Πολλές φορές αναπολούμε αυτή τη μοναδική στιγμή, την έναρξη μιας παράστασης στην Επίδαυρο. Τη σιωπή της στιγμής, το άκουσμα του γκιώνη και το απόλυτο σκοτάδι πριν ξεκινήσουν όλα από την αρχή και μπούμε στο παραμύθι και στην ιστορία.

Υπάρχει ένας άνθρωπος πίσω από όλο αυτό, που κρατά το κλειδί κάθε αρχής. Αυτός που λέει το «πάμε». Που σπρώχνει το χρόνο από το μηδέν προς το ένα. Η Βαρβάρα Τσιπλάκου, υπεύθυνη για το θέατρο της Επιδαύρου εδώ και δεκαπέντε χρόνια, είναι ο φύλακας άγγελος του θεάτρου, ο άνθρωπος που γνωρίζει κάθε γωνία του, κάθε μυστικό και κάθε ιστορία πίσω από αυτές που εκτυλίσσονται επί σκηνής. Ο άνθρωπος που υποδέχεται τους θιάσους, λύνει μικρά και μεγάλα προβλήματα και πάνω από όλα κάνει μια μεγάλη αγκαλιά στους ξένους που φτάνουν πρώτη φορά, στους πρωτάρηδες του κοίλου, στους αγχωμένους συντελεστές. Και κάθε φορά, είναι σαν μια πρώτη φορά στη ζωή της. Στην τσάντα της έχει πάντα μια πλαστική μικρή θήκη με παυσίπονα για ώρα ανάγκης, για τον ηθοποιό που υποφέρει από πονοκέφαλο την ώρα της παράστασης.

«Έχουν περάσει δεκατέσσερα χρόνια από τότε που έφτασα εδώ και εξακολουθώ να θεωρώ αυτή τη δουλειά θείο δώρο», λέει η Βαρβάρα Τσιπλάκου.

Πότε έρχεστε στην Επίδαυρο;
Ξεκινάω κάθε χρονιά μόλις ανακοινωθεί το πρόγραμμα για να ανοίξω στην ουσία το θέατρο. Να γίνουν τα πρακτικά. Να ανοίξει το Ξενία, να προσληφθεί το προσωπικό, πρέπει να λύσεις διάφορα θέματα, να έχεις ας πούμε νερό, να οργανωθεί η καθαριότητα, όλα τα διαδικαστικά. Είχα μάθει τη δουλειά παρακολουθώντας τον Γιώργο (Ο Γιώργος Τσιπλάκος ήταν υπεύθυνος του θεάτρου της Επιδαύρου) τόλμησα μετά το θάνατό του και τη ζήτησα, με εμπιστεύτηκαν, με ενθάρρυναν και έτσι ξεκίνησε αυτή η περιπέτεια. Σήμερα σκέφτομαι ότι αυτή ήταν μια πολύ τολμηρή απόφαση αλλά άξιζε τον κόπο.

Έχουν περάσει δεκατέσσερα χρόνια από τότε που έφτασα εδώ και εξακολουθώ να θεωρώ αυτή τη δουλειά θείο δώρο

Όταν φτάσατε τότε, πριν από δεκατέσσερα χρόνια, θυμάστε τι ήταν το πρώτο που κάνατε;
Έβαλα σε λειτουργία τον βιολογικό καθαρισμό που ήταν σε αχρηστία. Και άρχισα να καθαρίζω το γύρω χώρο, νοικοκυρίστικα πράγματα.

Συνεργάζεστε με εκατοντάδες ανθρώπους κάθε χρόνο. Ποια είναι τα πιο συχνά προβλήματα;
Είναι αυτά που δε φαίνονται. Κάθε χρονιά και κάθε εβδομάδα εδώ είναι σαν να ξεκινάς από την αρχή, δεν υπάρχει συνήθεια, ούτε αυτόματος πιλότος. Η δική μου δουλειά είναι, όχι μόνο να αντιμετωπίζω, αλλά και να προλαβαίνω τα μικρά πράγματα να μη συμβούν ή να μη γίνουν μεγάλα.

Υπάρχει κάτι που σας αρέσει να παρατηρείτε όταν φτάνει ένας θίασος για πρώτη φορά;
Όταν φτάνουν οι ηθοποιοί για πρώτη φορά κάθονται στην κερκίδα Μ, την πρώτη από δεξιά. Είναι όλοι μαζί σε μια πρώτη αναγνώριση του χώρου. Παρατηρώ ποιος θα ξεφύγει από αυτό το «όλοι μαζί» και θα ανέβει πιο πάνω, θα αρχίσει να σκαρφαλώνει και να ανεβοκατεβαίνει το θέατρο. Μερικοί βγάζουν τα παπούτσια τους και το περπατάνε. Απολαμβάνω πολύ αυτούς που το πάνε πέρα – δώθε και πάνω κάτω. Φαίνονται πάρα πολύ οι χαρακτήρες των ανθρώπων στο θέατρο, τους ξεγυμνώνει ο ίδιος ο χώρος.

