Το καλοκαίρι του 2016 κύλησε ήρεμα στα κρύσταλλα του παλατιού των Βερσαλλιών, με τα ασάλευτα κάτοπτρα του Όλαφουρ Ελίασον και τις αντανακλάσεις των έργων του: ομίχλες, καθρέφτες, φως και καταρράκτες. Οι Γάλλοι όμως δεν ξέχασαν την αναστάτωση που είχε δημιουργήσει την προηγούμενη χρονιά η απόφαση του συμβουλίου των Βερσαλλιών να αναθέσουν στον Ανίς Καπούρ να τοποθετήσει στους κήπους των Βερσαλλιών τα μυστήρια γλυπτά του.

Παρόλο που και ο Όλαφουρ Ελίασον -όπως και οι προηγούμενοι καλλιτέχνες που έχουν ευγενή σκοπό – δήλωνε ότι «ζητάμε από το κοινό να ασκήσει τις αισθήσεις του και να αγκαλιάσει το απροσδόκητο, να παρασύρεται μέσα από τους κήπους και να αισθάνεται ότι το τοπίο παίρνει σάρκα και οστά μέσα από την κίνηση των έργων», η ιδεολογικοπολιτική κόντρα του καλοκαιριού του 2015 έμεινε σε πολλούς παριζιάνους αλησμόνητη. Και έκανε την πρόεδρο των Βερσαλλιών, Κατρίν Πεγκάρ, να στέκει με το κεφάλι χαλαρά επάνω στους ώμους της.

Όλαφουρ Ελίασον, Βερσαλίες 2016

Όλαφουρ Ελίασον, Βερσαλλίες 2016

Ιστορίες με αστακούς, αιδοία και ακροδεξιές δηλώσεις

Για να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή: τα τελευταία οκτώ χρόνια το παλάτι των Βερσαλλιών έχει φιλοξενήσει μια σειρά εκθέσεων, αναθέτοντας κάθε χρόνο σε ένα διάσημο διεθνούς φήμης καλλιτέχνη να προκαλέσει ένα διάλογο ανάμεσα στα έργα του και την αρχιτεκτονική του γαλλικού ορόσημου. Ανάμεσα σε αυτούς που έχουν εκθέσει, οι Xavier Veilhan, Takashi Murakami, Joana Vasconcelo, Giuseppe Penone, Lee Ufan.

Οι πρώτες διαμαρτυρίες για την «ιερότητα» του τόπου άρχισαν να ακούγονται το 2008. Η έκθεση του Τζεφ Κουνς είχε ξεσηκώσει θύελλα, παρόλο που στην έκθεσή του ο Αμερικανός καλλιτέχνης δεν είχε συμπεριλάβει τις ρεαλιστικές απεικονίσεις της πορνοστάρ συζύγου του Τσιτσιολίνα. Ο σάλος είχε τότε ξεσπάσει εξαιτίας της απόφασης του καλλιτέχνη να κρεμάσει έναν υπερμεγέθη πλαστικό αστακό από την οροφή μιας μεγαλοπρεπούς αίθουσας του ανακτόρου του Λουδοβίκου. Το κατακόκκινο οστρακόδερμο είχε ενοχλήσει τους λάτρεις των ανακτόρων, που αν και δεν εντόπισαν σε αυτό σεξουαλικές προεκτάσεις, είχαν καταγγείλει τον εικαστικό για χυδαία ασέβεια απέναντι στις Βερσαλλίες, το σύμβολο του παλαιού καθεστώτος.

O αστακός του Τζεφ Κουνς, στο παλάτι, 2008

O αστακός του Τζεφ Κουνς στο παλάτι, 2008

Φυσικά, αυτή η «καλλιτεχνικού χαρακτήρα» κόντρα φάνηκε μετά από χρόνια σαν παιδικός καβγάς, όταν ξέσπασε η ιδεολογικοπολιτική κόντρα, με αφορμή ένα γλυπτό του Ανίς Καπούρ το οποίο είχε τοποθετηθεί το καλοκαίρι του 2015 σε περίοπτη θέση στο κέντρο των διάσημων κήπων του Αντρέ Λε Νοτρ. Ο ινδοβρετανός καλλιτέχνης προκάλεσε την επίθεση του ακροδεξιού Εθνικού Μετώπου της Μαρίν Λεπέν, η οποία πριν από τα εγκαίνια της έκθεσης καταδίκασε τον καλλιτέχνη και τους διοργανωτές ως πορνογράφους και ασεβείς. Αφορμή για τις καταγγελίες του κόμματος στάθηκε το γλυπτό του 61χρονου γλύπτη με τίτλο «Dirty Corner». Το μνημειώδες έργο, ύψους δέκα μέτρων, κατασκευασμένο από σκουριασμένο σίδερο, θυμίζει στους «κριτικούς τέχνης» του Εθνικού Μετώπου γυναικείες σάλπιγγες. Η ιντερνετική ναυαρχίδα του Μετώπου, η σελίδα francaisdesouche.fr είχε τιτλοφορήσει το λιβελογράφημά της: «Σύγχρονη τέχνη: ένα γιγάντιο αιδοίο στα ανάκτορα των Βερσαλλιών». Ο ευφάνταστος συντάκτης κατακεραύνωνε τον Καπούρ για την έκθεση του «αιδοίου της βασίλισσας», ενώ ανάλογες απόψεις εξέφρασε και ο ιδεολόγος της σύγχρονης γαλλικής αντισημιτικής ακροδεξιάς, Αλέν Σοράλ, στην προσωπική του ιστοσελίδα.

