεντρικό πλάνο που να συνδέει κοινό και δημιουργία»

Παρακολουθήσατε τη συζήτηση για το Φεστιβάλ Αθηνών. Θέλετε να μου πείτε κάτι αξιοσημείωτο που ακούσατε;
Βρήκα στις εισηγήσεις πολύ ενδιαφέρον το κομμάτι που αφορούσε τη σύνδεση της τέχνης με τον θεατή, του καλλιτέχνη με τον θεατή, τον τρόπο εκπαίδευσης και παίδευσης αυτής της σχέσης. Άκουσα την πρόταση ότι στο Εδιμβούργο «τα πιο δύσκολα και τα πιο αβαν γκαρντ έργα τα δείχνουμε στις πιο νεαρές ηλικίες» και αυτό  με ξεσήκωσε από την καρέκλα μου, το βρίσκω πολύ ελπιδοφόρο και κεντρικό θέμα της προβληματικής των καλλιτεχνών.

Πιστεύετε  ότι τον θεατή τον συμπεριλαμβάνουμε σήμερα στην προβληματική μας;
Όχι δεν τον συμπεριλαμβάνουμε. Όπως επίσης ειπώθηκε στην συζήτηση, ένας κάτοικος του Αιγάλεω, για παράδειγμα δεν ξέρει το φεστιβάλ Αθηνών. Υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις σε αυτό το θέμα και τρόποι να το κάνεις, να βγεις στην πόλη και να συνδυάσεις κοινωνικά γκρουπ. Νομίζω ότι δεν υπάρχει ένα κεντρικό πλάνο που να συνδέει κοινό και δημιουργία, αυτό λείπει κατά τη γνώμη μου. Υπάρχουν όμως τεχνικές και εργαλεία και κάποιοι μεμονωμένα το προσπαθούν. Θέλει στρατηγικές, επιλογές και μεγάλη επιμονή για να πετύχει.

Το μεγαλύτερο «ελάττωμα» που υπάρχει στην τέχνη σήμερα ποιο είναι;
Θα απαντήσω προσωπικά. Είναι το δεν ανοίγομαι σε περισσότερες κοινότητες, ότι δεν γυρνάω ούτε μέσα στην Αθήνα, ούτε στην υπόλοιπη Ελλάδα. Είναι ο τρόπος που επικοινωνείται η τέχνη προς το κοινό, οι ίδιοι προς τους ίδιους. Εκεί χρειάζεται πολιτικές που να διευκολύνουν κάποια πράγματα. Χρειαζόμαστε καλλιτεχνική και τεχνική ευελιξία και διασυνδέσεις με τους υπάρχοντες θεσμούς. Ελάττωμα είναι και το ότι δεν καθόμαστε να συζητήσουμε γύρω από ένα τραπέζι. Το κάνουν οι πολιτικοί αυτό, δεν κάθονται, τα αποτελέσματα είναι ολέθρια. Με κάθε θυσία, τουλάχιστον η τέχνη πρέπει να αποφύγει το παράδειγμα της πολιτικής.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε τη σελίδα του Κινήματος Σφενδόνη στο facebook

Κεντρική φωτογραφία άρθρου αριστερά: © Κική Παπαδοπούλου