«Αντιγόνη» του Λευτέρη Βογιατζή με την Αμαλία Μουτούση  ©Εύη Φυλαχτού

«Αντιγόνη», σκηνοθ. Λευτέρης Βογιατζής, με την Αμαλία Μουτούση (2006)  ©Εύη Φυλαχτού

Υπάρχει κάτι που σας κάνει να «μυρίζετε» μια καλή παράσταση;
Αν θα είναι επιτυχία δεν μπορώ να πω, αλλά αν θα πάει καλά, θα κυλήσει κουρδισμένα, φαίνεται από τη σχέση που έχει ο σκηνοθέτης με το θίασο. Ακόμα και η παραγωγή με το θίασο. Έχω δει παιδιά να φτάνουν εδώ απλήρωτα για να παίξουν και να κάθονται σαν μαραμένα και να μη μπορώ να κάνω τίποτα γι’ αυτά. Αυτό όμως που καμιά φορά με συνεπαίρνει είναι το backstage μια παράστασης, μια δεύτερη παράσταση, χορογραφημένη που συμβαίνει την ίδια στιγμή πίσω από το σκηνικό. Ερήμην των θεατών και σε πλήρη σιωπή.

Θέλετε να μου πείτε ποια είναι για εσάς η πιο κρίσιμη στιγμή;
Πριν βγουν οι ηθοποιοί στη σκηνή. Είναι η δική μου στιγμή, το σήμα για να φύγει η παράσταση, η στιγμή που σηκώνω το χέρι και κάνω το σταυρό μου, η στιγμή που βλέπω και άλλα χέρια να σηκώνονται, να κάνουν το σταυρό τους και αυτό έχει να κάνει όχι με την πίστη μόνο, αλλά και με το «συν Θεώ» που έχει ο καθένας μέσα του.

Μακάρι όλοι οι Έλληνες να έβλεπαν τη συμπεριφορά όλων των ξένων ηθοποιών στην Επίδαυρο

Για τους ξένους ηθοποιούς που φτάνουν εδώ έχετε να μου πείτε κάτι;
Έχω ζήσει πολύ ωραία με τους ξένους ηθοποιούς. Μακάρι όλοι οι Έλληνες να έβλεπαν τη συμπεριφορά όλων των ξένων ηθοποιών στην Επίδαυρο. Την απλότητα και την εντύπωση που τους κάνει ο χώρος. Κανένα σταριλίκι δεν κάνουν, ούτε τις υπερβολές τις δικές μας. Το απολαμβάνουν πραγματικά. Οι δικοί μας είναι πολλές φορές μόνο λόγια μιλούν για ιερότητα και ναό και κοιτάζουν πόσο γρήγορα θα φύγουν να πάνε για μπάνιο. Όχι όλοι, θα αδικούσα πολλούς αν το έλεγα αυτό. Όμως ελάχιστοι θίασοι πια μένουν κοντά στο θέατρο και ελάχιστοι ηθοποιοί έρχονται και δοκιμάζουν μόνοι τους, εκτός πρόβας.

Πείτε μου μια άφιξη ηθοποιών που θυμάστε καλά.
Είναι θίασος χορευτών, όχι ηθοποιών. Όταν έφτασε ο θίασος της Πίνα Μπάους, οι χορευτές πήραν τα κασετόφωνα, έβαλαν τα κολάν τους και ξεκίνησαν πολύ χαλαρά να δοκιμάζουν, να κάνουν την πρόβα τους και να αναγνωρίζουν το χώρο. Και ξαφνικά αυτοί οι άνθρωποι άρχισαν να μην πατούν στη γη. Σε ‘μένα δεν έχει συμβεί και καλύτερη παράσταση. Νομίζω ότι όλοι ψηλώνουν όταν μπαίνουν εδώ, αλλά αυτοί κυριολεκτικά είχαν απογειωθεί. Γι’ αυτό και πιστεύω ότι πρέπει να έρχονται εδώ οι ξένοι θίασοι, είναι σπουδαία γεγονότα και άφησαν σφραγίδα στο θέατρο. Η Φιόνα Σω, ο Στάιν, ο Ίθαν Χοκ, ο Κέβιν Σπέισι, μοναδικές εμπειρίες για το κοινό.