'Dirty Corner', Aνις Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016

Dirty Corner, Aνίς Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016

'Dirty Corner', Aνις Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016, μετά το βανδαλισμό

Dirty Corner, Aνίς Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016, μετά το βανδαλισμό

'Dirty Corner', Aνις Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016, μετά το βανδαλισμό

Dirty Corner, Aνίς Καπούρ, Βερσαλλίες, 2016, μετά το βανδαλισμό

Παρόλο που ο Καπούρ παραδέχεται τις σεξουαλικές προεκτάσεις των έργων του, ουδέποτε έχει μιλήσει ανοικτά γι’ αυτές, καθώς δε θέλει να εγκλωβίσει το θεατή σε μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Με τη σεξουαλική προέκταση των έργων του Καπούρ να παίρνει απρόσμενες διαστάσεις και το επίμαχο έργο να βανδαλίζεται ξανά και ξανά με αντισημιτικά συνθήματα, το προβληματισμένο συμβούλιο των Βερσαλλιών ανανέωσε μεν τη θητεία της Προέδρου του, Κατρίν Πεγκάρ, για ακόμα τρία χρόνια, αλλά η πρόεδρος που έχει δει να χύνονται τόνοι κίτρινου μελανιού στην αυλή της και με σκοπό να αμβλύνει τις διαμάχες με τους φανατικούς της παράδοσης και κάθε συντηρητικής τάσης, αποφάσισε φέτος να κάνει κάτι λιγότερο ριψοκίνδυνο για την καρέκλα της και την ηρεμία του «παλατιού».

Και έκανε μια στροφή σε μια ομαδική έκθεση, αποφεύγοντας πολλούς σκοπέλους και πολλά αρνητικά δημοσιεύματα. Δέκα καλλιτέχνες θα φιλοξενηθούν, τα ονόματα των οποίων δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμα, σε συνεργασία με τον πρώην διευθυντή του Musee d’Art Moderne, Alfred Pacquement και τον πρόεδρο του Palais de Tokyo, Jean de Loisy, μέσα σε πνεύμα γενικής συναίνεσης και για να μην ακουστούν κορώνες για τις Βερσαλλίες όπως ότι είναι το «έδαφος το πιο ιερό από όλα τα σύμβολα της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ταυτότητά μας» από διάφορους κληρονόμους των βασιλέων, που περιμένουν να φτάσει καλοκαίρι και να μηνύσουν τους καλλιτέχνες με το επιχείρημα ότι «λερώνουν την κληρονομιά τους».

"Impossible Water", Όλαφουρ Ελίασον, Βερσαλίες, 2016

Impossible Water, Όλαφουρ Ελίασον, Βερσαλλίες, 2016

Ο διορισμός της Πεγκάρ το 2011 από τον πρόεδρο Νικολά Σαρκοζί, αντιμετωπίστηκε με μεγάλο σκεπτισκισμό, αφού πολλοί είχαν επισημάνει ότι η πολύχρονη καριέρα της ως δημοσιογράφου, δεν της εξασφάλιζε τα πολιτιστικά διαπιστευτήρια για τη συγκεκριμένη θέση. Οι χειρισμοί και η καλλιτεχνική ελευθερία που επέτρεψε τα επόμενα χρόνια η Πεγκάρ την έκαναν συμπαθέστερη. Απέδειξαν ότι μπορεί να ελίσσεται και να αποφεύγει τις «κακοτοπιές». Με το σημειωματάριό της- σήμα κατατεθέν, ανά χείρας-  ως καλή παλιά δημοσιογράφος, δεν έχει παραλείψει να σημειώσει ότι μια αντιπαράθεση με το κόμμα της Λεπέν αυτό το καλοκαίρι δε θα έκανε σε κανέναν καλό. Και ως αποτελεσματική μάνατζερ, το εφάρμοσε αμέσως.