Ο Κέβιν Σπέισι στον Ριχάρδο Γ΄σε σκηνοθεσία Σαμ Μέντες

Ο Κέβιν Σπέισι στον «Ριχάρδο Γ΄», σε σκηνοθεσία Σαμ Μέντες (2011)

Ποιο είναι το πιο τραγικό γεγονός που θυμάστε;
Εκτός από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, εννοώ μια ξαφνική καταιγίδα που διαλύει τα πάντα και κάνει το θέατρο αγνώριστο, η πιο έντονη εμπειρία μας εδώ, ήταν την πρώτη χρονιά και την πρώτη μέρα που έπαιζε η Φιόνα Σω τις «Ευτυχισμένες μέρες». Ο ουρανός είχε κοκκινίσει και είχαν ξεκινήσει οι τραγικές πυρκαγιές του 2007. Η δεύτερη παράσταση, την επόμενη μέρα, δεν έγινε. Ακόμα έχω στα ρουθούνια μου αυτή τη μυρωδιά και ακόμα και σήμερα σκέφτομαι αυτό τον εφιάλτη, παρακαλώντας να μη τον ξαναζήσουμε.

Η Φιόνα Σω στις «Ευτυχισμένες μέρες»

Η Φιόνα Σω στις «Ευτυχισμένες μέρες» του Μπέκετ (2008)

Θυμάστε παραστάσεις που σας έκαναν βαθιά εντύπωση;
Λοιπόν, όσο και αν φαίνεται περίεργο, θυμάμαι περισσότερο σκηνές από παραστάσεις, εικόνες που είναι ανώτερες της περιγραφής. Την αίσθηση δυο σωμάτων που συγκρούονται, όπως πριν από δυο εβδομάδες στους «Επτά επί Θήβας» του Γκραουζίνις, την άδεια, καθαρή ορχήστρα από περιττά φώτα και σκηνικά, όπως στη «Μήδεια» του Στάιν, την εξωπραγματική ταχύτητα με την οποία έκανε αλλαγές ο Κέβιν Σπέισι.

«Μήδεια» του Πέτερ Στάιν, με την Μανταλένα Κρίπα

«Μήδεια» του Πέτερ Στάιν, με την Μανταλένα Κρίπα (2005)

Η χρονιά φέτος πώς κυλά;
Φέτος είμαστε καλά εδώ στην Επίδαυρο, ευτυχήσαμε και είχαμε και καλές προτάσεις από τις παραστάσεις που είδαμε.

Τι θεωρείτε επιτυχία;
Θεωρώ ότι, πέρα από τα εισιτήρια, είναι η γενική αίσθηση του κόσμου ότι έχουν δει ένα καλλιτεχνικό γεγονός με μια ποιότητα. Η επιθυμία να βρίσκονται εκεί όταν συμβαίνει. Ότι δεν έκαναν όλο αυτό τον κόπο άδικα.

Οι παραστάσεις όπως και να είναι δεν έχουν ανάγκη από απρέπειες, αλλά από ευγένεια

Τι είναι αυτό που σας συγκινεί πολύ; Και τι είναι αυτό που σας θυμώνει;
Όταν βλέπω για παράδειγμα παλαιούς ηθοποιούς να έρχονται να βλέπουν παραστάσεις. Σκέφτομαι και μερικούς που ενώ πέρασαν όλη τους τη ζωή στο θέατρο δεν έφτασαν ποτέ εδώ. Όσο με συγκινεί αυτό, με θυμώνει απίστευτα η κακή και αγενής συμπεριφορά, το κράξιμο, οι φωνές. Αυτά δείχνουν έλλειψη πολιτισμού και έλλειψη σεβασμού προς τον διπλανό σου που μπορεί να του αρέσει η παράσταση. Οι παραστάσεις όπως και να είναι δεν έχουν ανάγκη από απρέπειες, αλλά από ευγένεια. Είτε σου αρέσουν, είτε όχι.

Σχετικά άρθρα:
Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου 2016: ένας απολογισμός – της Τώνιας Καράογλου
Νίκος Καραθάνος: «Οι Όρνιθες είναι αυτό το φτεροκόπημα που ποτέ δε θα φτάσουμε» – Συνέντευξη στην Αργυρώ Μποζώνη

Παραστάσεις Επιδαύρου Αύγουστος 2016:
«Λυσιστράτη» | σκην. Μιχαήλ Μαρμαρινός | παραγωγή: Εθνικό Θέατρο | 5 και 6 Αυγούστου
«Όρνιθες» | σκην. Νίκος Καραθάνος | παραγωγή: Στέγη | 19 και 20 Αυγούστου